تصویر لوکس کشورهای حاشیه خلیجفارس مخدوش شد؛
ضربه جنگ به رتبه اعتباری
دبی به عنوان یکی از بزرگترین مراکز مالی و تجاری جهان، بر پایه ایدهای رشد کرده بود که بهرغم موقعیت جغرافیایی حساس، از درگیریهای منطقهای مصون است. موفقیت آن الهامبخش کشورهای همسایه مانند عربستان سعودی و قطر بود که در تلاش برای تنوعبخشی به اقتصاد خود و دوری از وابستگی به سوختهای فسیلی، مسیر مشابهی را دنبال کردند.
با آغاز جنگ ایران، این تصور که آسمانخراشهای بلند، قدرت مالی و ایجاد بستری برای زندگیهای لوکس، میتواند به عنوان سپری در برابر آشفتگیهای منطقه عمل کند، از بین رفت. در این راستا، مدیران دارایی و وکلا، شاهد تماسهایی از افرادی هستند که میخواهند سرمایه خود را به مناطقی امنتر منتقل کنند. معاملات املاک متوقف شده و اتباع خارجی در مورد ماندن در این منطقه تردید دارند.
آندریاس کریگ، استاد دانشگاه لندن، گفته است: «یک پهپاد در روز، ثبات خلیج فارس را به خطر میاندازد». کوئنتین فرانسوا، تحلیلگر رمزارز، پس از تجربه صدای مداوم جنگافزارها و انفجارها، از دبی به بانکوک فرار کرد و گفت: «این حوادث در ذهن کسانی که در پنج سال آینده به فکر مهاجرت به دوبی هستند، باقی خواهد ماند.» عربستان سعودی نیز بهطور خاص در معرض خطر است، چرا که طرح چند میلیارد دلاری آن برای تنوعبخشی اقتصادی، موسوم به «سند چشمانداز ۲۰۳۰»، هدفی مشابه دوبی داشت؛ ساخت هتلهای لوکس ساحلی در دریای سرخ، جذب بازیکنان فوتبال مشهور مانند کریستیانو رونالدو، برگزاری جشنوارههای بزرگ و کاهش محدودیتهای مصرف الکل، از جمله اقدامات نمادین در راستای این سند بودند.
با این حال، حتی قبل از جنگ، این طرح با چالشهای بودجهای مواجه بود و اکنون با محدودیتهای حریم هوایی و توقف صادرات گاز طبیعی مایع، کشورهای حاشیه خلیج فارس در جذب سرمایهگذاری با مشکل مواجه شدهاند. در میان ثروتمندان امارات، نگرانی و خشم نسبت به آمریکا به دلیل آغاز جنگی که امارات را در معرض خطر قرار داده، وجود دارد. با وجود این، امارات با مزایایی مانند مالیات پایین و تجربه قبلی از بحرانها، احتمالا قویتر از قبل از این درگیریها گذر خواهد کرد.
درحالیکه ایران، تنها ۸۰ مایل از امارات متحده عربی فاصله دارد، همچنان توانایی حمله به پایگاههای آمریکا در این کشور و اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز را دارد. این موضوع جذب سرمایه را دشوارتر میکند. تنشهای ناشی از جنگ ممکن است ایران را در دور زدن تحریمها از طریق شرکتهای صوری در مناطق آزاد دبی که جریان قابلتوجهی از دلار را به نفع هر دو طرف به همراه داشت، محدود کند. مقامات اماراتی معتقدند این جنگ نشان خواهد داد که دبی همچنان از نظر اقتصادی امن است. عمر سلطان آل اولما، وزیر دولت در زمینه هوش مصنوعی، ۱۰ روز پس از آغاز جنگ، اعلام کرد که سیستمها به خوبی کار میکند و مردم میتوانند به طور ایمن در شهر زندگی کنند.
دبی چگونه محبوب شد؟
دبی، با وجود شرایط آب و هوایی سخت و ناآرامیهای منطقهای، با هدف تبدیل شدن به یک شهر و مرکز مالی جهانی با رقابت با سنگاپور یا لندن، تلاشهای زیادی انجام داده است. رهبران اماراتی با ایجاد جامعهای چندزبانه که تعادل ظریفی بین حساسیتهای غربی و اسلامی برقرار میکند و وعده ثروت، کارآیی و ثبات میدهند، اقدام به این کار کردهاند. دبی با جذب مهاجران و سرمایهگذاران از طریق مقررات دوستانه تجاری، کمترین بوروکراسی و تعهد به عدم تحت تاثیر قرار گرفتن از مشکلات همسایگان، خود را توسعه داده است.
شهر دبی، با وجود حفظ نسخهای تعدیلشده از اسلام، تلاشهای زیادی برای جذب گردشگران غربی انجام داده است. این شهر با داشتن بلندترین ساختمان جهان، عمیقترین استخر غواصی، طولانیترین خطوط لولهکشی شهری و حتی تجربه تغذیه پنگوئنها در گرمای ۱۱۵ درجه فارنهایت را در دبی ارائه میدهد. دبی با ۱۹ رستوران ستارهدار میشلین و بیش از ۱۷۰ هتل پنج ستاره، به یک مرکز گردشگری و املاک تبدیل شده است. ریشههای مدرن آن به دهه ۱۹۷۰ برمیگردد، زمانی که ساخت بندر دریایی عمیق جبلعلی و مناطق آزاد تجاری، اولین موج مهاجران و اکسپاتها را جذب کرد.
خط هوایی امارات که در سال ۱۹۸۵ تاسیس شد، به یکی از بزرگترین شرکتهای هواپیمایی مسافربری تبدیل شد و ساختوساز هتلها و آپارتمانها را به اوج رساند. با این حال، پس از بحران مالی ۲۰۰۸، دبی با کمک درآمدهای نفتی، از بحران خارج شد. در پی اتفاقات مشهور به «بهار عربی»، دبی به عنوان یک پناهگاه امن برای سرمایهگذاران عرب، از جمله افراد ثروتمند از لبنان و سوریه شناخته شد و پس از جنگ روسیه و اوکراین، سرمایهگذاران روس و اوکراینی نیز این کشور را برای فعالیت انتخاب کردند. با این حال، دولت امارات قوانین مربوط به آزادیبیان را سختگیرانهتر کرده و گروههای مذهبی مانند اخوانالمسلمین را تحت فشار قرار داده است. سازمان عفو بینالملل از نظارت گسترده دولت بر پیامها، ایمیلها و دستگاههای موبایل در داخل و خارج از امارات انتقاد کرده است. پس از توقف موقت به دلیل کووید، دبی با اصلاحات بیشتر، از جمله تغییر روز آخر هفته به شنبه تا یکشنبه، به جذب گردشگران ادامه میدهد. در سال ۲۰۲۴، جمعیت دبی به حدود ۴میلیون نفر رسید که تقریبا ۹۰ درصد آنها مهاجر هستند. امارات متحده عربی در سال گذشته میزبان ۹۸۰۰میلیونر بود که ۶۰میلیارد دلار سرمایه به همراه آوردند.
آثار انفجار در دبی
با وجود استقبال خوب سرمایهگذاران از امارات متحده، با آغاز حملات ایران با پهپادها و موشکها به این کشور و مناطق دیگر خلیج فارس، تصویر ایدهآل از بین رفت. شرکتهای بینالمللی مانند KPMG، گوگل و آمازون اقدام به تخلیه کارکنان خود از دبی کردند. بانکها و صندوقهای سرمایهگذاری ریسکمحور محل اقامت اضطراری در مناطق دورافتاده صحرا را رزرو کردند. سیتیبانک ساختمانهای متعددی را تخلیه کرده و کارکنانش به دورکاری روی آوردهاند. مسابقات تنیس در دبی لغو شد و بازیکنان پس از حمله پهپادهای ایرانی از این کشور خارج شدند. گردشگری، موتور محرک اقتصاد نیز آسیب دیده و دهها هزار رزرو اقامتی لغو شده است. تحلیلگران از کاهش ۲۷ درصدی بازدیدکنندگان بینالمللی و زیان ۵۶میلیارد دلاری در هزینههای گردشگران سخن میگویند. همچنین بر اساس دادههای شرکتهای رصد هوانوردی، از زمان آغاز درگیریها تاکنون بیش از ۵۲ هزار پرواز از میان حدود ۹۸ هزار پرواز برنامهریزی شده مرتبط با خاورمیانه لغو شده و این وضعیت حدود ۶میلیون مسافر را تحتتاثیر قرار داده است. با این حال، برخی ساکنان، درگیریهای اخیر را موقتی تلقی میکنند و معتقدند دبی محیطی متنوع و مناسب برای کارآفرینی فراهم کرده است. فدریکو فرارو، بنیانگذار شرکت Quiqup، اعلام کرد که قصد ندارد دبی را ترک کند و هنوز امیدوار است ویزای بلندمدت بگیرد و خانهای در این شهر بخرد. دبی میزبان تعداد زیادی بانک و صندوق سرمایهگذاری ریسکپذیر است و بانکهای بینالمللی مانند جیپی مورگان حضور خود را در آنجا گسترش دادهاند. با این حال، با افزایش تنشهای ژئوپلیتیک، سرمایهگذاران و ثروتمندان در حال ارزیابی مجدد گزینههای خود هستند. ریان لین، وکیل سنگاپوری، از افزایش تعداد تماسها از سوی مشتریان فوقالعاده ثروتمند خود خبر میدهد که در مورد انتقال داراییها از دبی سوال میکنند. برخی از آنها به دنبال راههای فوری برای جابهجایی پول و به دنبال جایگزینهایی مانند سنگاپور هستند.
رتبه اعتباری در معرض خطر
براساس آخرین بهروزرسانی رتبه اعتباری امارات متحده عربی مربوط به ۶ مارس ۲۰۲۶ (۱۵ اسفند ۱۴۰۴)، آژانس رتبهبندی S&P Global رتبه اعتباری امارات را در سطح AA (برای بلندمدت) و A-1+ (برای کوتاهمدت) با چشمانداز «پایدار» ارزیابی کرد. این بهروزرسانی جدیدترین اقدام رسمی در میان سه آژانس بزرگ (S&P، Moody’s و Fitch) است و هیچ تغییری در رتبه یا چشمانداز رخ نداده است. S&P با اشاره به ذخایر مالی قوی، بدهی پایین دولت، تنوع اقتصادی و انعطافپذیری سیاستها، این اقدام را در شرایط تنشهای منطقهای انجام داد. همچنین رتبه امارات بر اساس رتبهبندی موسسه فیچ، AA است.
با این حال، جنگ معمولا تاثیر منفی شدید و مستقیم بر رتبه اعتباری کشورها دارد. آژانسهای رتبهبندی اعتباری در متدولوژی خود، ریسکهای ژئوپلیتیک، سیاسی و شوکهای خارجی، از جمله جنگ را به عنوان عوامل کلیدی ارزیابی میکنند. جنگ باعث افزایش هزینههای نظامی، بازسازی، بدهی عمومی، کسری بودجه، تورم و اختلال در رشد اقتصادی میشود. این عوامل منجر به کاهش اعتماد سرمایهگذاران، افزایش هزینه تامین مالی و اغلب کاهش رتبه یا تغییر چشمانداز به منفی میشود. در این میان، حتی سایر کشورها نیز ممکن است به طور غیرمستقیم تحتتاثیر قرار گیرند. برای مثال در پی تنشهای نظامی سالهای اخیر، رتبهبندی اعتباری کشورهایی مانند اوکراین، روسیه، اسرائیل و بلاروس کاهش چشمگیری را تجربه کرده است. با این حال، کشورهای با ذخایر مالی قوی، تنوع اقتصادی یا حمایت بینالمللی، معمولا در برابر جنگها مقاومت بیشتری نشان میدهند. رتبه اعتباری کشورها، از بعد اقتصادی، بر اساس رشد GDP، درآمد سرانه، تنوع اقتصادی، استقلال بانک مرکزی، کنترل تورم و رژیم ارزی برآورد میشود. از منظر عوامل مالی و مالیه عمومی، سطح بدهی، کسری بودجه، انعطافپذیری مالی و پایداری بدهیها اهمیت دارد. همچنین عوامل خارجی نیز مانند ذخایر ارزی، تراز حساب جاری، بدهی خارجی، وابستگی به کالاها و آسیبپذیری به شوکها در این رتبهبندیها لحاظ میشود. عوامل نهادی و سیاسی نیز مانند کیفیت حاکمیت، ثبات سیاسی و شفافیت، در این رتبهبندی نقش دارند.
