معاملهگران احتمال بسته شدن دوباره تنگه هرمز را ضعیف میدانند
نفت در مدار پیش از جنگ
فروکش کردن «پرمیوم جنگ»
در هفتههای ابتدایی جنگ، معاملهگران بدترین سناریوها را در قیمت نفت لحاظ کرده بودند. احتمال بسته ماندن طولانیمدت تنگه هرمز، توقف صادرات کشورهای حاشیه خلیجفارس و از دست رفتن میلیونها بشکه نفت، موجب شد حق بیمه ژئوپلیتیک یا همان «حق بیمه ریسک جنگ» به سرعت وارد قیمتها شود. اما با توافق آتشبس و آغاز مذاکرات ایران و آمریکا، بخش بزرگی از این ریسک از بازار خارج شد. در واقع، آنچه قیمت نفت را به اوج رسانده بود، کمبود واقعی عرضه نبود؛ بلکه ترس از کمبود عرضه بود. اکنون با کاهش این نگرانی، همان پرمیوم جنگی نیز از بازار حذف شده است.
بازگشایی تدریجی تنگه
عامل مهم دیگر، بازگشت تدریجی جریان نفت از تنگه هرمز است. این آبراه راهبردی که پیش از جنگ حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع را در خود جای داده بود، در ماههای گذشته به مهمترین متغیر بازار انرژی تبدیل شد. اکنون مقامهای آمریکایی میگویند حجم عبور نفت از هرمز به سطوح نزدیک به قبل از جنگ رسیده و تنها در یک شبانهروز بیش از ۲۰میلیون بشکه نفت از این مسیر عبور کرده است. هرچند عملیات پاکسازی مینها و بازگشت کامل اعتماد کشتیرانی هنوز زمانبر خواهد بود، اما بازار این پیام را دریافت کرده که مسیر اصلی صادرات انرژی خلیج فارس بار دیگر در حال فعال شدن است.
موج جدید عرضه از خاورمیانه
همزمان با بازگشایی نسبی هرمز، بازار با موج تازهای از عرضه روبهرو شده است. نفتکشهایی که در دوران جنگ در خلیج فارس متوقف شده بودند به تدریج در حال تخلیه بار خود هستند و بنادر صادراتی منطقه نیز فعالیت خود را از سر گرفتهاند. به گفته تحلیلگران، انباشت نفتکشها در خلیج فارس اکنون در حال تخلیه شدن است و همین موضوع حجم قابلتوجهی نفت را وارد بازار کرده است. علاوه بر این، تولیدکنندگان منطقه از جمله عراق، امارات و کویت نیز برای بازگرداندن ظرفیتهای از دسترفته آماده میشوند. نتیجه این روند، افزایش عرضه کوتاهمدت و کاهش فشار بر قیمتها بوده است.
تعلیق موقت تحریمهای ایران
یکی دیگر از عوامل کلیدی کاهش قیمتها، بازگشت تدریجی نفت ایران به بازار است. معافیت موقت تحریمی که در چارچوب توافق ۶۰روزه ایران و آمریکا صادر شده، امکان افزایش صادرات نفت ایران را فراهم کرده است. بازار اکنون با این فرض عمل میکند که بخشی از بشکههایی که پیشتر با محدودیت مواجه بودند، دوباره وارد چرخه تجارت جهانی خواهند شد. هرچند موسسه گلدمن ساکس معتقد است حتی در صورت تمدید معافیتها، افزایش تولید ایران احتمالا محدود خواهد بود، اما صرف ورود نفت ایران به بازار برای کاهش نگرانیهای عرضه کافی بوده است. علاوه بر این، تهران تلاش میکند دامنه مشتریان خود را فراتر از چین گسترش دهد؛ هرچند تحریمهای اروپا و بریتانیا همچنان مانع مهمی در این مسیر محسوب میشوند.
بازار در وضعیت «وفور عرضه»
یکی از نشانههای مهم تغییر شرایط بازار، ورود نفت برنت به ساختار قیمتی موسوم به «کنتانگو» است؛ وضعیتی که در آن قیمت قراردادهای تحویل آینده بالاتر از قراردادهای نزدیکتر قرار میگیرد. در معاملات اخیر، نفت برنت تحویل ماه اوت پایینتر از قرارداد سپتامبر معامله شده است. این اتفاق معمولا زمانی رخ میدهد که بازار نسبت به عرضه کوتاهمدت اطمینان دارد و کمبودی در افق نزدیک مشاهده نمیکند. به بیان دیگر، معاملهگران دیگر نگران کمبود فوری نفت نیستند و این خود سیگنالی نزولی برای قیمتها به شمار میرود.
تقاضا؛ حلقه گمشده بازار
در سوی دیگر معادله، رشد تقاضای جهانی نیز به اندازهای نیست که بتواند افزایش عرضه را خنثی کند. اقتصاد چین همچنان با سرعتی کمتر از سالهای گذشته رشد میکند و بسیاری از تحلیلگران معتقدند موتور تقاضای آسیا توان ایجاد جهش قابلتوجه در مصرف نفت را ندارد. در چنین شرایطی، هر بشکه اضافی که از خاورمیانه وارد بازار میشود، تاثیر بیشتری بر قیمتها میگذارد؛ زیرا سمت تقاضا ظرفیت جذب سریع این افزایش عرضه را ندارد.
بازار به آینده نگاه میکند
بازگشت قیمت نفت به سطوح پیش از جنگ بیش از هر چیز نشاندهنده تغییر انتظارات بازار است. معاملهگران اکنون بر این باورند که حتی اگر مذاکرات ایران و آمریکا با چالشهایی روبهرو شود، احتمال بسته شدن دوباره تنگه هرمز یا حذف گسترده نفت خاورمیانه از بازار بسیار کمتر از گذشته است. به همین دلیل بسیاری از موسسات بینالمللی پیشبینیهای خود را تعدیل کردهاند. بانک UBS برآورد قیمت نفت برنت در پایان سال جاری را کاهش داده و انتظار دارد بازار در ماههای آینده با عرضه کافی مواجه باشد. در واقع، جنگ ایران و آمریکا اگرچه برای مدتی بازار نفت را وارد فاز بحران کرد، اما سازگاری سریع زنجیره عرضه، بازگشت تدریجی صادرات خلیجفارس، آزاد شدن بشکههای متوقفشده و کاهش ریسک ژئوپلیتیک باعث شد سناریوی کمبود شدید نفت محقق نشود. به همین دلیل نفت نه تنها به مرز ۲۰۰دلار نرسید، بلکه اکنون به همان محدودهای بازگشته که پیش از آغاز جنگ در آن قرار داشت.
