برآوردهای بینالمللی نشان میدهد ایران در سالهای تحریم روزانه بین یک تا دومیلیون بشکه نفت و میعانات صادر کرده است
اعترافکمسابقه واشنگتن
اعتراف غافلگیرانه
ونس در بخشی از سخنان خود تاکید کرد که آنچه بیش از تحریمها بر تجارت نفت ایران اثر گذاشت، تحولات نظامی و محدودیتهای ایجادشده در مسیرهای کشتیرانی بود. از نگاه او، رفع محدودیتهای دریایی و بازگشت تردد نفتکشها به آبراههای منطقه، تاثیری بهمراتب بیشتر از خود تحریمها بر بازار خواهد داشت. این موضعگیری در واقع تایید همان موضوعی است که بسیاری از موسسات رهگیری نفتکشها و مراکز مطالعاتی انرژی طی سالهای اخیر بارها به آن اشاره کرده بودند؛ اینکه صادرات نفت ایران با وجود تحریمها هرگز به صفر نرسید و چین همچنان مهمترین مقصد نفت خام ایران باقی ماند. برخی برآوردهای بینالمللی نشان میدهد ایران در سالهای اخیر روزانه بین یک تا دومیلیون بشکه نفت و میعانات صادر کرده است؛ بخش عمدهای از این صادرات نیز راهی پالایشگاههای مستقل چین شده است. به همین دلیل بسیاری از فعالان بازار انرژی معتقدند تحریمهای آمریکا اگرچه هزینه صادرات نفت ایران را افزایش داده، اما نتوانستهاند جریان صادرات را متوقف کنند.
پایان محاصره؛ مهمتر از تحریم
معاون رئیسجمهور آمریکا در ادامه سخنان خود تاکید کرد که پایان محدودیتهای دریایی و بازگشایی مسیرهای صادراتی خلیجفارس مهمترین دستاورد توافق اخیر محسوب میشود. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که طی ماههای جنگ، تنگه هرمز عملا با شدیدترین اختلال چند دهه اخیر روبهرو شد. محدود شدن تردد کشتیها در آبراهی که حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و بخش قابلتوجهی از صادرات LNG جهان از آن عبور میکند، موجب شد میلیونها بشکه نفت در منطقه متوقف شود و بازارهای جهانی با یکی از بزرگترین شوکهای عرضه سالهای اخیر مواجه شوند. اکنون با توافق اولیه تهران و واشنگتن و آغاز روند بازگشایی هرمز، بخش مهمی از نفت محبوسشده در خلیجفارس در حال بازگشت به بازار جهانی است. همین مساله موجب شده قیمت نفت برنت که در اوج بحران تا محدوده ۱۲۰ دلار نیز افزایش یافته بود، به کانال ۸۰ دلار بازگردد.
فضای سیاسی داخلی
بخش دیگری از سخنان ونس به فضای سیاسی داخلی ایران اختصاص داشت. وی با اشاره به وجود دیدگاههای مختلف در ساختار تصمیمگیری ایران گفت اختلافنظرهای واقعی درباره نحوه تعامل با غرب وجود دارد و در ماههای اخیر جریانهای عملگرا توانستهاند دست بالا را در این مباحث به دست آورند. به گفته معاون رئیسجمهور آمریکا، واشنگتن نیز تمایل دارد این رویکرد تقویت شود و مسیر گفتوگوهای دیپلماتیک ادامه پیدا کند. این موضعگیری را میتوان نشانهای از تلاش دولت آمریکا برای حمایت از روند مذاکرات و جلوگیری از بازگشت تنشها ارزیابی کرد؛ موضوعی که برای بازار انرژی نیز اهمیت ویژهای دارد. تجربه ماههای اخیر نشان داده که حتی احتمال بروز درگیری در منطقه خلیج فارس میتواند به سرعت قیمت نفت را دستخوش نوسان کند.
بازنگری در یک سیاست قدیمی
اظهارات ونس فراتر از یک موضعگیری سیاسی، حامل پیامی مهم برای بازار جهانی نفت است. این سخنان نشان میدهد واشنگتن بهتدریج در حال بازنگری در ارزیابی خود از کارآیی ابزار تحریم در بازار انرژی است. در واقع، اعتراف به اینکه نفت ایران در سالهای گذشته همچنان به چین و سایر بازارها رسیده، به معنای پذیرش این واقعیت است که بازار جهانی نفت به دلیل ماهیت بینالمللی و پیچیدگی شبکه تجارت انرژی، در برابر محدودیتهای یکجانبه انعطافپذیری قابلتوجهی دارد.
از این منظر، توافق اخیر ایران و آمریکا تنها یک تحول ژئوپلیتیک نیست، بلکه میتواند نشانه آغاز مرحلهای تازه در نگاه واشنگتن به مدیریت پرونده انرژی ایران باشد. مرحلهای که در آن، حفظ ثبات بازار، جلوگیری از شوکهای قیمتی و تضمین جریان آزاد عرضه نفت، بیش از تشدید فشارهای تحریمی در اولویت قرار گرفته است. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند مهمترین بخش سخنان معاون رئیسجمهور آمریکا نه حمایت از توافق اخیر، بلکه اعتراف آشکار به این واقعیت بود که تحریمهای نفتی، برخلاف اهداف اولیه، نتوانستهاند صادرات نفت ایران را متوقف کنند؛ موضوعی که احتمالا در آینده نیز بر نحوه تعامل واشنگتن با پرونده انرژی ایران تاثیر خواهد گذاشت.
