میزان گوگرد و ترکیبات آروماتیک مضر سوخت ممتاز وارداتی پایینتر از تولیدات داخل است
بنزین سوپر ۱۰۰هزار تومانی
حمید ملازاده: قیمت بنزین سوپر وارداتی بار دیگر در بورس انرژی افزایش یافت؛ افزایشی که میتواند بهای این فرآورده را برای مصرفکننده نهایی به مرز ۱۰۰ هزار تومان در هر لیتر برساند و فصل تازهای از قیمتگذاری سوخت در ایران را رقم بزند. در معاملات روز سهشنبه ۱۹ خردادماه رینگ داخلی بازار نفت و حاملهای انرژی بورس انرژی، ۱۲۰ هزار لیتر بنزین ویژه وارداتی در چهاردهمین عرضه این محصول با قیمت هر لیتر ۷۹ هزار و ۸۰۰ تومان معامله شد. این در حالی است که آخرین معامله این فرآورده در ۲۳ اردیبهشتماه امسال با نرخ ۷۲ هزار و ۸۰۰ تومان انجام شده بود؛ موضوعی که از رشد ۷ هزار تومانی یا حدود ۱۰ درصدی قیمت طی کمتر از یک ماه حکایت دارد.
روند معاملات این محصول در بورس انرژی نشان میدهد که بهای سوخت ممتاز وارداتی از زمان آغاز عرضه تاکنون مسیر صعودی مستمری را طی کرده است. نخستین عرضه بنزین ویژه وارداتی در دوم آذرماه ۱۴۰۴ و در حجمی معادل ۳۰ هزار لیتر انجام شد که قیمت کشفشده آن ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان برای هر لیتر بود. اکنون و پس از گذشت حدود شش ماه، قیمت این فرآورده به حدود 80000 تومان رسیده است؛ به عبارت دیگر، نرخ بنزین سوپر وارداتی در این بازه زمانی ۱۴ هزار تومان افزایش یافته که معادل بیش از ۲۱ درصد رشد را نشان میدهد.
نکته قابلتوجه آن است که قیمت این محصول از ۱۴ بهمنماه ۱۴۰۴ به سطح ۷۲ هزار و ۸۰۰ تومان رسیده بود و این نرخ تا ۲۳ اردیبهشتماه سال جاری تقریبا بدون تغییر باقی ماند. با این حال، معامله اخیر نشان میدهد که بازار وارد فاز جدیدی از افزایش قیمت شده و تنها در یک مرحله، شاهد جهش ۷ هزار تومانی قیمت هر لیتر بنزین ویژه بودهایم. این افزایش در شرایطی رخ میدهد که هزینه واردات فرآوردههای نفتی، نرخ ارز، هزینههای حملونقل و همچنین تقاضای فزاینده برای سوخت باکیفیت در میان مالکان خودروهای وارداتی و توربوشارژ، همگی بر روند قیمتگذاری این محصول تاثیرگذار هستند.
بهای عرضه در جایگاه
با وجود اهمیت قیمت کشفشده در بورس انرژی، آنچه برای مصرفکنندگان نهایی اهمیت بیشتری دارد، بهای عرضه در جایگاههای سوخت است. تجربه عرضههای پیشین نشان داده که قیمت معاملهشده در بورس، قیمت نهایی مصرفکننده نیست و هزینههای جانبی متعددی به آن افزوده میشود. در زمان نخستین عرضه این محصول در آذرماه سال گذشته، بنزین سوپر وارداتی با نرخ ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان در بورس معامله شد، اما پس از اضافه شدن هزینههایی نظیر مالیات بر ارزش افزوده، کرایه حمل، هزینههای توزیع و همچنین کارمزد سوختگیری (250 تومان به ازای هر لیتر)، قیمت نهایی برای مصرفکننده به حدود ۸۰ هزار تومان در هر لیتر رسید.
بر همین اساس، اکنون که قیمت کشفشده در بورس به حدود ۸۰ هزار تومان رسیده است، فعالان بازار برآورد میکنند قیمت نهایی عرضه این فرآورده در جایگاههای سوخت بین ۹۵ تا ۱۰۰ هزار تومان در هر لیتر باشد. اگر این برآورد محقق شود، بنزین سوپر وارداتی عملا وارد کانال ۱۰۰ هزار تومانی خواهد شد؛ رقمی که فاصله آن با نرخ بنزین یارانهای و آزاد موجود در کشور بیسابقه است و میتواند نقطه عطفی در روند حرکت بازار سوخت ایران به سمت قیمتگذاری آزادتر و مبتنی بر هزینههای واقعی تامین و توزیع فرآوردههای نفتی باشد. بنزین عرضهشده در این طرح با استاندارد E+95 معرفی شده که نشاندهنده عدد اکتان تحقیقی (Research Octane Number) حداقل ۹۵ است. این ویژگی برای خودروهای وارداتی جدید، بهویژه مدلهای مجهز به موتورهای توربوشارژ و سیستم تزریق مستقیم سوخت (GDI)، اهمیت ویژهای دارد. این موتورها برای دستیابی به راندمان طراحیشده کارخانه نیازمند سوختی با عدد اکتان بالا هستند و استفاده از بنزینهای معمولی با اکتان پایین میتواند موجب احتراق زودهنگام مخلوط سوخت و هوا و بروز پدیده مخرب «ناک» یا کوبش موتور شود.
کارشناسان فنی معتقدند ناک موتور یکی از مهمترین عوامل آسیب به پیشرانههای توربوشارژ محسوب میشود. احتراق زودهنگام در بلندمدت میتواند به پیستونها، شاتونها و دیواره سیلندر آسیبهای جدی وارد کند و هزینههای تعمیراتی چند صدمیلیون تومانی به همراه داشته باشد. از این منظر، بسیاری از مالکان خودروهای چندمیلیارد تومانی، پرداخت هزینه بالاتر برای بنزین سوپر را نوعی سرمایهگذاری برای حفظ سلامت موتور خودرو تلقی میکنند. علاوه بر عدد اکتان بالا، این بنزین وارداتی از استانداردهای یورو ۵ و یورو ۶ نیز برخوردار است و میزان گوگرد و ترکیبات آروماتیک مضر در آن بسیار پایینتر از سوختهای متعارف است.
این موضوع باعث احتراق کاملتر، کاهش تشکیل رسوبات کربنی، حفظ توان خروجی موتور و کاهش مصرف سوخت در بلندمدت میشود. عرضه بنزین سوپر وارداتی از طریق خودروهای سیار سوخترسان در پنج نقطه تهران شامل فرمانیه، میدان الف، شهرک غرب، لواسان و سعادتآباد انجام میشود؛ مناطقی که بیشترین تمرکز خودروهای لوکس و وارداتی را در خود جای دادهاند. با این حال، بسیاری از مالکان خودروهای توربوشارژ داخلی نظیر دنا پلاس توربو و تارا توربو از نبود جایگاههای عرضه در مناطق مرکزی و جنوبی پایتخت گلایه دارند. همزمان گزارشهایی از احتمال گسترش عرضه این سوخت به کلانشهرهایی نظیر اصفهان، مشهد و تبریز نیز منتشر شده است.
مانع بزرگ فراگیر شدن
هرچند قیمت نزدیک به ۱۰۰ هزار تومانی همچنان مانع بزرگی برای فراگیر شدن این محصول به شمار میرود، اما آغاز عرضه بنزین سوپر وارداتی با نرخهای آزاد میتواند نشانهای از حرکت تدریجی بازار سوخت ایران به سمت نظام چندنرخی و آزادسازی تدریجی قیمت حاملهای انرژی باشد. بسیاری از کارشناسان معتقدند عرضه این محصول در بورس انرژی در واقع نخستین تجربه عملی فروش بنزین بر مبنای هزینه واقعی تامین، واردات، حمل و توزیع در کشور محسوب میشود؛ تجربهای که میتواند در آینده به سایر فرآوردههای نفتی نیز تسری پیدا کند. از سوی دیگر، عرضه بنزین سوپر وارداتی با قیمتهای نزدیک به ۱۰۰ هزار تومان، تصویری روشن از هزینه واقعی تامین سوخت در اقتصاد ایران ارائه میدهد؛ هزینهای که سالها به واسطه یارانههای گسترده انرژی از دید مصرفکنندگان پنهان مانده بود.
به همین دلیل برخی تحلیلگران بر این باورند که عرضه این محصول صرفا یک طرح محدود برای خودروهای خاص نیست، بلکه میتواند به عنوان یک نمونه آزمایشی برای سنجش واکنش بازار نسبت به قیمتهای آزاد انرژی مورد توجه سیاستگذاران قرار گیرد. در چنین شرایطی، مالکان خودروهای توربوشارژ و وارداتی بیش از هر زمان دیگری با یک انتخاب اقتصادی روبهرو هستند؛ پرداخت هزینه بالاتر برای سوخت باکیفیت یا پذیرش ریسک هزینههای سنگین تعمیر موتور. انتخابی که با افزایش قیمت بنزین سوپر وارداتی، هر روز جدیتر و ملموستر میشود و به تدریج میتواند الگوی مصرف سوخت در بخشی از بازار خودرو ایران را نیز دستخوش تغییر کند.
