ریاض گرفتار در میانهی درگیری ایران و امریکا؛
عربستان در شوک راهبردی
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-کسری غفوری: تحلیلگران معتقدند عربستان سعودی پس از قرار گرفتن در معرض حملات فزاینده منطقهای و ناکامی در جلب حمایت نظامی بیشتر از سوی ایالات متحده، در وضعیتی شبیه به شوک راهبردی فرو رفته است. ریاض بیش از هر زمان دیگری خود را در میانه درگیری میان ایالات متحده و ایران گرفتار میبیند و اکنون رهبران سعودی در حال بررسی گزینههای محدود و روبهکاهش خود برای واکنش به این بحران هستند.
در هفتههای اخیر، حملات پیاپی نیروهای انصارالله یمن به خاک عربستان، توان صادرات نفت این کشور را تهدید کرده و فشارهای فزایندهای بر اقتصاد جهانی وارد آورده است. با این حال، به گفته دیپلماتهای سابق و کارشناسان، امتناع دونالد ترامپ از اقدام نظامی علیه انصارالله، مقامات سعودی را به شدت سرخورده و ناامید کرده است.
به گزارش نیویورک تایمز، تلاشهای دیپلماتیک ریاض برای تعامل با تهران نیز تاکنون نتایج محدودی به همراه داشته است. نشست برنامهریزیشده روز دوشنبه میان مقامات ایران، عربستان و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس، به دلیل پابرجا ماندن اختلافات بنیادین میان طرفین، شامگاه یکشنبه به طور ناگهانی به تعویق افتاد.
مایکل راتنی، سفیر پیشین ایالات متحده در عربستان سعودی، وضعیت کنونی را تشریح کرده و میگوید سعودیها در حال حاضر به شدت مستأصل شدهاند و این شرایط از جهاتی بدترین سناریوی ممکن برای ریاض به شمار میرود.
این تنگنای راهبردی ریاض، بازتابدهنده هزینههای سنگینی است که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بر خاورمیانه تحمیل کرده است. عربستان در ماههای نخست درگیریها، در مقایسه با همسایگان خود تا حد زیادی از اقدامات تلافیجویانه مصون مانده بود. اکنون با نامشخص بودن افق پایان درگیریها، عربستان که جنگ آن را از جایگاه بزرگترین صادرکننده نفت جهان پایین کشید، به هدفی اصلی تبدیل شده است.
تنها طی دو هفته گذشته، عربستان سعودی از سه محور شرق، جنوب و شمال با حملات محور مقاومت روبهرو بوده است. در اواخر ماه اوت، یک نفتکش سعودی در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفت که به کشته شدن دو ملوان انجامید. روز جمعه نیز نیروهای انصارالله که پیشتر صادرات نفت عربستان از مسیر دریای سرخ را تحریم کرده بودند، با تسلط بر یکی از مسیرهای مهم کشتیرانی جهانی، نیروهای تحت حمایت ریاض در یمن را به شکست سنگینی وادار کردند.
در همان روز، مقامات سعودی اعلام کردند در پی حمله پهپادی، ناچار به بستن یک خط لوله حیاتی نفت شدهاند. این خط لوله، پس از بسته شدن عملی تنگه هرمز، اصلیترین مسیر جایگزین ریاض برای انتقال نفت به دریای سرخ و بازارهای جهانی محسوب میشد.
مایکل راتنی یادآور میشود که دلیل سرمایهگذاری سنگین کشوری مانند عربستان در شراکت امنیتی با آمریکا، رویارویی با همین شرایط اضطراری و غیرمترقبه بوده است. محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم در عمل عربستان، دلایل متعددی برای اعتماد به این پیوند امنیتی داشت؛ زیرا دولت او سالها میلیاردها دلار منابع مالی و اعتبار سیاسی را صرف ساختن روابط نزدیک با شخص ترامپ و خانواده او کرده بود. با این حال، به گفته منابع آگاه، هنگامی که ولیعهد سعودی هفته گذشته از رئیسجمهور آمریکا درخواست کرد دست به اقدام نظامی علیه انصارالله بزند، ترامپ با این خواسته مخالفت کرد.
مقامات و تحلیلگران سعودی همواره تاکید داشتهاند که ریاض مایل نیست به تنهایی وارد رویارویی نظامی با انصارالله شود، به ویژه آنکه مداخله نظامی پیشین ائتلاف به رهبری عربستان به باتلاقی دهساله تبدیل شده بود. عبدالرحمن الراشد، روزنامهنگار نزدیک به دربار سعودی، روز شنبه در یادداشتی در یکی از روزنامههای سعودی تصریح کرد که مهار این وضعیت نیازمند حمایت و اقدام بینالمللی است و این بار نباید تنها بر دوش عربستان و کشورهای منطقه قرار گیرد.
با وجود این مطالبات، ترامپ تمایلی به ورود به این جبهه نشان نمیدهد. دن شاپیرو، از مقامات ارشد پیشین پنتاگون در حوزه خاورمیانه در دولت بایدن، معتقد است در شرایطی که واشنگتن با یک درگیری نامحدود با ایران دستبهگریبان است و نیروی دریایی آمریکا با فشار عملیاتی بالا و کاهش ذخایر تسلیحاتی روبهرو است، طبیعی به نظر میرسد که ترامپ نخواهد جبهه تازهای باز کند، هرچند این رویکرد برای سعودیها به شدت ناامیدکننده است.
ترامپ روز شنبه در جریان سفر به ایرلند به خبرنگاران گفت حوثی ها با ما تماس گرفته و اعلام کردهاند که تمایلی به جنگ با آمریکا ندارند. او با اشاره به عربستان افزود که آنها فقط با یک کشور مشکل دارند که آن مسئله را هم حلوفصل خواهیم کرد. در واکنش به این اظهارات، محمد البخیتی از اعضای دفتر سیاسی انصارالله، هرگونه ارتباط با واشنگتن را رد کرد و گفت هیچ تماسی با ترامپ برقرار نشده و درخواستی نیز مبنی بر عدم حمله مطرح نکردهاند.
به گفته دریادار جان میلر، فرمانده بازنشسته نیروی دریایی آمریکا در خاورمیانه، بحث درباره نحوه مشارکت احتمالی واشنگتن در تحولات یمن همچنان در جریان است و همکاریهای اطلاعاتی ایالات متحده با عربستان ادامه دارد.
از نگاه باربارا لیف، دستیار پیشین وزیر امور خارجه آمریکا در امور خاور نزدیک، عربستان احتمالا بار دیگر به مسیر دیپلماسی روی خواهد آورد؛ چراکه به رغم سالها بمباران هوایی توسط عربستان، آمریکا و اسرائیل، تاکنون هیچ راهکار نظامی موثری برای مهار انصارالله حاصل نشده است.
لیف همچنین به این نکته اشاره میکند که ریاض ممکن است برای میانجیگری مجدداً به چین رجوع کند، اگرچه ابتکارات پیشین پکن در منطقه به توافقهای صلح پایدار منتهی نشده است؛ از جمله توافق عادیسازی روابط تهران و ریاض در سال ۲۰۲۳ که با گذشت زمان دستخوش آسیب شد.
تحلیلگران بر این باورند که مقامات سعودی علیرغم ناامیدی عمیق از عملکرد واشنگتن، در مقطع فعلی از انتقاد علنی علیه ایالات متحده پرهیز خواهند کرد. باربارا لیف در این باره تاکید میکند که ریاض قصد ندارد شکاف و فاصلهای را در روابط با واشنگتن به نمایش بگذارد، بلکه در عوض تلاش خواهد کرد مسیرهای دیپلماتیک تازهای را برای خروج از این بحران بیازماید.
