«فرج بعد از شدت» به روایت شمس لنگرودی
محمد شمس لنگرودی شاعر و پژوهشگر درباره دلایل انتخاب و نحوه گزینش داستانهای این کتاب میگوید: «در ادبیات کهن، آثار ارزشمند و قابلتوجهی وجود دارد؛ کتابهایی که هم از نظر ادبی اهمیت دارند و هم آموزندهاند؛ البته به برخی از این آثار در کتابهای درسی مراجعه شده است. یکی از این آثار، «فرج بعد از شدت» است؛ کتابی که بارها ترجمه شده و برخی از ترجمههای آن نیز از میان رفتهاند. ترجمهای که من بر اساس آن کار کردم، با وجود اینکه در دوره نثر مصنوع و فنی پدید آمده، نثری روان و خوشخوان دارد و همین ویژگی باعث شده است تا مورد توجه قرار گیرد. به همین دلیل، هم نثر شیوا و دلنشین آن و هم داستانهای آموزندهاش از مهمترین دلایل انتخاب کتاب بود.»
او توضیح داد: «از سوی دیگر، نگاه خودم نیز با مضمون این اثر همخوانی دارد؛ همان معنایی که حافظ در این بیت بیان میکند: «چنان نماند و چنین نیز هم نخواهد ماند.» همانطور که شادیها پایدار نیستند، گرفتاریها نیز همیشگی نخواهند بود. محور اصلی این کتاب هم همین اندیشه است که پس از هر رنج و گرفتاری، گشایشی در راه است. این موضوع نیز یکی دیگر از دلایل انتخاب این اثر بود.» لنگرودی با بیان اینکه «فرج بعد از شدت» کتابی است که کمتر در معرض دید مخاطبان امروز بوده است، گفت: «میخواستم این کتاب دوباره در معرض توجه قرار بگیرد، بهویژه برای افرادی که در حوزه ادبیات فعالیت میکنند؛ چراکه معتقدم خواندن چنین آثاری برای جوانان علاقهمند به ادبیات ضروری است. از آنجا که متن اصلی برای بسیاری از خوانندگان دشوار است، تلاش کردم با انتخاب داستانها، حذف حشو، زوائد و توضیح واژههای دشوار، یک راه آشتی بین کتابخوانهای امروز و ادبیات کهن ایجاد شود.»
او درباره داستانهای گزینششده در «صبور مثل بذر زمستان» میگوید: «این اثر در چند جلد تدوین شده است، اما من تنها داستانهایی را برگزیدم که هم به نگاه و سلیقهام نزدیکتر بودند و هم نثر روانتر و شیرینتری داشتند. همچنین بخشهایی را که شامل تعارفات و حشو و زوائد فراوان بود، حذف کردم تا متن برای خواننده امروز خواندنیتر و جذابتر شود.» شمس لنگرودی در پایان تاکید کرد: «به باور من، برای کسانی که در حوزه ادبیات فعالیت میکنند؛ چه در شعر، چه داستان و چه نمایشنامه، خواندن چنین آثاری ضروری است. زبان فارسی برای بیان مفاهیم مختلف واژگان فراوانی دارد که هر یک ظرافت معنایی خاص خود را دارند. آشنایی با این تفاوتها و درک دقیق ظرفیتهای زبان، با شناخت ادبیات کهن امکانپذیر است.»
«فرج بعد از شدت» در قرن سوم هجری نوشته شده و مشتمل بر داستانهایی از انسانهای گرفتار است که هریک به نوعی نجات یافته و به آسایش رسیدهاند. این کتاب، نخستینبار توسط محمد عوفی به فارسی ترجمه شد که از آن ترجمه اثری در دست نیست مگر حکایاتی که وی از این کتاب در جوامع الحکایات نقل کردهاست. ترجمه بعدی فارسی آن، به قلم حسین ابن اسعد دهستانی در قرن هفتم انجام شد که اشعاری فارسی را نیز به آن افزود. همچنین خورخه لوئیس بورخس نویسنده مشهور آرژانتینی، چندداستان این کتاب را به سبکی مدرن بازنویسی کرده و با اینکه چیزی به آن نیفزوده میان داستانهای او به سبک مدرن درآمدهاست.
حکایتهای فرج بعد از شدت برای بسیاری نویسندگان و شعرا مایه الهام بوده و بسیاری در آثار خود حکایات آن را نقل به مضمون کردهاند. مطابق شرح مثنوی بدیعالزمان فروزانفر، از بزرگانی که به شدت وامدار این کتاب بوده یکی مولوی است که به کرات حکایتهای ساده این کتاب را نقل و با شیوه منحصربهفرد خود تأویل کردهاست. کتاب «صبور مثل بذر زمستان» در ۲۸۶ صفحه و با قیمت یکمیلیون و ۲۰۰ هزار تومان در قالبی نفیس به تازگی از سوی نشر «وزن دنیا» روانه بازار کتاب شده است.
