تولید مسکن زیر فشار زمین و هزینه ساخت؛ آینده بازار مسکن چه می‌شود؟ +فیلم

در تیتر یک امشب، از تاب‌آوری بازار کار آمریکا و تأثیر آن بر سیاست پولی فدرال رزرو تا بحران ساخت مسکن در تهران و افزایش سهم زمین می‌گوییم. همچنین وضعیت خرده‌فروشی، خرید اعتباری، تحولات سیاسی آمریکا، گرانی جهانی غذا و چالش مدیریت دولتی خودروسازان را بررسی می‌کنیم.

در ادامه، از عقب‌نشینی رونق خرده‌فروشی در مهرماه و دشواری فروش در سایه افزایش هزینه‌ها می‌گوییم؛ همچنین تحولات بازار خرید اعتباری یا «الان بخر، بعداً پرداخت کن» را بررسی می‌کنیم؛ صنعتی که سهم آن از خرده‌فروشی آنلاین به ۱۷ درصد رسیده است.

در بخش بین‌الملل، پس‌لرزه‌های شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان و زنگ خطر افزایش قیمت جهانی غذا را دنبال می‌کنیم. در پایان هم به وضعیت صنعت خودروسازی ایران و پرسش قدیمی دخالت دولت در مدیریت خودروسازان می‌پردازیم.

با «تیتر یک» چهارشنبه ۲۰  آبان  ۱۴۰۵ همراه باشید.

 تورم آمریکا بازارها را غافلگیر کرد؛ طلا زیر فشار نرخ بهره 

گزارش تازه بازار کار آمریکا تصویری قدرتمندتر از اقتصاد این کشور ارائه می‌دهد. در ماه اکتبر، اشتغال بخش غیرکشاورزی ۱۶۵ هزار نفر افزایش یافت؛ رقمی که از پیش‌بینی اقتصاددانان فراتر رفت. هم‌زمان، نرخ بیکاری نیز با اندکی کاهش به ۴.۱ درصد رسید. بازنگری صعودی آمار دو ماه قبل و افزایش اشتغال در بخش‌هایی مانند خدمات درمانی، تولید و خدمات حرفه‌ای نیز نشان می‌دهد که رشد استخدام‌ها گسترده‌تر از انتظار بوده است.

این آمار در شرایطی منتشر می‌شود که مصرف خانوارها و سرمایه‌گذاری بنگاه‌ها همچنان از تقاضا در اقتصاد آمریکا حمایت می‌کنند. با این حال، همه نشانه‌ها به یک اندازه مثبت نیستند. اگرچه رشد اشتغال و کاهش نرخ بیکاری از تاب‌آوری بازار کار حکایت دارد، افزایش بیکاری بلندمدت، طولانی‌تر شدن دوره جست‌وجوی شغل و رشد اشتغال پاره‌وقت، از دشواری‌هایی خبر می‌دهد که بخشی از نیروی کار با آن روبه‌روست.

از سوی دیگر، رشد سالانه دستمزدها در سطح ۳.۱ درصد باقی مانده، اما افزایش ماهانه ۰.۴ درصدی آن می‌تواند برای سیاستگذار پولی اهمیت داشته باشد. اکنون فدرال رزرو با اقتصادی روبه‌روست که هنوز نشانه‌های روشنی از سرد شدن بازار کار بروز نداده است؛ وضعیتی که ممکن است مسیر کاهش نرخ بهره را دشوارتر کند. آیا قدرت بازار کار آمریکا به معنای تداوم رشد اقتصادی است یا فشار تازه‌ای برای حفظ نرخ‌های بهره بالا ایجاد خواهد کرد؟

تولید مسکن زیر فشار زمین و هزینه ساخت

وقتی از هزینه ساخت مسکن صحبت می‌کنیم، معمولاً قیمت مصالح، دستمزد نیروی کار و هزینه اجرای ساختمان به ذهن می‌رسد؛ اما زمین هم یکی از مهم‌ترین اجزای هزینه تولید مسکن است؛ عاملی که در برخی مناطق، سهمی حتی بزرگ‌تر از هزینه ساخت دارد.

بررسی آمار بانک مرکزی از فعالیت‌های ساختمانی بخش خصوصی در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد ارزش زمین در پروژه‌های مسکونی تازه‌آغازشده استان تهران، حدود ۵۸.۴ درصد مجموع ارزش زمین و هزینه پیش‌بینی‌شده ساخت را تشکیل داده است. این سهم در کل مناطق شهری کشور ۴۵ درصد بوده است. پس از تهران، کردستان و اصفهان بیشترین سهم زمین را داشته‌اند؛ درحالی‌که این نسبت در فارس و خراسان رضوی پایین‌تر بوده است.

تفاوت تهران با متوسط کشور فقط در سهم زمین نیست. متوسط ارزش هر مترمربع زمین در پروژه‌های جدید تهران حدود ۱۵۳.۵ میلیون تومان برآورد شده؛ بیش از سه برابر میانگین ۴۶.۶ میلیون تومانی کشور. در مقابل، فاصله هزینه ساخت هر مترمربع در تهران و کل کشور بسیار کمتر است.

اما هم‌زمان با افزایش هزینه‌های زمین و ساخت، تولید مسکن نیز با افت قابل‌توجهی روبه‌رو شده است. در سال ۱۴۰۴، آغاز ساخت ساختمان‌های جدید در مناطق شهری ۳۸.۳ درصد کاهش یافته و به حدود ۸۵ هزار ساختمان رسیده است.

از سوی دیگر، بخش خصوصی حدود هزار و ۴۱۱ هزار میلیارد تومان در ساختمان‌های شهری سرمایه‌گذاری کرده، اما نزدیک به ۷۰ درصد این رقم به پروژه‌های نیمه‌تمام اختصاص داشته است. درحالی‌که سرمایه‌گذاری در ساختمان‌های تازه‌آغازشده بیش از ۱۸ درصد کاهش یافته است.

این ارقام یک پرسش مهم را پیش می‌کشند: آیا افزایش سهم زمین و رشد هزینه‌های ساخت، به مانعی جدی برای شروع پروژه‌های جدید تبدیل شده‌اند؟ و در ادامه، سهم زمین از قیمت مسکن به کدام سمت حرکت خواهد کرد؟

چرا رونق خرده‌فروشی شهریور به مهر نرسید؟

بازار خرده‌فروشی در شهریورماه نشانه‌هایی از بازگشت تقاضا را تجربه کرد، اما گزارش شامخ مهرماه نشان می‌دهد این بهبود چندان دوام نداشته است. مقایسه گزارش اتاق اصناف از وضعیت خرده‌فروشی شهریور با شاخص مدیران خرید مهر، از بازاری حکایت دارد که هم‌زمان با افزایش هزینه تأمین کالا، برای حفظ سطح فروش نیز با مشکل مواجه شده است.

شامخ کل خرده‌فروشی در مهرماه با افت ۸.۵۷ درصدی از ۵۸.۳۳ به ۵۳.۳۳ رسید. مهم‌تر از آن، شاخص فروش که در شهریور عدد ۷۵ را ثبت کرده بود، با کاهش ۲۵ درصدی به ۵۰ رسید؛ به این معنا که رشد فروش ماه قبل متوقف شده است. با این حال، شاخص سفارش‌های جدید مشتریان از ۵۸.۳۳ به ۶۰ افزایش یافت. فاصله میان رشد سفارش‌ها و توقف فروش، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تغییر رفتار بازار در مهرماه است.

در سمت هزینه‌ها نیز شرایط چندان مساعد نیست. شاخص قیمت مواد اولیه و کالاهای خریداری‌شده به محدوده ۹۰ رسیده و قیمت محصولات و خدمات عرضه‌شده نیز افزایش یافته است. در چنین شرایطی، فروشگاه‌ها برای جبران هزینه‌های بالاتر با فشار بیشتری روبه‌رو هستند؛ آن هم در بازاری که قدرت خرید خانوارها محدود شده است.

از سوی دیگر، با وجود افزایش موجودی کالاهای خریداری‌شده، موجودی محصولات نهایی کاهش یافته و شاخص استخدام نیروی انسانی همچنان زیر مرز ۵۰ قرار دارد.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد مسئله اصناف فقط افزایش هزینه‌ها نیست؛ بلکه دشوارتر شدن فروش در بازاری است که نشانه‌های رونق آن هنوز پایدار نشده است.

گزارش بازار خرید اعتباری ایران در ۶ ماهه نخست ۱۴۰۵ 

در شرایطی که دسترسی به اعتبار بانکی برای بخش بزرگی از جامعه دشوار است، مدل «الان بخر، بعداً پرداخت کن» یا BNPL به یکی از مسیرهای تازه تأمین مالی خریدهای خرد در ایران تبدیل شده است. نفوذ پایین کارت‌های اعتباری و محرومیت ۷۷ درصد از بزرگسالان از دریافت هرگونه وام یا اعتبار بانکی در سال ۲۰۲۴، زمینه رشد این ابزارهای نوین را فراهم کرده است.

بر اساس آمارهای منتشرشده تا پایان شهریورماه، سهم BNPL از خرده‌فروشی آنلاین کشور به ۱۷ درصد رسیده؛ در حالی که سهم آن در خریدهای حضوری هنوز کمتر از نیم درصد است. این فاصله، از ظرفیت قابل‌توجه توسعه این خدمات در بازار خریدهای روزمره حکایت دارد.

مقیاس استفاده از این ابزار نیز به‌سرعت در حال افزایش است. طی ۱۲ ماه منتهی به شهریور، ۱۷۵ میلیون سفارش اعتباری ثبت شده و میانگین سفارش‌های روزانه در پایان تابستان از یک میلیون عبور کرده است. تعداد کاربران فعال ماهانه این صنعت نیز به ۴.۷ میلیون نفر رسیده است.

نکته مهم، تغییر شیوه اعتبارسنجی است. ۹۵ درصد کاربران هنگام ورود به این شبکه رتبه اعتباری بانکی نداشته‌اند؛ با این حال، با اتکا به مدل‌های داده‌محور سنجش ریسک، بیش از ۹۸.۵ درصد اقساط بازپرداخت شده و نرخ عدم بازپرداخت ۹۰ روزه زیر ۲ درصد باقی مانده است.

این شبکه اکنون بیش از ۷۴ هزار کسب‌وکار را در ۸۰۴ شهر پوشش می‌دهد؛ ۵۷ درصد سفارش‌ها متعلق به کسب‌وکارهای کوچک و متوسط است و حدود ۲۱۴ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم از فعالیت آن پشتیبانی می‌شوند. BNPL دیگر فقط شیوه‌ای تازه برای پرداخت نیست؛ بلکه به بخشی از زیرساخت نوظهور تأمین مالی خرد در اقتصاد ایران تبدیل شده است.

 پس‌لرزه‌های شکست ترامپ؛ چه کسانی قربانی می‌شوند؟ 

شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات کنگره، فقط یک ناکامی انتخاباتی نبود؛ این نتیجه حالا به بحرانی در درون حزب ترامپ تبدیل شده است. کمتر از یک هفته پس از آنکه مشاوران ترامپ درباره سناریوهای انتخاباتی حزب بحث می‌کردند، جمهوری‌خواهان با واقعیتی روبه‌رو شدند که حالا همه به دنبال مقصر آن هستند.

از تد کروز و میت رامنی تا ران دسانتیس، چهره‌های جمهوری‌خواه هرکدام بخشی از سیاست‌های دولت ترامپ را مسئول این شکست می‌دانند. تعرفه‌های تجاری، افزایش هزینه‌های زندگی، جنگ ایران و حتی هزینه‌های توسعه مراکز داده هوش مصنوعی، در فهرست عوامل ناکامی جمهوری‌خواهان قرار گرفته‌اند. خود ترامپ نیز پذیرفته که جنگ ایران و افزایش قیمت بنزین در این نتیجه نقش داشته‌اند.

اما ماجرا به پیدا کردن مقصر محدود نمی‌شود. حالا نام چند چهره سیاسی دولت، از پیت هگست و جی‌دی ونس تا مارکو روبیو، در گمانه‌زنی‌ها درباره برکناری یا کناره‌گیری مطرح شده است. در این میان، انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ نیز سایه خود را بر تحولات درون حزب انداخته است.

ونس و روبیو، هرکدام با پایگاه سیاسی متفاوت، از گزینه‌های احتمالی جانشینی ترامپ به شمار می‌روند. در کنار آن‌ها، نام‌هایی مانند دونالد ترامپ جونیور، ران دسانتیس و تد کروز نیز مطرح است.

با این حال، هنوز مشخص نیست این شکست به تغییرات گسترده در کاخ سفید منجر شود یا به برکناری چند مقام محدود بماند. آنچه روشن است، ترامپ دو سال دشوار پیش رو دارد؛ دو سالی که می‌تواند سرنوشت جمهوری‌خواهان و رقابت جانشینی او را تعیین کند.

زنگ خطر گرانی غذا در جهان

بازار جهانی مواد غذایی در آستانه دوره تازه‌ای از افزایش قیمت‌ها قرار گرفته است. پس از چند سال کاهش نسبی قیمت محصولات کشاورزی، مجموعه‌ای از تحولات اقلیمی، اختلالات تجاری و تغییرات بازار انرژی، چشم‌انداز عرضه و قیمت غذا را تحت تأثیر قرار داده است.

بر اساس تازه‌ترین پیش‌بینی بانک جهانی، قیمت مواد غذایی در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ به‌ترتیب ۱۰ و ۷ درصد افزایش خواهد یافت. بخش مهمی از این روند به بازار غلات مربوط می‌شود؛ بازاری که از یک‌سو با محدودیت صادرات از مسیر دریای سیاه و از سوی دیگر با کاهش احتمالی تولید در مناطق کشاورزی روبه‌روست.

در این میان، تشدید پدیده ال‌نینو نگرانی‌ها درباره تولید برنج و سایر محصولات کشاورزی را افزایش داده است. هم‌زمان، رشد تقاضا برای سوخت‌های زیستی نیز فشار بیشتری بر بازار روغن‌های گیاهی وارد می‌کند.

اگرچه ذخایر جهانی غلات همچنان در سطحی قرار دارد که می‌تواند بخشی از فشارهای قیمتی را مهار کند، آینده بازار غذا به تحولات تجارت جهانی و شرایط آب‌وهوایی وابسته خواهد بود.

اهمیت این تحولات فراتر از نوسانات قیمت کالاهاست؛ زیرا افزایش هزینه تأمین غذا می‌تواند دسترسی جمعیت‌های آسیب‌پذیر به مواد غذایی را دشوارتر کرده و چالش امنیت غذایی را در جهان تشدید کند.

چرا دولت هنوز از صندلی راننده خودروساز پیاده نمی‌شود؟ 

بعد از رؤسای جمهور پیشین، این بار مسعود پزشکیان هم به بازدید از کارخانه‌های خودروسازی رفت؛ بازدیدی که در آن، رئیس‌جمهور از بالای بدنه سایپا شاهین، از زیاد بودن فاصله درزهای بدنه انتقاد کرد. اما آیا مشکل اصلی دومین خودروساز بزرگ کشور همین است؟

سایپا در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ با ۹۶ هزار دستگاه تعهد معوق روبه‌رو بوده و زیان انباشته آن به ۱۳۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. چنین شرکتی پیش از هر چیز به اصلاح ساختار مالی، مدیریت هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری و بازگشت به رقابت‌پذیری نیاز دارد. این همان شرکتی است که رئیس‌جمهور پیش‌تر از لزوم خصوصی‌سازی آن سخن گفته بود.

در سوی دیگر، ایران‌خودرو پس از واگذاری مدیریت به بخش خصوصی، از زیان عملیاتی ۱۰.۵ هزار میلیارد تومانی در سال گذشته به سود عملیاتی ۹۰۸ میلیارد تومانی رسیده است. تعهدات معوق این شرکت در نیمه نخست سال نیز حدود ۲۸۰۰ دستگاه بوده است. البته این ارقام به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند که خصوصی‌سازی تمام مشکلات را حل کرده، اما پرسش مهمی پیش می‌کشند: آیا ادامه دخالت دولت در مدیریت، تولید و قیمت‌گذاری خودروسازان، راه‌حل مناسبی است؟

برای مصرف‌کننده هم مسئله فقط قیمت خودرو نیست. تورم، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی اقتصادی، خودرو را به کالایی دور از دسترس تبدیل کرده‌اند. در عین حال، بدون رقابت واقعی و مدیریت مستقل، انگیزه و توان خودروساز برای ارتقای کیفیت و تحویل به‌موقع هم شکل نمی‌گیرد.

شاید وقت آن رسیده باشد که به‌جای اندازه‌گیری فاصله درزهای بدنه شاهین، فاصله خودروسازی ایران با یک صنعت رقابتی را اندازه بگیریم.

فریدریش مرتس، صدراعظم دوران پرچالش آلمان

۱۱ نوامبر، زادروز فریدریش مرتس، سیاست‌مدار آلمانی و صدراعظم این کشور است؛ کسی که مسیر سیاسی او با رقابت‌های حزبی، فعالیت در بخش خصوصی و بازگشت دوباره به عرصه قدرت همراه بوده است.

مرتس فعالیت حرفه‌ای خود را در حوزه حقوق آغاز کرد و سپس وارد سیاست شد. او پس از حضور در پارلمان اروپا و پارلمان آلمان، به یکی از چهره‌های حزب دموکرات‌مسیحی تبدیل شد، اما رقابت با آنگلا مرکل مسیر سیاسی‌اش را تغییر داد.

کناره‌گیری از پارلمان در سال ۲۰۰۹، آغاز دوره‌ای از فعالیت او در بخش خصوصی بود. بااین‌حال، مرتس سال‌ها بعد به سیاست بازگشت و در سال ۲۰۲۲ رهبری حزب دموکرات‌مسیحی را به دست گرفت.

پیروزی ائتلاف تحت رهبری او در انتخابات پارلمانی ۲۰۲۵، زمینه رسیدنش به صدراعظمی آلمان را فراهم کرد. مرتس در حوزه اقتصاد بر کاهش مالیات شرکت‌ها، تسهیل فعالیت بنگاه‌ها و افزایش سرمایه‌گذاری تأکید دارد.

او اکنون در شرایطی هدایت اقتصاد آلمان را بر عهده گرفته که این کشور با چالش‌هایی در زمینه رشد اقتصادی، رقابت‌پذیری صنایع و تحولات سیاسی اروپا روبه‌رو است.