مدنی زاده؛ عبور کشور از گردنه سخت اقتصادی/ رمزگشایی تورم پنهان اقتصاد ایران + فیلم
در برنامه «تیتریک» امروز، سهشنبه ۱۴ بهمن، مجموعهای از مهمترین تحولات اقتصادی ایران و جهان را زیر ذرهبین بردیم؛ از روایت پنهان تورم هسته تا شهریور ۱۴۰۴ و هشدار درباره چسبندگی فشارهای قیمتی، تا کامبک پرنوسان بازارهای جهانی پس از شوک معرفی رئیس جدید فدرال رزرو.
در ادامه، به دفاع وزیر اقتصاد از حذف ارز ترجیحی و یکسانسازی نرخ ارز پرداختیم؛ سیاستی که به گفته مدنیزاده، کشور را از یک گردنه سخت اقتصادی عبور داده و مقدمه اصلاحات ساختاری عمیقتر است. همزمان، چالش تأمین مالی و سرمایه در گردش بنگاهها بهعنوان گلوگاه اصلی تولید مطرح شد.
در بخش خودرو، این پرسش را بررسی کردیم که آیا افزایش قیمت خودرو مُسکن تولید است یا صرفاً ترفند فروش؛ جایی که آمار ایرانخودرو و سایپا از شکاف مزمن میان عرضه و تقاضا پرده برمیدارد. در بخش صمت از اصلاحات ارزی و پنج ضلع موفقیت آن از نگاه بخش خصوصی گفتیم، در منهای اقتصادبه جزییات تازهای از متهمان آلودگی هوای تهران پرداختیم و در نهایت، در بخش صنعت نقطه عطف بازار یخچال و فریزر ایران در سال ۲۰۲۵ را مرور کردیم؛ بازاری که برای نخستینبار از ارزبری به ارزآوری رسیده است.
تورم هسته تا شهریور ۱۴۰۴
پژوهشکده پولی و بانکی در گزارشی تازه، تحولات تورم هسته اقتصاد ایران تا شهریور ۱۴۰۴ را بررسی کرده است؛ گزارشی که نشان میدهد تصویر واقعی تورم، پیچیدهتر از آن چیزی است که صرفاً از مسیر تورم کل دیده میشود. اگرچه در برخی مقاطع، کاهش یا ثبات نسبی تورم نقطهبهنقطه این تصور را ایجاد کرده که فشارهای تورمی در حال تخلیه است، اما شاخصهای مختلف تورم هسته روایت متفاوتی ارائه میدهند.
بر اساس آمار بانک مرکزی، تورم نقطهبهنقطه شهریور ۱۴۰۴ به ۴۳.۹ درصد رسیده و از ابتدای سال ۱۴۰۴ هرگز به زیر ۴۰ درصد سقوط نکرده است. در همین حال، تورم هسته میانهٔ وزنی با ثبت ۳۲.۹ درصد و روندی صعودی، از نفوذ تورم به بدنه اصلی سبد مصرفی حکایت دارد. رفتار تورم هسته میانگین کوتاهشده و تورم هسته حذفی نیز تأیید میکند که بخش قابلتوجهی از تورم، ماهیتی پایدار، فراگیر و چسبنده پیدا کرده است.
جمعبندی این گزارش نشان میدهد کاهشهای مقطعی تورم، بیش از آنکه حاصل مهار پایدار باشد، نتیجه نوسانات کوتاهمدت در برخی اقلام است؛ هشداری جدی درباره محدودیت اثر سیاستهای کوتاهمدت در کنترل تورم.
کامبک بازارها با آغاز هفته معاملاتی جدید
هفته معاملاتی جدید در شرایطی آغاز شد که بازارهای جهانی همچنان تحتتأثیر شوکهای هفته گذشته قرار داشتند؛ شوکهایی که پس از معرفی رئیس جدید فدرال رزرو، فضای پرابهام و پرنوسانی را بر بازارها حاکم کرد. بخش مهمی از این نوسانات در ساعات پایانی معاملات جمعه آمریکا شکل گرفت؛ زمانی که بازارهای آسیایی بسته بودند و امکان واکنش نداشتند. به همین دلیل، با آغاز معاملات دوشنبه در آسیا، همان رفتارهای هیجانی ادامه پیدا کرد.
در ساعات ابتدایی هفته، بازارها با ریزش سنگینی مواجه شدند؛ طلا حدود ۵۰۰ دلار افت کرد، نقره تا ۱۶ درصد کاهش یافت و شاخصهای سهام در آسیا، اروپا و آمریکا تحت فشار فروش قرار گرفتند. اما این فضای منفی پایدار نماند. همزمان با نزدیک شدن به بازگشایی بازارهای اروپا، موج تازهای از تقاضا وارد بازارها شد و روند قیمتها تغییر جهت داد.
در معاملات امروز بازار سهام، از منظر صنعتی تنها گروه سیمانیها بازدهی مثبت ثبت کردند و در بازار اختیار معامله نیز غلبه قراردادهای اختیار خرید نزولی، افزایش احتیاط و ریسکگریزی معاملهگران را منعکس میکند.
بخش عمدهای از افتها در بازار سهام و فلزات گرانبها جبران شد و شاخصهای مهم جهانی بار دیگر به مدار صعودی بازگشتند. در این میان، نفت تنها بازاری بود که همچنان تحت فشار باقی ماند؛ موضوعی که به کاهش تنشهای ژئوپلیتیک و انتشار اخبار مربوط به احتمال ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا نسبت داده میشود. در نهایت، انتشار دادههای مثبت اقتصادی آمریکا، بهویژه رشد شاخص تولیدی ISM، نقش مهمی در بازگشت اعتماد و تداوم بهبود بازارهای جهانی ایفا کرد.
مدنی زاده؛ عبور کشور از گردنه سخت اقتصادی
دیشب وزیر اقتصاد در نشست شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی، با تشریح ابعاد سیاستهای اخیر اقتصادی، از تصمیم دولت برای حذف ارز ترجیحی و حرکت به سمت یکسانسازی نرخ ارز دفاع کرد. به گفته مدنیزاده، این مسیر پاسخی مستقیم به مطالبه فعالان اقتصادی و بخش خصوصی بوده؛ چرا که نظام چندنرخی ارز در سالهای گذشته نهتنها کمکی به تولید نکرد، بلکه با ایجاد رانت، قفلشدن اقتصاد و تضعیف بخش خصوصی همراه بوده است.
وزیر اقتصاد تأکید کرد دولت در شرایط یک توربولانس کمسابقه اقتصادی تلاش کرد کنترل سیاستگذاری را حفظ کرده و مسیر اصلاح را ادامه دهد. او یکسانسازی نرخ ارز را به نفع تولید، صادرات و افزایش درآمد ملی دانست و تصریح کرد نرخهای فعلی، نرخهای گذار هستند و این تصمیم مقدمهای برای اصلاحات ساختاری عمیقتر، از جمله حذف قیمتگذاری دستوری محسوب میشود.
به گفته مدنیزاده، انتقال یارانه از ابتدای زنجیره به انتهای آن، سیاستی عدالتمحور است که به توزیع عادلانه ثروت منجر میشود، نه توزیع فقر؛ چرا که پیشتر دهکهای پردرآمد بیشترین بهره را از یارانه پنهان ارزی میبردند. او قطع وابستگی کالاهای اساسی به ارز نفتی را از دستاوردهای مهم این تصمیم دانست و گفت این سیاست، علیرغم اجرا در اوج شوک ارزی، توانست مسیر بازار ارز را تغییر داده و کشور را از یک گردنه سخت اقتصادی عبور دهد.
در پایان نشست، موضوع تأمین مالی و سرمایه در گردش بنگاهها بهعنوان چالش اصلی تولید مطرح شد؛ پرسشی که وزیر اقتصاد وعده داد برنامههای عملی دولت برای آن بهزودی تشریح شود.
افزایش قیمت خودرو؛ مُسکن تولید یا ترفند فروش؟
در یک بازار نرمال، افزایش قیمت معمولاً به کاهش تقاضا و افزایش عرضه منجر میشود؛ اما بررسی آمار ۱۰ماهه فروش ایرانخودرو و سایپا نشان میدهد بازار خودروی ایران از این قاعده تبعیت نمیکند. دلیل اصلی را باید در یک پیشفرض مهم جستوجو کرد: ظرفیت تولید این دو خودروساز همواره پایینتر از سطح تقاضای بازار بوده است. در چنین شرایطی، هر شوک قیمتی یا اختلاف قیمت کارخانه و بازار، نهتنها تقاضا را حذف نمیکند، بلکه صف تقاضا را تشدید میکند؛ نمونه روشن آن عرضه آذرماه ایرانخودرو با حدود ۱۱ میلیون متقاضی است.
امسال مدیریت ایرانخودرو شش بار برای افزایش قیمت اقدام کرد که چهار بار موفق، یک بار ناموفق و آخرین بار با مخالفت مواجه شد. سایپا نیز سه بار افزایش قیمت داشته و خبر افزایش قیمت چهارم آن نیز محتمل است. نکته مهم اینکه آمار سایپا شامل تولید و فروش پارسخودرو هم میشود.
در دو مقطع مهم مرداد و آبان، برای نخستین بار فروش هر دو خودروساز از تولید پیشی گرفت؛ مقاطعی که همزمان با افزایش قیمت بودند. این موضوع نشان میدهد افزایش قیمت، اگرچه بخشی از تقاضا را حذف میکند، اما انگیزه تولید و فروش را بالا میبرد. در نهایت سؤال اصلی باقی است: در افق بلندمدت، قیمتگذاری دستوری به نفع مصرفکننده است یا به زیان او؟
۵ ضلع اصلاحات ارزی موفق از نگاه بخش خصوصی
حذف ارز ترجیحی یکی از اصلیترین موضوعات اقتصادی کشور است و صد و سی و پنجمین نشست شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی نیز محور اصلی خود را به این موضوع اختصاص داد. کیوان کاشفی، دبیر شورای گفتوگو، تاکید کرد که موفقیت این سیاست نیازمند توجه به پنج محور کلیدی است.
اولین راس، توجه به معیشت مردم است؛ مبالغ فعلی توان جبران فاصله هزینه و درآمد را ندارند و تا کنون این سیاست عملاً به ضرر معیشت مردم بوده است. دومین محور، جلوگیری از بازگشت دو نرخی در بازار است؛ هرگونه بازگشت به دو نرخی، دستاوردهای پرهزینه این اصلاحات را از بین میبرد.
سومین محور، تامین نقدینگی واحدهای تولیدی پس از اجرای سیاست تکنرخی است. بر اساس برآورد اتاق بازرگانی، حدود ۱۸۰۰ همت نقدینگی مورد نیاز است که ۷۰۰ همت آن قرار است توسط دولت اختصاص یابد. بخش خصوصی بر ضرورت سرعت عمل و تخصیص مؤثر این منابع برای جلوگیری از اختلال در تولید تأکید دارد
جزییاتی از متهمان تازه آلودگی هوای پایتخت
سیاهه انتشار آلودگی هوای پایتخت در آستانه انتشار قرار گرفته است و با مشخص شدن سهم هر کدام از منابع آلاینده و نوع آلایندهها باید دید آیا سیاستهای اجرایی برای کاهش آلودگی هوای تهران نتیجهبخش بوده است؟ اکوایران به جزییاتی از این گزارش سیاهه دست پیدا کرده است که در برنامه تیتر یک امروز، سه شنبه ۱۴ بهمن به بخشهایی از آن اشاره کردیم. براساس آنچه تاکنون مشخص شده، سهم ذرات اولیه معلق ناشی از کشاورزی حدود ۲۲ درصد است که عدد قابل ملاحظهای است. سهم منابع متحرک ( انواع وسایل نقلیه) در تولید ذرات معلق ۲.۵ میکرون، ۴۶ درصد است.
بررسی وضعیت تجارت یخچال
بازار یخچال و فریزر ایران در سال ۲۰۲۵ از یک نقطه عطف طلایی عبور کرده و وارد فاز جدیدی شده است؛ جایی که ساختار صنعت از حالت ارزبری به سمت ارزآوری تغییر فاز داده است. این تحول، نتیجه همزمان افزایش توان تولید داخلی، بهبود استراتژی صادرات و مدیریت هدفمند واردات بوده و برای نخستین بار طی چند سال اخیر، نشانههای پایداری در تراز تجاری این گروه کالایی دیده میشود.
در ۹ ماهه ۲۰۲۵، مجموع تجارت یخچال و فریزر به حدود ۱۰۵ میلیون دلار رسیده که شامل ۶۰ میلیون دلار صادرات و ۴۵ میلیون دلار واردات است. تراز تجاری با ثبت مازاد ۱۵ میلیون دلاری مثبت شده و برای نخستین بار در بازه چهار ساله، صادرات بهصورت پایدار از واردات پیشی گرفته است. رشد صادرات ماهیتی نمایی داشته و بر پایه استراتژی نفوذ در بازار شکل گرفته؛ یعنی کاهش قیمت واحد، افزایش حجم فروش و همزمان، مدیریت هوشمند واردات از طریق تأمین قطعات با میانگین قیمت کمتر. این روندها در نمودار ها و داده های تحلیلی صادبرد بهخوبی قابل مشاهده است.
در بعد شرکای تجاری، صادرات یخچال و فریزر ایران به شدت متمرکز است؛ عراق با سهم ۵۶ درصدی هژمونی مطلق دارد و پس از آن امارات متحده عربی بهعنوان هاب توزیع مجدد وافغانستان بهعنوان بازار وفادار قرار میگیرند.در سمت واردات نیز امارات نقش هاب مالی و دور زدن تحریم را ایفا میکند و چین و کره جنوبی تأمینکنندگان اصلی تکنولوژی و قطعات هایتک هستند.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
