دنیای اقتصاد گزارش میدهد؛
چرا اره برقی میلی کند شد؟
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: خاویر میلی در حالی که در دفتر کارش در کاخ ریاستجمهوری کاسا روسادا به ارهبرقی طلاییرنگ خود نگاه میکند، با کنایه آن را اسباببازی محبوبش مینامد.
او تاکید دارد که هنوز هزینههای بسیاری برای حذف شدن و مالیاتهای فراوانی برای کاهش یافتن باقی مانده است و وعده میدهد پس از پیروزی مجدد در انتخابات سال آینده، موتور اصلاحات را با شدت بیشتری به حرکت درآورد.
به باور میلی، اگر اصلاحات کنونی از مجموع اقدامات صد سال گذشته آرژانتین فراتر بوده، بسته اصلاحی بعدی به مراتب عمیقتر خواهد بود. او با اشتیاق از ادغام بیسابقه کشورش با فناوری هوش مصنوعی سخن میگوید و بر این باور است که این مسیر میتواند آرژانتین را ظرف بیست سال به قدرتی همتراز ایالات متحده بدل کند. او با لبخندی معنادار میگوید که همگان باید آماده نسخه ارتقایافته میلی باشند.
با این حال، به نوشته اکونومیست، آرژانتین اکنون در مقطعی بسیار حساس و شکننده قرار دارد. میلی پس از به دست گرفتن سکان اقتصادی بهشدت آشفته، موفق شد تورم را مهار کرده و موجی گسترده از مقرراتزدایی را به راه بیندازد. رایدهندگان در انتخابات میاندورهای سال گذشته به این دستاوردها پاداش دادند، اما نظرسنجیهای تازه نشان میدهد که دغدغه اصلی جامعه از مهار تورم به افق اشتغال و سطح دستمزدها تغییر یافته است.
در شرایطی که رشد اقتصادی با کندی و دستانداز روبهروست، او تنها ۱۴ ماه فرصت دارد تا پیش از انتخابات اکتبر سال آینده، نتایج ملموس سیاستهایش را به رایدهندگان نشان دهد. با افت چشمگیر شاخص محبوبیت میلی، این ریسک وجود دارد که رقبای پرخرج جریان چپگرای پرونیسم با شعارهای دولت مداخلهگر بار دیگر نظر تودهها را جلب کنند.
بدین ترتیب، این آزمایش رادیکال بازار آزاد که نگاه هواداران اقتصاد آزاد در سراسر جهان را به خود دوخته بود، در آستانه آزمونی سرنوشتساز قرار گرفته است. پرسش محوری سال پیش رو این است که آیا پافشاری سرسختانه بر ادامه رویکرد تهاجمی میتواند مسیر پیروزی مجدد او را هموار کند یا خیر.
کارنامه اولیه شوک درمانی و مهار تورم
میلی البته میتواند به دستاوردهای چشمگیری ببالد. پیش از آغاز به کار او در دسامبر ۲۰۲۳، تورم ماهانه به ۱۳ درصد رسیده بود و هزینههای لجامگسیخته دولت از مسیر چاپ پول تامین میشد. او با تیغ تیز کاهش مخارج توانست تراز مالی دولت را مثبت کند و نرخ تورم ماهانه را به حدود ۲ درصد برساند؛ موفقیتی که به کاهش یکسومی جمعیت زیر خط فقر و رسیدن آن به ۲۸ درصد کمک کرده است.
بازارها نیز از این چرخش استقبال کردهاند. دولت روند بازپرداخت بدهیهای خارجی را آغاز کرده و بانک مرکزی در سال جاری با تکیه بر رونق صادرات نفت، حجم ذخایر دلاری خود را افزایش داده است. میلی بوروکراسی پیچیده آرژانتین را تا حد زیادی سبک کرده و به گفته خود، حدود ۱۷ هزار قانون زائد و دستوپاگیر را برچیده است.
او در اوایل سال جاری اصلاحات فراگیری را نیز در قوانین بازار کار به تصویب رساند.
رئیسجمهور آرژانتین همچنان شیفته و خوشبین به فناوری است. او ادعا میکند هوش مصنوعی تنها ثمربخش است و خسارت آن صرفا زمانی پدیدار میشود که دولتها مانعتراشی کنند؛ ادعایی که به گفته او نظریههای اقتصادی صحت آن را تایید میکنند.
او حتی در پی اعطای شخصیت کامل حقوقی به شرکتهایی است که منحصرا توسط هوش مصنوعی اداره میشوند و میپرسد چرا باید علیه آنها تبعیض قائل شود، هرچند پیشنویس این طرح همچنان نوعی نظارت انسانی را الزامی میداند.
همسویی نزدیک میلی با دولت ترامپ نیز امتیازاتی به همراه داشته است. پیش از انتخابات میاندورهای گذشته و در اوج التهاب ارزی، بانک مرکزی آرژانتین ظرف دو روز بیش از یک میلیارد دلار برای جلوگیری از سقوط ارزش پزو هزینه کرد.
در آن مقطع، ترامپ با گشایش یک خط اعتباری ۲۰ میلیارد دلاری سوآپ و خرید مستقیم پزو توسط خزانهداری آمریکا به یاری میلی شتافت. این مداخله پول ملی را تثبیت کرد و شکست احتمالی ائتلاف میلی را به پیروزی تغییر داد.
میلی در مواجهه با چین به عنوان شریک تجاری بزرگ آرژانتین نیز عملگرایی نشان داده است. او که پیش از انتخابات سران پکن را «آدمکش» میخواند، اکنون همکاری با چین را بسیار مطلوب ارزیابی میکند. این تغییر لحن به ثمر نشست و ماه گذشته پکن خط سوآپ ارزی ۱۹ میلیارد دلاری با بانک مرکزی آرژانتین را بدون هیچ چشمداشتی تمدید کرد.
بحران اشتغال و رکود تولید در سایه تثبیت پزو
با وجود این پیشرفتها، چالشهای اقتصادی پابرجا هستند. اقتصاد آرژانتین در آستانه ثبت دومین سال متوالی رشد قرار دارد که رخدادی کمسابقه در این کشور است، اما این رشد بسیار کندتر از پیشبینیها پیش میرود.
در حالی که بودجه سال جاری بر مبنای رشد ۵ درصدی تدوین شده بود، پس از چند ماه انقباض اقتصادی، اغلب تحلیلگران دستیابی به نیمی از این رقم را پیشبینی میکنند. بخش عمده رشد فعلی در صنایع سرمایهبر نظیر انرژی، معدن و کشاورزی متمرکز است که اشتغالزایی پایینی دارند. در مقابل، بخشهای اشتغالزایی نظیر صنایع کارخانهای و ساختوساز همچنان حداقل ۱۰ درصد پایینتر از سطح زمان ورود میلی به قدرت فعالیت میکنند.
این افت تا حدی ناشی از مواجهه ناگهانی صنایع تحت حمایت داخلی با رقابت خارجی است؛ روندی که اگرچه در بلندمدت منطقی به نظر میرسد اما در کوتاهمدت گذاری دردناک دارد. مارتین راپالینی، رئیس اتحادیه صنایع آرژانتین، این شرایط را به نوعی تامین مالی خودتخریبی تشبیه میکند و خواستار بازنگری جامع در نظام مالیاتی است، گامی که میلی هنوز اقدامی برای آن انجام نداده است.
حاصل این وضعیت، از دست رفتن ۲۳۰ هزار موقعیت شغلی رسمی در بخش خصوصی نسبت به سال ۲۰۲۳ و افت ۳.۶ درصدی اشتغال رسمی بوده است. میلی همچنین از حذف ۸۶ هزار پست در بخش عمومی دفاع میکند. نرخ بیکاری تنها دو واحد درصد افزایش یافته و دلیل این افزایش محدود، رشد شدید ثبتنام در طرح مالیاتی ویژه پیمانکاران خرد کمدرآمد و گسترش کار غیررسمی است، هرچند میلی این موارد را نیز شغل قلمداد میکند. وضعیت دستمزدها نیز مایه نگرانی است؛ دریافتی واقعی در بخش خصوصی رسمی هنوز پایینتر از سطح پیش از ریاستجمهوری اوست و در بخش دولتی افتی چشمگیر را تجربه کرده که میلی آن را دستاورد میداند.
بخش بزرگی از جامعه آرژانتین تحت فشار شدید معیشتی قرار دارد و نزدیک به ۶ میلیون نفر در بازپرداخت بدهیهای خود بیش از ۹۰ روز تاخیر داشتهاند. نوسان و سطح بالای نرخهای بهره نیز اوضاع را دشوارتر کرده است. بانک مرکزی برای مقابله با تورم، رشد نقدینگی را مهار کرده و برای حفظ ارزش پزو در بازار مداخله میکند؛ رویکردی که با محدود کردن وامدهی بانکی و ارزانتر کردن واردات در برابر کالاهای صادراتی، به تولید داخلی ضربه میزند. میلی با تمرکز کامل بر مهار تورم، هرگونه هزینه این سیاستها برای رشد اقتصادی را انکار میکند.
این تمرکز تکبعدی میتواند بازدهی سیاسی او را در انتخابات آتی کاهش دهد. در ابتدای دوره میلی، تورم دغدغه نخست مردم بود، اما اکنون به رتبه هشتم اولویتها سقوط کرده و جای خود را به بحران بیکاری و کمی دستمزدها داده است. در کنار این موضوع، اتهامات فساد مالی در بدنه دولت نیز افکار عمومی را ناامید کرده، به گونهای که شاخص خالص رضایت از عملکرد او به منفی ۳۰ رسیده است.
این فشارها به عصبانیت روزافزون رئیسجمهور دامن زده است. او با ادبیاتی بسیار تند به روزنامهنگارانی که دستاوردهای اقتصادیاش را به چالش میکشند یا از فساد مینویسند حمله میکند و گاه روزی چند بار در شبکههای اجتماعی به مطبوعات میتازد. میلی در پاسخ به پرسشهای اکونومیست نیز بخش زیادی از وقت مصاحبه را به تاختن به رسانههای منتقد اختصاص داد. چهرههای نزدیک به دولت نگرانند که این رویه پرخاشگرانه موجب ریزش آرای هواداران شود.
مانورهای دیپلماتیک و آزمون لغزنده صندوق رای
با افزایش معضلات داخلی، میلی بیش از پیش به فعالیتهای دیپلماتیک روی آورده است. او از آغاز ریاستجمهوری حدود ۱۷ بار به آمریکا و سه بار به اسرائیل سفر کرده، در حالی که هنوز به هشت استان از بیست و سه استان کشورش سفر نکرده است.
سفرهای خارجی او نیز کمحاشیه نبوده است؛ او در برزیل و در جریان گردهمایی انتخاباتی فلاویو بولسونارو، نامزد راستگرای انتخابات ریاستجمهوری این کشور، لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا رئیسجمهور مستقر را «دزد» و «محکوم» خواند و برزیل که بزرگترین شریک تجاری آرژانتین است در واکنش سفیر خود را فراخواند.
میلی از این اظهارات پشیمان نیست و میگوید لولای کمونیست تمام قاره را به سوسیالیسم قرن بیست و یکم آلوده کرده است. او همچنین اخیرا در یک سخنرانی سراسری تلویزیونی لحن خود را درباره ادعای حاکمیت بر جزایر فالکلند تندتر کرد که بیشتر به تلاشی برای برانگیختن احساسات ملیگرایانه و جلب حمایت داخلی شباهت دارد.
در پاسخ به این که آیا بحران اشتغال و افت محبوبیت موجب تغییر ریل دولت خواهد شد، میلی اعلام کرده که اصول خود را فدای نتیجه انتخابات نخواهد کرد و تصمیم نهایی را به عهده رایدهندگان خواهد گذاشت. با این حال، دستیابی به اهداف بلندمدت بدون پیروزی در دور دوم ریاستجمهوری امکانپذیر نخواهد بود.
میلی اصرار دارد که سیاستهای بنیادین او به زودی به جهش رشد و ترمیم دستمزدها منتهی خواهد شد. دولت اخیرا انعطافهای ملایمی برای تحریک فعالیت اقتصادی نشان داده است؛ اقداماتی نظیر کاهش نسبی نرخ بهره، استفاده از صندوق بازنشستگی دولتی برای کمک به بانکها در کاهش نرخ وام مسکن و تسهیل اعطای تسهیلات دلاری توسط بانکها. میلی این تدابیر را صرفا رفع موانع میخواند، اما رایدهندگان آرژانتینی در هر صورت خواستار نتایج ملموس در بهبود معیشت و بازار کار هستند.
برگ برنده میلی در این آوردگاه میتواند تشتت و عملکرد رقبای او باشد. جدیترین رقیب احتمالی او، اکسل کیسیلوف، استاندار پرونیست بوئنوسآیرس و وزیر اقتصاد سابق است که کارنامهاش یادآور هزینهکردهای بیرویه گذشته بوده و مانند میلی از عدم محبوبیت رنج میبرد.
کیسیلوف تاکید دارد که فعلا نامزد نیست، اما همچنان میکوشد مشکلات اقتصادی میلی را برجسته کند. دیدگاههای نامتعارف اقتصادی کیسیلوف و باور نداشتن او به نقش چاپ پول در ایجاد تورم، مایه نگرانی بازارهای مالی و طیف وسیعی از رایدهندگان است.
از سوی دیگر، اردوگاه پرونیستها دستخوش انشقاق درونی است و چهرههای متعددی از جمله سرخیو ماسا و فعالان چپگرای تندروتر سودای نامزدی دارند. خوان گرابویس، نماینده تندروی کنگره که وعده عدالت اجتماعی از محل افزایش شدید مالیات ثروتمندان میدهد، به طعنه میگوید نباید از کیسیلوف ترسید، بلکه باید از او و میریام برگمن ترسید؛ برگمن چهره سرشناس تروتسکیست است که حتی از پرونیستها هم چپتر به شمار میرود و نکته قابل توجه اینکه شاخص محبوبیت او به مراتب بهتر از کیسیلوف و میلی است.
فضای دوقطبی و نارضایتی از چهرههای شاخص، زمینه را برای ورود گزینههای میانهرو و تکنوکراتهای مستقل نیز باز کرده است؛ از جمله ارنان لاکونسا، وزیر اقتصاد پیشین و چهره راست میانه، که اقتصاد میلی را بدون ادبیات تند او عرضه میکند. هرچند میلی همچنان از شانسهای اصلی انتخابات به شمار میرود، اما کند شدن موتور محرک اقتصاد، چشمانداز حفظ قدرت را برای او باریک و لغزنده ساخته است.
