شطرنج نفتی در کاراکاس؛
سایه سنگین واشنگتن بر طلبهای میلیاردی پکن
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- نگار حجتی: ونزوئلا این روزها به میدان اصلی آزمایش جاهطلبیهای دونالد ترامپ در نیمکره غربی تبدیل شده است. این کشور همزمان کانون جدیدی برای تشدید رقابت واشنگتن با پکن به شمار میرود.
دولت ترامپ به تازگی برنامههای خود را برای در اختیار گرفتن کنترل بیش از ۶۵ میلیارد بشکه از ذخایرنفت خام ونزوئلا اعلام کرد؛ با این حال کاخ سفید به وضوح نشان داد که این اقدام تنها آغاز یک مسیر طولانی است.
به گزارش بلومبرگ واشنگتن قصد دارد با به راه انداختن یک کارزار گسترده قدرتهایی مانند چین و روسیه را از این منطقه بیرون براند. مقامات آمریکایی این کشورها را بازیگران مخرب خارجی توصیف میکنند و در تلاشند تا با این اقدامات سلطه بیچون و چرای ایالات متحده را در نیمکره غربی تثبیت کنند.
گام بعدی در دستور کار واشنگتن تلاش برای تجدید ساختار بدهیهای ونزوئلا است که شامل میلیاردها دلار بدهی به چین میشود.
کریس رایت وزیر انرژی آمریکا به تازگی اعلام کرد که پکن هیچ حقی برای دریافت درآمد از تولیدات جدید نفتی ونزوئلا نخواهد داشت. این تصمیم عملا یکی از کانالهای اصلی بازپرداخت بدهیهای کاراکاس به پکن را مسدود میکند.
ایالات متحده این کارزار را به عنوان جدیدترین فصل از دکترین جدید خود معرفی کرده است. در سند استراتژی امنیت ملی کاخ سفید از این رویکرد با عنوان دکترین دانرو یاد میشود که به آمریکا حق یکجانبهای میدهد تا قدرتهای رقیب را از مالکیت یا کنترل داراییهای حیاتی و استراتژیک محروم کند.
با همین رویکرد گرفتن میدانهاینفتی ونزوئلا از شرکتهای چینی یک فرصت ژئوپلیتیکاست تا این داراییها با منافع واشنگتن همسو شوند.
چین در سالهای اخیر حضور اقتصادی خود را در ونزوئلا کاهش داده است. از سوی دیگر به نظر میرسد ترامپ برایت تکرار اقداماتی با این گستردگی در سایر نقاط جهان با دشواریهای زیادی روبهرو شود. بنابراین پیامدهای این اتفاق برای پکن بیشتر جنبه سیاسی دارد تا اقتصادی.
کریستین ریس، تحلیلگر ریسک سیاسی مستقر در پکن معتقد است که رویکرد مداخلهجویانه آمریکا خطر تقابل با منافع گستردهتر چین در آمریکای جنوبی را به همراه دارد.
او میگوید ونزوئلا لزوما رویهای برای مصادره مستقیم داراییها ایجاد نمیکند اما میتواند به الگویی برای حذف اجباری رقبا تبدیل شود.
به گفته این تحلیلگر، ایالات متحده روز به روز بیشتر تمایل دارد تا بخشهایی از روابط اقتصادی منطقه با چین را به عنوان یک نگرانی امنیتی تعریف کند و از نفوذ قابل توجه خود برای اعمال این خطوط قرمز بهره ببرد.
واکنش چین به این تحولات تاکنون نسبتا محتاطانه و آرام بوده است. گئو جیاکون سخنگوی وزارت امور خارجه چین در یکنشست خبری در پکن تاکید کرد که حقوق و منافع مشروع کشورش در ونزوئلا باید حفظ شود.
او در ادامه افزود که همکاریمیان چین و ونزوئلا تحت حمایت قوانین بینالمللی است و به هیچ طرف ثالثی ارتباط ندارد. این تنشها در حالی رخ میدهدکه شی جینپینگ رئیسجمهوری چین قرار است در ماه جاری میلادی پس از بیش از یک دهه سفری رسمی به ایالاتمتحده داشته باشد.
مقامات این دو قدرت بزرگ اقتصادی در آستانه این سفر تلاش میکنند تا از بروز هرگونه درگیری جدی جلوگیری کنند. این احتیاط در حالی صورت میگیرد که دو کشور بر سر مسائلی مانند ناترازی تجاری و حمایت اقتصادیپکن از تهران با یکدیگر اختلاف نظر جدی دارند.
هنوز مشخص نیست که پروژههای مرتبط با چین تا چه اندازه در قرارداد واگذاری صد ساله اعلام شده توسط واشنگتن گنجانده شدهاند.
مقامات آمریکا و ونزوئلا تاکنون نام میدانهای نفتی مشمول این قرارداد را به طور رسمی اعلام نکردهاند. دولت آمریکا چند روز پیش برای در اختیار گرفتن سهمی ۳۵درصدی از یک شرکت خصوصی متعلق به آلخاندرو بتانکور کارآفرین ونزوئلایی وارد مذاکره شد. واشنگتن از این طریق به هفده میدان نفتی محلی دسترسی پیدا کرد.
میکال میدنرئیس بخش تحقیقات انرژی چین در موسسه مطالعات انرژی آکسفورد میگوید این توافق احتمال بازپرداخت بدهیهای چین را در آینده نزدیک به شدت کاهش میدهد. او معتقد است که طرح این موضوع در دیدار آتی ترامپ و شی جینپینگ جالب توجه خواهد بود؛ اما بعید به نظر میرسد که چنین اتفاقیرخ دهد.
میزان بدهی ونزوئلا به چین
ونزوئلا در سالهای اخیر اهمیت پیشین خود را به عنوان تامینکننده انرژی برای پکن از دست داده است.
نفت خام این کشور در سال ۲۰۲۵ تنها چهار درصد از کل واردات نفتی چین را تشکیل میداد. از زمان تسلط دولت ترامپ بر داراییهای ونزوئلا که پس از دستگیری نیکولاس مادورو در اوایل سال جاری میلادی رخ داد هیچ محموله نفتی از این کشور وارد چین نشده است.
با این حال ضربه بزرگتر متوجه میلیاردها دلار بدهی ونزوئلا به بانکهای چینی است که با بشکههای نفت تحویل داده نشده گره خورده است.
کاراکاس پس از ناتوانی در پرداخت بدهیهای دولتی در سال ۲۰۱۷ انتشار اطلاعات دقیقدرباره این تعهدات مالی را متوقف کرد. با این وجود برآورد میشود که مجموع بدهی این کشور به چین تا سال ۲۰۲۵ بالغ بر میلیاردها دلار بوده است. البته این رقم نسبت به دوران اوج خود کاهش چشمگیری یافته است.
روند تامین مالی پروژههای زیرساختی و انرژی ونزوئلا توسط چین برای نخستین بار در سال ۲۰۰۷ و در دوران ریاست جمهوری هوگو چاوز آغاز شد. دادههای عمومی نشان میدهد که بانکهای دولتی چین تا سال ۲۰۱۵ بیش از ۶۰ میلیارد دلار وام با پشتوانه نفتی به این کشور اعطا کردهاند.
با تشدیدتحریمهای آمریکا علیه کاراکاس در سالهای بعد چین به بزرگترین خریدار نفت خام و مهمترین طلبکار خارجی ونزوئلا تبدیل شد.
شرکتهای دولتی چین از جمله شرکت ملی نفت چین و شرکت ملی نفت فلات قاره پروژههای نفت و گاز متعددی را در کمربند نفت سنگین اورینوکو و مناطق دیگر توسعه دادند. همزمان شرکتهای خصوصی چینی نیز در بخش بالادستی صنعت نفت ونزوئلا سرمایهگذاری کردند.
اما با وخیمتر شدن اوضاع اقتصادی ونزوئلا و کاهش شدید تولید تاسیسات نفتی محیط کسبوکار در این کشور روز به روز دشوارتر شد. این روند پس از تحریم بخش نفتی ونزوئلا توسط ایالات متحده در سال ۲۰۱۹ سرعت بیشتری گرفت.
با این حال ممکن است هنوز برخی از سرمایهگذاریهای مشترک و کارکنان پیمانکاری چینی در کاراکاس حضور داشته باشند.
این واقعیت نشان میدهد که ادعای واشنگتن مبنی بر بازپسگیری میدانهای نفتی از دشمنان خارجی تاثیر مخربی بر شرکتهای چینی نخواهد داشت. این شرکتها پیش از این و همگام با تغییر اولویتهای استراتژیک پکنفعالیتهای خود را در ونزوئلا کاهش داده بودند.
در این میان آسیب اصلی ممکن است متوجه پالایشگاههای چینی شود که هماکنون نیز با اختلال در زنجیره تامین نفت خود از سوی ایران دست و پنجه نرم میکنند.
پالایشگاههای مستقل در استان شاندونگ مدتهاست که برای تولید قیر به نفت خام سنگین ونزوئلا وابسته هستند. از دست رفتن این منابع بازار داخلی قیر در چین را تحت فشار قرار داده و به افزایش شدید قیمتها در بازار آتی دامن زده است.
تحلیلگران بر این باورند که خطرات تجارت در ونزوئلا از مدتها پیش برای بیشتر شرکتها و طلبکاران چینی روشن بوده است. بنابراین تحولات اخیر برای آنها غافلگیرکننده نخواهد بود.
لیائو نا بنیانگذار یک شرکت تحقیقاتی در حوزه انرژیمیگوید آمریکای جنوبی مدتهاست که به یک چهارراه ژئوپلیتیک تبدیل شده است که منافع چین و آمریکا در آن تلاقی پیدا کرده و گاهی با یکدیگر برخورد میکنند. به گفته او با توجه به اهمیتی که هر دو قدرت برای ونزوئلا قائل هستند بروز اصطکاک در زمان تداخل منافع آنها تقریبا اجتنابناپذیر است.
