پیش از آنکه مردم هزینه بدهند
ماجرای اخیر بنزین در کرمان مصداق قابل تأملی است. ابتدا قیمت حدود ۸۷هزار تومان برای عرضه بنزین خارج از سهمیه اعلام شد؛ خبر واکنش گستردهای ایجاد کرد و دولت پس از آن از اجرای تصمیم عقب نشست. بحث من در اینجا قیمت بنزین نیست. پرسش این است که پیش از اعلام تصمیمی با چنین حساسیت اقتصادی و اجتماعی، آثار آن بر رفتار مردم، بازار و انتظارات تورمی چگونه سنجیده شده بود و نهاد ناظر در کجای این فرآیند قرار داشت؟
در جنگ، دولت پشت فرمان است و تغییر شرایط ممکن است تغییر سیاست را اجتنابناپذیر کند. همین وضعیت، نظارت مجلس را حساستر میکند. اگر نظارت پس از بروز مشکل آغاز شود، مجلس عملا بخشی از توان خود را صرف اصلاح خسارتی میکند که شاید میشد زودتر از وقوع آن جلوگیری کرد. تجربه گازوئیل کشاورزی همین مساله را نشان میدهد. سهمیه کاهش یافت، کشاورزان در استانهای مختلف با مشکل مواجه شدند، نمایندگان پیگیری کردند و بخشی از محدودیت اصلاح شد. اکنون پرسش مهمتر درباره ماه آینده است. اگر محدودیت تامین سوخت ادامه یافت، دولت چه خواهد کرد؟ کشاورز دوباره باید با تصمیم تازه مواجه شود و پس از ایجاد مشکل، اعتراض و پیگیری آغاز شود؟ مجلس میتواند امروز پاسخ فردا را مطالبه کند.
این منطق درباره ارز، دارو، کالاهای اساسی، صادرات، واردات و حملونقل هم قابل اجراست. اگر یکی از مسیرهای تجارت چند هفته مختل شد، مسیر جایگزین کدام است؟ در صورت محدودتر شدن منابع ارزی، اولویت تخصیص چگونه تغییر میکند؟ اگر صادرات محصول کشاورزی متوقف شد، تکلیف بازار داخلی، خرید محصول و نقدینگی کشاورز چیست؟ برای چنین نظارتی، مجلس به ابزار تازهای نیاز ندارد. کمیسیونهای تخصصی میتوانند «آزمون سناریو» را وارد جلسات نظارتی کنند. مسوولان اجرایی در برابر یک وضعیت مشخص قرار گیرند: جنگ سه ماه دیگر ادامه یافته، مسیر واردات کالایی مختل شده یا محدودیت سوخت افزایش پیدا کرده است؛ برنامه دستگاه چیست؟ زمان اجرای آن چه موقع است؟ منابع آن کجاست؟ کدام دستگاهها باید همزمان اقدام کنند؟ پاسخها ثبت شوند و در فاصلههای زمانی مشخص دوباره روی میز کمیسیون قرار گیرند.
اینجاست که یک فایده دیگر آشکار میشود. وزارت صمت ممکن است برای واردات برنامه داشته باشد، بانک مرکزی درباره ارز تصمیم دیگری بگیرد و وزارت راه با محدودیت متفاوتی مواجه باشد. مجلس میتواند این ناهماهنگی را زمانی کشف کند که هنوز به کمبود کالا، افزایش قیمت یا توقف تولید تبدیل نشده است. بخشی از اطلاعات جنگ محرمانه است و میتوان آن را در جلسات غیرعلنی بررسی کرد. آن بخش از تصمیمها که مستقیما بر زندگی اقتصادی مردم اثر میگذارد، باید تا حد امکان قابل پیشبینی باشد. در جنگ، فاصله خطا تا خسارت گاهی چند روز است. ارزش نظارت را باید در هزینهای سنجید که اجازه نمیدهد به مردم تحمیل شود. مجلس باید پیش از هزینه برسد.
* عضو کمیسیون اقتصادی مجلس
