گاردین نامحدود همان گاردین است

وحید رضا نعیمی

روزنامه گاردین چاپ لندن، با چاپ ۳۶۹‌هزار و ۴۸۲ نسخه در روز تیراژ زیادی ندارد. قطع این روزنامه بین روزنامه‌های سراسری انگلیس دومین قطع کوچک است.

اما نسخه اینترنتی همین روزنامه نسبتا کوچک که گاردین نامحدود www.guardian.co.uk نام دارد موفقترین سایت روزنامه در این کشور است که هر ماه بیش از ۷/۵‌میلیون نفر از آن بازدید می‌کنند. بیش از دو‌میلیون نفر از این افراد از آمریکا و بسیاری دیگر از سراسر جهان هستند. فقط بخش خبری بی بی سی در اینترنت از نظر ارائه اخبار و جذب مخاطب در این کشور از گاردین پیشتر است.

گاردین در سال ۱۸۲۱ با نام منچستر گاردین منتشر شد. چارلز پرست ویچ اسکات معتقد بود استقلال رمز رسالت روزنامه است. وی گفت: «صرفنظر از موضع یا شخصیت، روزنامه باید دست کم روح خاص خود را داشته باشد.» انتقال مالکیت روزنامه در سال ۱۹۳۶ به بنیاد اسکات باعث تقویت بیشتر استقلال آن شد. این بنیاد خیریه تمام سود را سرمایه‌گذاری می‌کند و مسئولیت کل اداره روزنامه را به سردبیر آن تفویض می‌کند. در حال حاضر سردبیر روزنامه آلن راس بریجر است که از سال ۱۹۹۵ این سمت را عهده دار بوده است.

در سال ۱۹۹۸ راس بریجر تصمیم گرفت سایتی را در اینترنت برای گاردین و مجله خواهر آن آبزرور که روزهای یکشنبه چاپ می‌شود، راه اندازی کند. این سایت در سال بعد با محور قرار دادن فوتبال آغاز به کار کرد. از آن زمان سرمایه‌گذاری در فعالیت اینترنتی اندک اما یکنواخت بوده است.

براساس برخی برآوردها تا به حال بین ۲۴ تا ۳۲‌میلیون دلار صرف این سایت و زیر ساخت‌هایش شده است. سایت گاردین۷۰ روزنامه نگار شامل، گزارشگر، دبیر، نسخه خوان، طراح و پرسنل تولید دارد. هر روز بین ۷۰ تا۱۰۰ مطلب اختصاصی اینترنت تهیه می‌کند که بین خانواده‌ای متشکل از ۱۴ سایت توزیع می‌شود.

خانم امیلی بل از سال ۲۰۰۱ سردبیر گاردین نامحدود بوده است. این سایت با هدایت وی به یک طرح موفق ملی و بین‌المللی بدل شده است. بل در این مصاحبه از همه چیز از امور عملی روزنامه‌نگاری اینترنت تا آینده روزنامه‌ها صحبت می‌کند. متن این مصاحبه، برگرفته از همشهری آن‌لاین است.

سردبیر موفق‌ترین سایت روزنامه در انگلیس بودن چه حسی دارد؟

بسیار هیجان انگیز است. وقتی سه سال پیش به این گروه پیوستم تا سایت Media guardian. Co. uk را راه‌اندازی کنم، دبیر اقتصادی آبزرور بودم و همه واقعا فکر می‌کردند از کار برکنار شده‌ام.

کار من گزارشگری بوده است، گزارشگر اقتصاد رسانه‌ها که از جنبه اقتصادی به فناوری می‌پردازد. در مقطعی خوب است آدم به دنبال کار متفاوتی برود. فرصت کار در صنعت نشر که شتاب رخدادها در آن خلال۴۰ سال گذشته از همیشه سریع‌تر بوده است، همیشه نصیب آدم نمی‌شود.

دفتر کار من پر از افراد بسیار مشتاق، باهوش و با انگیزه است. اما به طور کلی کار روزانه‌ای که در آن نمی‌دانید مسئله رقابت برانگیز بعدی یا نوآوری بعدی از کجا می‌آید، واقعا طاقت‌فرسا است. با این حال این امر از یک نظر بسیار غریب و قدری بیم انگیز و نیروبخش است.

پس در کار موفق بوده‌اید؟

تا به حال که این گونه بوده است، اما باید در نظر داشت که این امر در اینترنت محقق شده است که همه چیز در آن به سرعت در حال تغییر است. همیشه کارهای زیادی وجود دارد که باید انجام داد. این یکی از مشکلات اینترنت است. دست کم در روزنامه اندازه کاغذ روزنامه، دست و پای روزنامه نگار را می‌بندد، در حالی که وقتی موضوعی مانند‌ هاتن پیش می‌آید، آدم متوجه می‌شود که چه ابعاد متنوعی می‌تواند به مطلب بدهد که در واقع بی پایان است.

(توضیح: لرد جیمز‌هاتن- معادل قاضی دیوان عالی در انگلیس - است که از سوی دولت برای تحقیق در مورد مرگ دکتر دیوید کلی منصوب شد. کلی در کانون این اتهامات علیه دولت انگلیس بود که در مورد ادعاهای تولید سلاح‌های کشتار جمعی شیمیایی و هسته‌ای توسط عراق اغراق کرده است).

به نظر شما علت جذب این همه مخاطب چیست؟ نسخه اینترنتی گاردین بسیار بیش از نسخه چاپی مخاطب دارد.

فکر می‌کنم به این خاطر است که مراجعان را به ثبت نام ملزم نکرده ایم. فکر می‌کنم به این دلیل است که با جامعه بلاگ نویسان و با گوگل ارتباط داریم. وقتی اینها به ما اتصال می‌دهند، کمک بسیار بزرگی است. سپس افراد به طور گذرا از سایت ما عبور می‌کنند و پس از مدتی تدریجا آن را به عنوان یک نام خاص می‌شناسند.

به هر حال جالب است. در خارج از کشور مدتی طول می‌کشد تا عده‌ای پی ببرند که ما روزنامه همه هستیم. به علاوه، فرهنگ روزنامه مبتنی بر داشتن شبکه‌ای از خبرنگاران خارج از کشور با پشتیبانی مناسب و سطح نسبتا بالایی از مباحث سیاسی در صفحات مطالب وارده بوده است که همان‌طور که می‌دانید رنگ بین‌الملل گرایی دارند و پس از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، نوعی روزنامه‌نگاری تولید می‌کنیم- از دیدگاهی اندکی لیبرال تر- که یافتن آن ساده نیست و خوانندگان را تشویق می‌کنیم که در صفحات سخن درباره آن اظهار نظر کنند. این کاری است که برخی دیگر از ناشران اینترنتی مانند بی بی سی انجام می‌دهند، اما نه با اندازه آزادی که ما داریم.

شما هر ماه ۷/۵‌میلیون بازدید کننده منحصر به فرد دارید. چرا آنان روزنامه را نمی‌خرند؟

خوب، خوانندگان خارج از کشور احتمالا به این دلیل نمی‌خرند که گیرشان نمی‌آید (باخنده). در انگلیس، شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد که برخی می‌خرند، اما باز هم به اینترنت می‌روند. فکر می‌کنم این استدلال که اگر سایت خوبی درست کنیم و تمام مطالب را به رایگان روی آن قرار دهیم، خوانندگان را خواهیم خورد، نادرست است.

اگر به فروش روزنامه‌ها در انگلیس دقت کنید، متوجه خواهید شد که گاردین به مانند سایرین سهم خود را به صورت یکنواخت از بازار حفظ کرده است که بیش از روزنامه تایمز است. در سایت روزنامه تایمز ثبت‌نام اجباری است و این امر مراجعه به آن را دشوار کرده است.

تیراژ آنها رو به کاهش گذاشته است، در حالی که تیراژ ما ثابت مانده است و مراجعه به سایت ما با سرعت بیشتری از سایت تایمز یا تلگراف رشد کرده است. می‌توان استدلال کرد نوعی تقویت اسم خاص تجاری وجود دارد به این شکل که حضور قوی در اینترنت باعث ایجاد علاقه نسبت به محصول غیراینترنتی می‌شود. به نظر من روزهای دوشنبه تا جمعه از نظر چاپ روزنامه به طور فزاینده‌ای دشوار خواهد شد. مردم کار می‌کنند، درگیر هستند و ایستادن برای خرید روزنامه اولویت کمتری دارد. واداشتن آنان برای عادت به خرید بسیار، بسیار دشوار است. در این حال، این قدر رسانه‌های دیگر وجود دارد که اگر سایت نداشته باشید، خوانندگان کلاً از دست می‌روند. تدریجا فراموش می‌کنند که وجود داشته‌اید، چرا که از فضای غیراینترنتی به فضای اینترنتی رفته‌اند و وقتی افراد به دنیای اینترنتی وارد می‌شوند، عادت را کنار می‌گذارند.

مردم به محیط خبر فوری عادت کرده‌اند. در طول روز انتظار خاصی برای وقوع خبر وجود دارد. چیزی می‌خواهند که به حرکت درآورد، نفس بکشد و زندگی کند. در روزهای تعطیل آخر هفته، به مطالب بزرگتر و تامل برانگیزتر نیاز است. به نظر من این امر در میزان فروش بالای شنبه و افت نسبی در روزهای دوشنبه تا جمعه بازتاب دارد.

چه مطالبی را در سایت تولید می‌کنید؟ آیا آن ۷۰ تا ۱۰۰ مطلب عمدتا اخبار داغ هستند؟

بیشتر آن اخبار داغ است. از جمله ، از مطالب تفسیری و تحلیل قطعا تعجب زده خواهید شد. مثلا از بسیاری از خبرنگاران خود در خارج از کشور استفاده می‌کنیم. با خودمان گفتیم ما خبرنگاران زیادی در خارج داریم که واقعا همیشه از آنان استفاده نمی‌شود.

از آنجایی که فضای صفحه خارجی در روزنامه چاپی محدود است، گاه مطالب آنان چاپ نمی‌شود و این در حالی است که مطلبشان ممکن است خبر جالبی درباره حادثه‌ای در کانادا، پاریس یا هر جای دیگر باشد. اما چون این هفته مثلا اخبار بیشتر راجع به افغانستان است، فضایی در روی کاغذ به آنان اختصاص داده نمی‌شود.

از این رو بخشی داریم به اسم گزارش جهانی که در آن گزارش‌های اختصاصی خبرنگاران از سراسر جهان درج می‌شود. قبلا این گونه بود که باید خبرنگاران را مجبور می‌کردیم هراز چندی مطلبی برایمان تهیه کنند. اما حالا آنان فهمیده‌اند وقتی مطلبی در سایت اینترنتی درج می‌کنند، پاسخ گسترده‌ای دریافت می‌کنند، به‌خصوص از نقاطی در جهان که درباره آن نوشته‌اند.

به نظر من تعداد زیادی از خبرنگاران نظری شبیه خوانندگان در مورد گاردین دارند. تا آنجایی که به آنان مربوط می‌شود، گاردین نامحدود گاردین است. تمایز قایل شدن بین آن دو بی معنی است. این امر به معنای ارج گذاشتن به افراد اینجا و کاری است که انجام می‌دهند. اما این مسئله دردسر بزرگی هم هست.

چگونه این سایت فلسفه گاردین را منعکس می‌کند که از نظر من چپ‌‌گرا، مستقل و بی‌اعتنا است؟

به گمان من، ما بخشی از همه اینها هستیم. مانند روزنامه کاغذی، ما بسیار مراقب هستیم که خبرمان خبر باشد و تفسیرمان تفسیر. مساله داشتن رابطه اعتماد آمیز با خوانندگان در اینترنت و غیراینترنت وجود دارد. می‌کوشیم در گزارش‌ها تا حد امکان بی‌نظر باشیم و می‌کوشیم تا حد امکان در تفسیری که کنار آن می‌گذاریم، زاویه داری نیرومندی بگنجانیم.

به نظر من، فرهنگ اینجا تفاوت اندکی با روزنامه کاغذی دارد. کارکنان اینجا جوانتر هستند و علاقه بیشتری به نتایج فناوری دارند. یکی از چیزهایی که کمک زیادی به من کرده است، این است که آلن راس بریجر سردبیر علاقه شدیدی به اینترنت دارد و هر روز سایت را می‌خواند. برخی از همتایان من از سردبیر روزنامه شان صحبت نمی‌کنند که علاقه‌ای به اینترنت ندارد و کار در این وضعیت دلسردکننده است.

آنچه اینجا اتفاق افتاده است این است که بین کارکنان اینجا و کارکنان روزنامه تماس بسیار زیادی وجود دارد. به طور فزاینده‌ای روزنامه نگاران روزنامه حالت پذیرنده‌ای نسبت به اینترنت پیدا می‌کنند و می‌خواهند درباره آن و کاری که ما انجام می‌دهیم، بدانند. ما هم از برخی جهات بخشی دیگر از روزنامه هستیم.

برخی از کارهایی که می‌توان در اینترنت انجام داد و در نسخه چاپی نمی‌توان، چیست؟

گزارش‌های دقیقه به دقیقه ما از فوتبال و کریکت به طور منحصر به فردی با مقتضیات اینترنت سازگار است. امکان استفاده از کلمه نوشته شده به صورت فوری وجود دارد. ما خدمات دقیقه به دقیقه را به خوانندگان منتقل کرده‌ایم.

در جامعه جهانی از مراجعه کنندگان خواستیم تا ای میل بفرستند. حجم زیادی از ایمیل از کسانی به دستمان رسید که وقت نداشتند به دیدن بازی مثلا کره و ایتالیا بنشینند، اما شیفته تحولات دقیقه به دقیقه آن بودند. برخی دیگر ضمن تماشای بازی از تلویزیون تحولات دقیقه به دقیقه آن را نیز دنبال می‌کردند.

این کار ابعادی دارد که سه یا چهار سال پیش فکرشان را هم نمی‌کردیم، مثلا نقش اینترنت در چگونگی تکوین روزنامه‌نگاری و چگونگی ایجاد گفت‌وگو بین روزنامه‌نگاران و مخاطبان «گسترش بلاگ‌ها و استفاده افراد از صفحات ... نشان می‌دهد این رابطه اکنون حالتی دوسویه دارد که در آینده به جای کم شدن، بیشتر خواهد شد.

چگونه گاردین با این همه مطالب روی اینترنت می‌رود؟ چقدر در این کار سرمایه‌گذاری کرده‌اید؟

پول زیادی سرمایه‌گذاری نکرده‌ایم. زیان‌های ما- هنوز قدری زیان می‌دهیم- اندک است. وقتی به سایت نگاه کنید و متوجه تعهد ما نسبت به آن شوید، حتما تعجب می‌کنید که چطور سالانه ۳۰، ۴۰‌میلیون پوند زیان نداده‌ایم. بسیاری از ناشران با گونی پول وارد این عرصه شده اند و با جیب خالی از آن خارج شده اند. در این حال، سطح سرمایه‌گذاری ما اندک اما یکنواخت بوده است.

دلیل این امر آن است که افرادی هستند- از جمله آلن راس بریجر سردبیر- که عمیقا معتقدند روزنامه‌نگاری مکتوب به طور فزاینده‌ای به اینترنت متکی خواهد بود. اگر روزنامه‌ای در اینترنت حضور نداشته باشد، از مرحله مهمی‌در تکوین روزنامه‌نگاری جا خواهد ماند.

فکر می‌کنم این عقیده در مدیریت گاردین وجود داشت که ما بخش‌های خاصی از بازار را در اختیار داریم که باید از آن محافظت کنیم و حرکت ما برای حضور در اینترنت تا حدی حرکتی تدافعی برای حفظ آن بود. اما به نظر من اگر این کار فقط جنبه تدافعی داشت، اگر ما بینش تحریری روشنی و اعتقادی به روزنامه‌نگاری اینترنتی نداشتیم، سطح سایت ما بسیار بسیار کمتر از آنی بود که امروز است.

ما در این کار سرمایه‌گذاری کرده‌ایم، چرا که جای درستی است و حالا می‌بینیم که مخاطبانی بین‌المللی داریم که برایشان بازاریابی نکرده ایم. ما سعی نکردیم دو یا سه یا چهار‌میلیون خواننده از کشورهای دیگر پیدا کنیم. این امر خود به خود اتفاق افتاد. بهتر است در این ابتدا درباره این رابطه بیاندیشیم و نتیجه آن را بر علامت تجاری خودمان بسنجیم.

به علاوه باید دید این پدیده روند روزنامه نگاری ما را به کجا خواهد برد؟ آیا می‌تواند یا باید سبک ما را عوض کند؟ عوامل نشر به سرعت در حال تغییر است و اگر در این عرصه نباشیم، ممکن است تا پنج سال آینده بیم ما بیشتر از جانب نیویورک تایمز باشد تا ایندیپندنت.

بسیار بهتر است وارد این رقابت شویم تا اینکه از آن دور بمانیم. آدمی‌می‌تواند در قلمرویی که در آن قرار دارد، بنشیند، همه چیز را در آن سرمایه‌گذاری کند، امیدوار باشد وضع بازار به شکل موجود باقی بماند و این حقیقت را نادیده بنگارد که بازار در حال تغییر است و خوانندگان در حال تغییرند. یا آدم می‌تواند بگوید آینده این است و این فرصت در اختیار او است.

گاردین یک فرصت برای هجوم به بازار آمریکا دارد که همین است. اگر این کار را حالا نکنیم، تا ۱۰ سال دیگر احتمالا اصلا نمی‌توانیم چنین کاری را به انجام برسانیم یا این فرصت دیگر وجود نخواهد داشت.

نظر شما درباره بررسی فعالیت سایت بی بی سی در اینترنت توسط دولت چیست و آیا آنها بودجه زیادی را هزینه می‌کنند یا پا را از حیطه اهداف خود فراتر گذاشته‌اند؟

بی بی سی سالیانه ۲/۳میلیارد پوند بودجه از دولت می‌گیرد که از محل دریافت هزینه ماهیانه تلویزیون از کلیه خانواده‌ها تامین می‌شود. برخی روزنامه‌ها استدلال می‌کنند این امر رقابت نابرابری را ایجاد می‌کند. پاسخ بی بی سی آن است که این منبع خدمات‌رسانی عمومی‌است.

سایت خبری بی بی سی در اینترنت پر مراجعه‌ترین سایت خبری در انگلیس است که هرماه ۱۰‌میلیون نفر بازدید‌کننده اختصاصی دارد. اخیرا دولت انگلیس بررسی فعالیت سایت بخش اینترنتی بی بی سی را با هدف ارزیابی تاثیر آن بر بازار اینترنت و احتمال کاهش بودجه یا حیطه فعالیت آن آغاز کرده است. هنوز بر این اعتقادم برخی از قطعات روزنامه‌نگاری مکتوب آنها چیز خاصی نیست، اما برخی نوآوری‌ها و چگونگی ارائه مطالب در اینترنت واقعا عالی است. در نتیجه مجبور هستند سالانه ۱۱۰‌میلیون پوند صرف آن کنند.

هیچکس در بی بی سی به محدودیت کار تشویق نمی‌شود، بلکه به هزینه کردن این پول تشویق می‌شود. بالاخره هنگامی‌فرا می‌رسد که یا خودشان باید این کار را بکنند و یا کسی دیگر این محدودیت را آغاز خواهد کرد و بررسی بی بی سی اینترنتی بخشی از این شق دوم است. از سوی دیگر، بی بی سی لطف بسیار بسیار زیادی را در حق سایر عرضه کنندگان مطلب در اینترنت از نظر توسعه بازار و نیز از نظر امکانات انجام کار کرده است.

به نظر من باید سایت داشته باشند. فکر می‌کنم بقیه ما باید از استانداردی که تعیین کرده‌اند، پیروی کنیم. خیلی خوب است که کسی این کار را از منظر انگلیسی‌ها انجام داده است. می‌دانم ناشران دیگر و احتمالا حتی برخی افراد در بخش‌های تجاری در داخل گاردین قویا معتقدند باید این سایت را محدود کرد، اما باید بگویم روی هم رفته از سایت بی بی سی استقبال و آن را تشویق می‌کنم.