چگونه کشورهای منطقه، تنگه هرمز را دور میزنند؟
جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران و بسته شدن تنگه هرمز باعث گسترش حملونقل زمینی شده که تلاش میکند این آبراه کلیدی را دور بزند.
دریچه فرار برای اقتصاد جهانی
به نوشته والاستریت ژورنال، کاروانهای کامیونهای سنگین که با سرعت از صحرای عربستان عبور میکنند، به دریچه فراری برای اقتصاد جهانی تبدیل شدهاند. با احیای مکانیزه کاروانهای شترهای باربر که زمانی تجارت، بزرگراهها، راهآهن و بنادر عربستان سعودی را پشتیبانی میکردند، امارات متحده عربی و عمان به یک شاهراه لجستیک اضطراری تبدیل شدهاند و آبراه تنگه هرمز را دور میزنند.
پس از حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران، باب ویلت، مدیرعامل شرکت معدنی دولتی «معادن» عربستان سعودی، مدیرانی را به بنادر دریای سرخ اعزام کرد و ظرف دو هفته، رانندههای راهآهن و کامیون را برای انتقال کود در سراسر پادشاهی سعودی به صف کرد.
در اینجا یک عنصر کلیدی وجود دارد: تعداد زیادی کامیون، که اکثراً شبانهروزی کار میکنند و هر کدام دو راننده دارند. به گفته ویلت، مدیر اجرایی سابق شرکت تولیدکننده آلومینیوم آلکوا «ششصد کامیون به ۱۶۰۰، سپس به ۲۰۰۰ کامیون تبدیل شد؛ اکنون ۳۵۰۰ کامیون از خلیج فارس به دریای سرخ در حال حرکت هستند».
ویلت، متولد مریلند، گفت که شرکت معادن تا پایان ماه می به حجم صادرات سابق خود خواهد رسید. او گفت: «واقعاً نمیدانستم که میتوانیم این کار را انجام دهیم یا نه». این اقدام، تأثیر معناداری بر کمبود کود شیمیایی که عرضه جهانی غذا را تهدید میکند، میگذارد.
از جنگ داغ به جنگ اقتصادی فرسایشی
با به بنبست رسیدن مذاکرات بین ایالات متحده و ایران، این درگیری به یک جنگ اقتصادی فرسایشی تبدیل شده است. هر محمولهای که از صحرای عربستان عبور میکند، فشار ناشی از بسته بودن تنگه را کاهش میدهد و به دولتهای خلیج فارس این امکان را میدهد که تا پایان مذاکرات صبر کنند و موازنه قدرت را تغییر دهند.
مسیرهای حملونقل کامیونی بخشی از یک بازطراحی گستردهتر نقشه لجستیک منطقهای است که تجارت را از خلیج فارس آسیبپذیر دور میکند و دولتها و شرکتها را با شرایط اضطراری بحرانی مواجه میکند.
شرکتهای حملونقل از جمله MSC و Maersk در حال ترانزیت کامیونی کالا در سراسر شبه جزیره عربستان هستند. این بسیج ترانزیتی نمیتواند جایگزین ظرفیت حملونقل شود، یا از نظر هزینه با روشهای دیگر رقابت کند و همچنین نمیتواند از کمبود سوخت جت و سایر محصولات انرژی جلوگیری کند. با این حال، این قطار در برخی از بازارهای کلیدی به یک ضربهگیر تبدیل شده است، تجارت را حفظ کرده و به مهار تورم جهانی کمک میکند.
فروشگاه زنجیرهای اسپینیز امارات متحده عربی، کامیونهایی پر از مواد غذایی بریتانیایی - از جمله چیپس سیبزمینی، فرنی جو دوسر و تنقلات کودکان - را در یک سفر ۱۶ روزه از کنت در انگلستان از طریق اروپای غربی و سپس مصر و عربستان سعودی به دبی فرستاد. شرکت حملونقل ریلی اتحاد اخیراً صدها نیسان را از فجیره، در سواحل شرقی امارات متحده عربی، به ابوظبی، واقع در خلیج فارس، منتقل کرده است و اولین حملونقل خودرو در این کشور با قطار را رقم زده است.
انعطافپذیری در برابر شوک جنگی
کاروانهای حملونقل، جدیدترین نمونه از راههایی هستند که اقتصاد جهانی در مواجهه با شوکهای مرتبط با جنگ، انعطافپذیری شگفتانگیزی نشان داده است. در حالی که مهمترین صادرات منطقه - نفت و گاز طبیعی - به شدت کاهش یافته، مقدار قابل توجهی از طریق مسیرهای پشتیبان به بازارهای جهانی ارسال میشود.
آرامکوی عربستان سعودی به شدت به خط لوله شرق-غرب به بندر ینبع در دریای سرخ متکی بوده است، در حالی که امارات متحده عربی، نفت خام بیشتری را از طریق فجیره عبور داده است. هر دو کشور در حال بررسی راههایی برای گسترش ظرفیت این خطوط نفتی هستند. پیشنهادهای دیگر شامل ساخت خطوط ریلی جدید و گسترش زیرساختهای بندری در سراسر منطقه است.
برای دههها، تولیدکنندگان خلیج فارس روی سرعت و مقیاس انتقال از طریق هرمز سرمایهگذاری و بهینهسازی کردند. این جنگ، خطر کارایی ایجاد شده در اطراف یک گلوگاه واحد را آشکار کرد.
جمع کردن یک شبه ارکستر
اکنون بندر کوچک خور فکان به یک شریان حیاتی غیرمنتظره برای امارات متحده عربی تبدیل شده است. ترافیک کامیونها در این بندر خلیج عمان از ۱۰۰ کامیون در روز قبل از درگیری به ۷۰۰۰ کامیون در روز افزایش یافته است. صفهای طولانی وسایل نقلیه سنگین پر از کانتینرهای حمل و نقل، اکنون منظرهای عادی در بزرگراه هستند.
خور فکان که توسط شرکت گلفتینر - که یک ترمینال باری در بندر کاناورال در فلوریدا نیز دارد - اداره میشود، مدتها عمدتاً به عنوان یک مرکز حملونقل عمل میکرد. این بندر، محمولههایی را که در داخل سیستم بندر باقی میماندند، مدیریت میکرد: کانتینرها از یک کشتی خارج و به کشتی دیگر بارگیری میشدند.
در حال حاضر این بندر به یک بندر دروازهای تبدیل شده است و کانتینرهای ورودی با کامیون از بندر خارج میشوند، از دروازهها و گمرکها عبور میکنند و به انبارها، کارخانهها یا مغازهها میرسند.
از زمان شروع درگیری، ترافیک هفتگی کانتینر در این بندر از ۲۰۰۰ به ۵۰۰۰۰ افزایش یافته است. این شرکت در عرض دو هفته ۹۰۰ نفر را استخدام کرد و کارمندان خدمات مشتری را به عنوان افسران دروازه یا مدیران محوطه منصوب کرد. یک محوطه جدید برای مرتبسازی و ارسال محمولهها افتتاح کرد. به گفته فرید بلبوعب، مدیر اجرایی گلفتینر: «مثل این است که مجبور باشید یک ارکستر را یک شبه جمع کنید تا سمفونی موتزارت را بنوازند».
معجزه لجستیکی سعودی
برای ویلت از شرکت معادن، این بحران آزمایشی بوده است که آیا این شرکت میتواند در صحنه جهانی موفق باشد یا خیر. عربستان سعودی به معادن دستور داده تا تولید فسفات، طلا و آلومینیوم را گسترش دهد و قصد دارد ۱۱۰ میلیارد دلار در دهه آینده سرمایهگذاری کند. این شرکت با شرکت آمریکایی MP Materials و وزارت دفاع در زمینه پالایش فلزات کمیاب همکاری میکند و عربستان سعودی را به چرخدنده مهمی در تلاشها برای کاهش وابستگی غرب به چین تبدیل میکند.
همچنین نقش بزرگی در تبدیل عربستان سعودی به سومین صادرکننده بزرگ فسفات در جهان دارد که از طریق تنگه هرمز استخراج، به گرانول تبدیل و - در مواقع عادی - ارسال میشود. انتقال این مواد از طریق پهنه وسیع بیابان از برخی جهات بخش آسانتر کار بود. عربستان سعودی شبکهای از بزرگراههای سراسری دارد. اما بنادر دریای سرخ برای تجارت فسفات ساخته نشدهاند. بدین سبب، شرکت معادن انبارهای پیشساخته برای کود و سیستمهای لولهکشی مجهزی برای انتقال اسید سولفوریک خورنده، یک ماده کلیدی در تولید فسفات، به کامیونهای تانکر فولاد ضد زنگ احداث کرد.
در حالی که مسیر زمینی ناکارآمد است و بسیاری از کامیونها از بندر خالی برمیگردند، افزایش قیمت کالاهای اساسی هزینههای اضافی حملونقل را جبران میکند. به گفته ویلت «ما برای این کار برنامهریزی نکرده بودیم». اکنون، او در حال بررسی چگونگی پیکربندی مجدد عملیات شرکت برای دسترسی آسانتر به مراکز صادراتی تازه مهم است. به گفته ویلت «ما قابلیتهای خود را نشان دادهایم. بیایید این را تقویت کنیم و همیشه مسیری به دریای سرخ داشته باشیم».
پس از شروع جنگ، تحلیلگران شرکت تحقیقات کالای CRU این سوال را مطرح کردند که آیا محصولات سعودی به بازار خواهد رسید یا خیر. اما طبق گفته شرکت ردیابی کشتی کپلر، در هفتههای اخیر، محمولههای فسفات از بندر ینبع در دریای سرخ به جیبوتی، تایلند و آرژانتین رسیده است. پیتر هریسون، تحلیلگر این موسسه، این واکنش به بحران را «معجزه لجستیکی عربستان سعودی» توصیف کرد.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
