توافق تهران و واشنگتن برای پایان جنگ، برنت را از قله ۱۲۲ دلاری دوران جنگ به ۸۲ دلار رساند
بازارهای جهان از جنگ تا صلح
حمید ملازاده: بازار جهانی نفت در نخستین واکنش به توافق اولیه میان ایران و آمریکا برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، یکی از شدیدترین افتهای قیمتی ماههای اخیر را تجربه کرد. به گزارش تارنمای tradingeconomics و تا لحظه تنظیم این خبر، بهای شاخص برنت روز دوشنبه 15ژوئن با بیش از ۵درصد کاهش وارد کانال 82دلار برای هر بشکه شد و به پایینترین سطح خود در حدود سه ماه گذشته (5 مارس) رسید؛ افتی که نشان میدهد معاملهگران بیش از هر عامل دیگری، پایان ریسک ژئوپلیتیک در خاورمیانه را در قیمتها لحاظ کردهاند.
این کاهش قیمت پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، از دستیابی به توافقی اولیه با تهران خبر داد؛ توافقی که هدف آن پایان دادن به جنگ چندماهه، بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری جریان عادی تجارت انرژی در منطقه عنوان شده است. همزمان کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، نیز رسیدن دو طرف به یک چارچوب توافق را تایید و اعلام کرد: متن نهایی پس از مراسم امضای رسمی در سوئیس منتشر خواهد شد. بر اساس اطلاعات منتشرشده، یادداشت تفاهم ایران و آمریکا طی روزهای آینده در سوئیس امضا میشود و سپس دو طرف وارد یک دوره ۶۰ روزه مذاکره برای دستیابی به توافقی جامعتر خواهند شد.
منابع مطلع میگویند موضوعات هستهای ایران، رفع برخی محدودیتهای نفتی، بازگشایی تنگه هرمز و پایان محدودیتهای آمریکا علیه بنادر ایران از جمله محورهای اصلی این توافق است. واکنش بازار نفت به این تحول سریع و چشمگیر بود. نفت برنت با افت ۴دلاری بعد از 3ماه زیر ۸۳دلار در هر بشکه معامله شد و نفت خام وستتگزاس اینترمدیت آمریکا نیز بیش از ۵درصد کاهش یافت و به محدوده ۸۰دلار سقوط کرد. هر دو شاخص نفتی اکنون در پایینترین سطوح خود از اوایل ماه مارس قرار دارند.
پایان بزرگترین شوک انرژی
جنگ آمریکا با ایران که از اواخر فوریه آغاز شد، عملا یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان را از مدار عادی خارج کرد. تنگه هرمز که پیش از بحران روزانه حدود ۲۰میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی و نزدیک به یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع را جابهجا میکرد، طی بیش از سهماه با محدودیتهای شدید مواجه بود. در این مدتمیلیونها بشکه نفت تولیدکنندگان خلیجفارس در بنادر و مخازن شناور انباشته شد، بخشی از ظرفیت تولید منطقه متوقف شد و هزینه حملونقل و بیمه نفتکشها به شدت افزایش یافت.
نتیجه این شرایط، جهش قیمت نفت، افزایش هزینه انرژی در اقتصادهای واردکننده و فشار مضاعف بر بازارهای جهانی بود. اکنون با انتشار خبر توافق، معاملهگران در حال حذف بخش قابلتوجهی از «پریمیوم جنگ» از قیمت نفت هستند. با این حال بسیاری از کارشناسان معتقدند بازگشت بازار به شرایط پیش از بحران به این سرعت نخواهد بود. تاماس وارگا، تحلیلگر موسسه PVM، معتقد است بازگشت کامل جریان نفت از تنگه هرمز ممکن است از چند هفته تا چند ماه زمان ببرد. به گفته وی، بازار پیش از آنکه نفت بیشتری وارد چرخه عرضه شود به توافق واکنش نشان داده؛ بنابراین افت قیمتها لزوما به معنای بازگشت فوری تعادل به بازار نفت نیست.
هرمز باز میشود
یکی از مهمترین پرسشهای بازار این است که چه زمانی صادرات نفت خلیجفارس به سطح پیش از جنگ بازخواهد گشت. اگرچه ترامپ اعلام کرده عبور کشتیها از تنگه هرمز بدون عوارض و محدودیت از سر گرفته خواهد شد و محدودیتهای آمریکا علیه بنادر ایران نیز پایان مییابد، اما فعالان صنعت کشتیرانی هشدار میدهند بازگشت اعتماد مالکان کشتی و شرکتهای بیمه زمانبر خواهد بود. طی ماههای گذشته بسیاری از نفتکشها از ورود به منطقه خودداری کردهاند و نرخ بیمه جنگی به سطوح بیسابقهای رسیده است. از این رو حتی پس از توافق سیاسی نیز بازگشت کامل ناوگان حملونقل دریایی به خلیجفارس نیازمند تضمینهای امنیتی و ثبات پایدار خواهد بود. پریانکا ساچدوا، تحلیلگر بازار انرژی، میگوید آسیبهای اقتصادی ناشی از جنگ یکشبه جبران نمیشود. به گفته او، علاوه بر خسارتهای احتمالی به زیرساختهای انرژی، بسیاری از کشورهای واردکننده ماهها با هزینههای بالای انرژی دست و پنجه نرم کردهاند و آثار این فشارها همچنان ادامه خواهد داشت.
چشمانداز عرضه
درحالیکه بازار از احتمال بازگشت نفت خاورمیانه استقبال کرده، برخی تحلیلگران معتقدند کمبود عرضه جهانی ممکن است تا سال آینده نیز ادامه داشته باشد. طی دوره 4ماهه جنگ اخیر، چندینمیلیون بشکه در روز از عرضه نفت و گاز جهان از مدار خارج شد و کاهش شدید ذخایر نفتی جهان نیز این وضعیت را تشدید کرد. وائل ساوان، مدیرعامل شل، هشدار داده که بازگرداندن تعادل کامل به بازار جهانی نفت ممکن است یک سال یا حتی بیشتر زمان ببرد. به گفته وی، سطح ذخایر جهانی نفت به شدت کاهش یافته و احیای آن نیازمند زمان و افزایش مستمر تولید خواهد بود. در همین حال، موسسه مالی آمریکایی گلدمن ساکس با وجود کاهش اخیر قیمتها همچنان نسبت به نوسانات ژئوپلیتیک بازار هشدار میدهد. این بانک پیشبینی کرده است متوسط قیمت نفت برنت در سهماه پایانی سال۲۰۲۶ در محدوده ۹۰دلار باقی بماند؛ هرچند در افق بلندمدت افزایش عرضه از سوی آمریکا، برزیل، گویان، ونزوئلا و امارات میتواند فشار کاهشی بر بازار وارد کند.
بازار پس از جنگ
اگرچه توافق اولیه میان تهران و واشنگتن مهمترین عامل کاهش قیمت نفت در روزهای اخیر بوده، اما فعالان بازار معتقدند دوران پس از جنگ نیز با عدم قطعیتهای فراوان همراه خواهد بود. موفقیت مذاکرات ۶۰روزه، سرعت بازگشت تولیدکنندگان خلیجفارس، احیای ناوگان حملونقل دریایی و میزان پایبندی طرفین به تعهدات، عواملی هستند که مسیر آینده بازار نفت را تعیین خواهند کرد. در کوتاهمدت، بازار نفت به استقبال احتمال بازگشایی هرمز رفته و بخشی از ریسکهای ژئوپلیتیک را از قیمتها حذف کرده است. با این حال واقعیت آن است که پس از ماهها اختلال در یکی از مهمترین شریانهای انرژی جهان، بازگشت به شرایط عادی فرآیندی تدریجی خواهد بود. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند اگرچه جنگ در آستانه پایان قرار گرفته، اما آثار آن بر ساختار بازار نفت و تجارت انرژی جهان تا مدتها باقی خواهد ماند.
اقتصاد از جنگ تا صلح
