دشوارترین حلقه پکن برای تثبیت برتری فناورانه چیست؟
کلید برتری چین در رقابت هوش مصنوعی با آمریکا
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- نگار حجتی: برتری چین در رقابت جهانی هوش مصنوعی بر مهار مازاد عظیم انرژی این کشور استوار شده است. پکن در سال‌های اخیر ظرفیت تولید برق بادی و خورشیدی را در مقیاسی کم‌سابقه توسعه داده و اکنون برای پیروزی در میدان رقابت‌های فناورانه، باید بتواند این توان سبز را به‌طور کامل جذب شبکه کند.
برای درک ابعاد عظیم انقلاب انرژی پاک در چین، کافی است به استان گانسو نگاه کنیم. در این منطقه خشک و دور افتاده در غرب کشور، می‌توان بیش از یک ساعت در بیابان رانندگی کرد و تنها صف‌های منظم و بی‌پایان توربین‌های بادی را دید که تا افق امتداد یافته‌اند.
شهر جی یوچوان در شمال این استان، میزبان بزرگ‌ترین نیروگاه بادی جهان با ظرفیت بیش از ۲۰ گیگاوات است که طی دو دهه اخیر به دست ده‌ها شرکت ساخته شده است. این میزان برق برای تأمین نیاز ۲۰ میلیون خانوار چینی کفایت می‌کند.
چالش اصلی اینجاست که نه این خانوارها و نه صنایع نیازمند انرژی، فاصله نزدیکی با مزارع بادی ندارند. بخش عمده این جریان به شهرهایی در صدها کیلومتر آن سو تر فرستاده می‌شود و سال به سال، با افزایش تولید، حجم انرژی هدر رفته نیز بیشتر می‌شود.
چین اکنون در آستانه صرف تریلیون‌ها دلار برای رفع این نارسایی از طریق بزرگ‌ترین طرح توسعه شبکه برق در تاریخ قرار دارد. این برنامه با در برگرفتن خطوط انتقال جدید، باتری‌های غول پیکر و انباره‌های بلندمدت، می‌تواند بزرگ‌ترین ذخیره انرژی‌های تجدیدپذیر جهان را آزاد کند و موازنه رقابت میان پکن و واشنگتن را در حوزه هوش مصنوعی به نفع چین تغییر دهد.
این تجربه همچنین می‌تواند الگویی برای دیگر کشورهایی باشد که با مشکل هدررفت ظرفیت و حتی خاموشی روبه‌رو هستند.
ژائو لی، مدیر برنامه‌ریزی در واحد گوانگ‌دونگ شرکت شبکه برق جنوب چین، معتقد است جذب انرژی‌های نو در شبکه اولویت اصلی است. او که بر مدیریت مصرف یکی از پرمصرف‌ترین استان‌های چین نظارت دارد، می‌گوید انرژی‌های تجدیدپذیر با ناپایداری و نوسان شناخته می‌شوند و دقیقاً همین ویژگی، ادغام آن‌ها در شبکه را به چالش اصلی تبدیل کرده است.
نخستین آزمون پکن در گذار انرژی، ساخت سریع ظرفیت تولید بود؛ هدفی که چین با ثبت رکوردهای جهانی با موفقیت پشت سر گذاشت. اما آزمون دوم بسیار تعیین کننده‌تر خواهد بود: چگونگی مصرف بهینه این وفور انرژی.
آمارهای رسمی نشان می‌دهد در نیمه نخست سال جاری حدود ۹ درصد از انرژی بادی و خورشیدی به دلیل نبود کشش شبکه یا کمبود تقاضا هدر رفته است. این رقم با توجه به حجم غول‌پیکر تولید، احتمالا تنها نوک کوه یخ را نشان می‌دهد.
بر اساس برآورد مرکز پژوهش‌های انرژی و هوای پاک، چین تنها در شش ماه نخست امسال می‌توانست ۴۰۱ تراوات ساعت برق بیشتر تولید کند، رقمی که تقریباً معادل مجموع تولید سالانه برق اسپانیا و فیلیپین است.
البته نشانه‌های امیدوار کننده‌ای نیز دیده می‌شود. رشد معاملات کوتاه‌مدت برق، افزایش استفاده از باتری‌های ذخیره‌ساز و انعطاف‌پذیری بیشتر در خطوط انتقال از این جمله‌اند. چین همچنین با تکیه بر همین انرژی مازاد و ارزان، در حال تسریع توسعه مراکز داده هوش مصنوعی است، در حالی که رقیب آمریکایی آن با افزایش شدید قبوض برق درگیر است.
با این حال مسیر درازی در پیش است. مؤسسه بلومبرگ ان‌ئی‌اف برآورد می‌کند که چین تا سال ۲۰۴۹ باید ۳.۹ تریلیون دلار در شبکه برق خود سرمایه‌گذاری کند که رقمی به مراتب بیشتر از سرمایه‌گذاری های پیش‌بینی‌شده برای اروپا یا آمریکا است.
علاوه بر این، پکن باید ساختار سنتی و غیر شفاف تجارت برق را به سمت سازوکارهای بازاری هدایت کند و اقتصاد وابسته به زغال‌سنگ را بدون آسیب زدن به اشتغال و رشد اقتصادی، به مرور تعدیل نماید.
معمای مهار انرژی مازاد
ریشه بحران کنونی به کمبودهای شدید برق در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ بازمی‌گردد. در آن دوره، اختلال در معادن زغال‌سنگ، خشکسالی و کاهش تولید برق آبی، هم زمان با جهش قیمت جهانی گاز پس از جنگ اوکراین، چین را غافلگیر کرد.
فراتر از این موارد، رشد تقاضای برق نیز از تمام پیش بینی‌ها سبقت گرفت، زیرا صنایع چین پس از همه‌گیری کرونا با اشتهایی سیری ناپذیر برقی سازی را آغاز کردند. کارخانه‌های خودروهای برقی، مجتمع‌های باتری‌سازی و سپس مراکز داده، فشار فزاینده‌ای بر شبکه وارد ساختند.
بر اساس پیش‌بینی‌ها، چین به‌تنهایی پاسخگوی یک سوم از رشد کل تقاضای برق جهان تا سال ۲۰۴۰ خواهد بود. در سال ۲۰۲۵ تقاضای برق چین برای نخستین بار در میان کشورهای جهان از ۱۰ تریلیون کیلو وات‌ساعت گذشت.
رن یوژی، مدیر برنامه‌ریزی اداره ملی انرژی چین، این جهش را دستاوردی فراتر از انتظارات می‌داند و پیش‌بینی تقاضای آتی را دشوارترین چالش برنامه‌ریزی برمی‌شمارد.
پاسخ پکن به این تقاضای جهشی، توسعه هم‌زمان تمام منابع انرژی اعم از زغال‌سنگ، خورشیدی، بادی، هسته‌ای و برق‌آبی بود.
بیش از نیمی از ظرفیت نیروگاه‌های اتمی در حال ساخت دنیا در چین قرار دارد و این کشور به زودی جایگاه آمریکا را به عنوان دارنده بزرگ‌ترین ناوگان هسته‌ای جهان تصاحب خواهد کرد. همچنین بزرگ‌ترین طرح‌های برق‌آبی جهان در خاک این کشور فعال هستند.
برتری حاصل از این وفور انرژی به‌ویژه در بخش هوش مصنوعی آشکار است. استان‌هایی مانند گانسو و مغولستان داخلی در حال تبدیل شدن به قطب‌های رایانشی کشور تا سال ۲۰۲۸ هستند.
چین حتی از توان کافی برای صادرات ظرفیت پردازشی به مناطقی مانند سنگاپور برخوردار است، در حالی که در آمریکا هزینه فزاینده برق به مانعی جدی بر سر راه ساخت مراکز داده جدید بدل شده است.
با این همه، توربین‌های بادی و پنل‌های خورشیدی اکنون حدود نیمی از ظرفیت نامی و یک چهارم از تولید واقعی برق چین را تشکیل می‌دهند. این یعنی سلامت یک شبکه حساس و نیازمند توازن دائم، تا حد زیادی به تابش آفتاب و وزش باد گره خورده است.
افزایش منابع متناوب می‌تواند ولتاژ شبکه را از محدوده‌های ایمن خارج کند و خطر خاموشی را بالا ببرد. یکی از پیامدهای ناخواسته این ناپایداری، روی آوردن دوباره پکن به نیروگاه‌های زغال‌سنگی به عنوان لنگرگاه ثبات شبکه بوده است.
به باور کارشناسان، راهکار اصلی در انتقال برق در بعد زمان و مکان نهفته است؛ یعنی تقویت هم‌زمان سامانه‌های ذخیره‌سازی و خطوط انتقال پرقدرت برای رساندن برق غرب دور افتاده به کانون‌های پر جمعیت شرق. در کنار این تمهیدات فنی، تغییر نظام مدیریت دستوری و ورود سیگنال‌های واقعی قیمت به بازار برق اهمیت حیاتی دارد.
شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، بر لزوم ایجاد بازاری کارآمد، منعطف و هوشمند تا سال ۲۰۳۰ تأکید کرده است. اگرچه مسیر کلی مشخص است، اما گذار از ساختارهای اداری گذشته و ایجاد انگیزه اقتصادی در کل سیستم، دشوارترین حلقه‌ای است که پکن باید برای تثبیت برتری فناورانه خود آن را تکمیل کند./
