آرشیو روزنامه شماره ۴۶۸۵ دنیای اقتصاد

اخبار تاريخ و اقتصاد - روزنامه شماره ۴۶۸۵

  • زمینه‌های فکری تجددگرایان

    تجددخواهی حامل نوعی تلقی و کنش مثبت نسبت به تمدن غربی متاثر از روایتی عام و کلی‌نگر است که تنها راه «فراغت اهل ایران» را تسهیل در پذیرش مدرنیته می‌داند. آنها در تلاش بودند تا با فهم «راز و رمز قدرتمندی اروپایی‌ها» به ضرورت‌های الزام‌آوری که آنان را در شرایط دشواری قرار داده بود، پاسخ گویند. نوعی تهاجم سیاسی- اقتصادی که نیاز به عنصر آگاهی و حساسیت نسبت به تحولات مندرج در تاریخ جهانی را برای بازیابی موقعیت ایران اجتناب‌ناپذیر می‌ساخت. مستشارالدوله در نامه‌ای به مظفر‌الدین میرزا- ولیعهد- در سال ۱۳۰۶ ه.ق در توصیف این وضعیت می‌نویسد:
  • از شورش تا انقلاب

    شاید نگاهی به جنبش مشروطه از منظر تحول خواست‌های اساسی نیروهای محرکه آن برخی از ابهامات و اختلاف‌نظرها درباره شناخت «ماهیت» این جنبش بزرگ تاریخ ایران را تا حدی روشن کند. اگر از این منظرمراحل تکامل جنبش را نگاه کنیم سه دور متمایز در آن می‌یابیم: درآغاز کار، جنبش با خواست‌های کاملا سنتی و ریشه‌دار، به منظور اعتراض به افزایش حقوق گمرکی که از سال ۱۹۰۰ پدید آمده بود، برپا می‌شود و آنگاه، در سیر حوادث و مشی وقایع، پا به مرحله گذار می‌گذارد و به ابتکار روشنفکران و تایید کامل سران حکومت در شعار مردم پسند و چندپهلوی «عدالت‌خانه» تبلور می‌یابد و سرانجام با یک تعبیر انقلابی از این واژه به معنای مجلس شورای عدالت و مجلس شورای ملی به‌جای نظام دیرین «دیوان‌خانه عدلیه» که استنباط سران حکومت بود، به خواست اصلی جنبش تبدیل می‌شود.
  • کودتایی که مسیر تاریخ را عوض کرد

    کودتای ۲۸ مرداد به‌عنوان یکی از نقاط سیاه تاریخ معاصر ثبت شده است. لطف‌الله میثمی که خود شاهد این واقعه بوده در گزارشی آورده است: من سال ۱۳۱۹ به دنیا آمدم و سال ۱۳۳۲، دانش‌آموزی ۱۳-۱۲ ساله در اصفهان بودم و نه‌تنها من، بلکه بسیاری از هم‌سن و سال‌هایم نسبت به اتفاق‌ها و رویداد‌های سیاسی و اجتماعی بسیار کنجکاو و پیگیر بودند. برای ما مهم بود بدانیم در مملکت چه می‌گذرد و تلاش‌های محمد مصدق برای ملی شدن صنعت نفت که از مدت‌ها پیش آغاز شده بود، به کجا می‌رسد.
  • گفته‌ها

    مشاور کارگری شرکت نفت در لندن، به شکل محرمانه به وزارت‌خارجه هشدار داد که در شرایط کنونی، ملی شدن امری اجتناب‌ناپذیر است مگر اینکه شرکت مذاکرات جدیدی براساس اصل ۵۰-۵۰ شروع کند، جورج مک‌گی معاون وزارت‌خارجه آمریکا هم به وزیرخارجه بریتانیا گفت نارضایتی ایران مشروع است؛ چراکه مبلغ دریافتی ایران به ازای هر بشکه نفت کمتر از ۳۷ سنت است درحالی‌که این رقم برای ونزوئلا بیش از ۷۷ سنت است.
  • نهاد‌های سیاسی و اجتماعی از نگاه مونتسکیو

    بارون دو مونتسکیو، یکی از متفکران سیاسی فرانسه در عصر روشنگری و از برجسته‌ترین و پرنفوذترین متفکران فلسفه سیاسی مدرن است. مونتسکیو با انتشار کتاب «روح‌القوانین» در سال ۱۷۴۸ میلادی، علوم سیاسی را در ردیف فرهنگ فلسفی قرار داد. وی در این کتاب علاوه بر نظرات دوران باستان پیرامون اشکال مختلف حکومت (دموکراسی- سلطنتی- تحمیلی)، به تحقیق و تحلیل در ارتباط با اتکای آنها به طبیعت، به‌ویژه مرزهای جغرافیایی و شرایط آب و هوا، پرداخته است. هنر وی در تشریح دولت به این مهم بازمی‌گردد که نه‌تنها به‌عنوان یک دستگاه سیاسی بلکه در رابطه‌ای تنگاتنگ با خصلت‌های اجتماعی، حقوقی، اقتصادی و اخلاقی آن ملت همچنین ارتباط میان مردم و ساختار عمومی متاثر از عوامل طبیعی، مورد مداقه قرار داده است. روح‌القوانین یکی از مهم‌ترین آثار مونتسکیو در جنبش روشنگری فرانسه محسوب می‌شود. در این کتاب با پذیرش همگانی شگرفی روبه‌رو شد و بعدها در تدوین اساسنامه ایالات‌متحده آمریکا و اساسنامه شورای انقلاب فرانسه در سال ۱۷۹۱میلادی موثر بوده است. چون روحانیون مسیحی، «روح‌القوانین» او را بی‌ارزش دانستند نوشتاری بر دفاع از کتاب خویش نوشت.

بیشتر