آرشیو روزنامه شماره ۴۵۳۳ دنیای اقتصاد

اخبار تاريخ و اقتصاد - روزنامه شماره ۴۵۳۳

  • اصلاح از بالا

    محمدباقرخرمشاد / استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی (نویسنده مسوول) محمدجواد موسی‌نژاد/ دانشجوی دکترای دانشگاه علامه طباطبایی
    مراحل مقدماتی توسعه در ایران در اواخر قاجار با شکل‌گیری نهادهای اداری و بوروکراتیک، به‌طور بسیار نامحسوس شروع شد و در دوران پهلوی اول و دوم به‌طور ملموسی شدت یافت. به‌خصوص در زمان پهلوی اول با شکل‌گیری دستگاه‌های بوروکراتیک عریض و طویل، به برنامه نوسازی توجه بسیار زیادی شد و در زمان پهلوی دوم با اجرای برنامه‌های نوسازی که عموما با فشارهای قدرت‌های خارجی برای مقابله با نفوذ بلوک شرق در ایران و با هدف ادغام کردن دستگاه‌ها و ساختارهای سیاسی و اقتصادی درون ایران در نظام سرمایه‌داری، به‌صورت یک برنامه منسجم اصلاحاتی که به حاکمیت ایران تحمیل شد، به اوج خود رسید.
  • اجرایی شدن اصلاحات ارضی در ایران

    قانون اصلاحات ارضی در ۱۹ دی ۱۳۴۰/ ۹ ژانویه ۱۹۶۲ توشیح و اعلام شد و عملیات اجرایی آن از مراغه در آذربایجان شرقی آغاز شد و در ۲۶ دی/ ۱۶ ژانویه به مالکان منطقه اطلاع داده شد، املاکشان را اعلام کنند. اجرای قانون ۱۹ دی ۱۳۴۰ که بعدا به‌عنوان مرحله اول اصلاحات ارضی شناخته شد، مغایر با مرحله دوم یعنی اجرای مواد الحاقی مصوب ۲۷ دی ۱۳۴۱/ ۱۷ ژانویه ۱۹۶۳ بود. برای انتخاب مراغه، نخستین محلی که قانون از آنجا اجرا شد، دلایل گوناگونی وجود داشت. گروه کوچکی اطلاعات مربوط به زمین و زمینه سنجی برای تشکیل شرکت‌های تعاونی را از مهر سال قبل گردآوری کرده بود. شرایط اقلیمی در این بخش از ایران که هر دو نوع زراعت آبی و دیم داشت، برای کشاورزی مساعد بود. آبیاری عمدتا با آب رودخانه بود نه از آب قنات. خشکسالی و بار ندادن محصولات پولی نقش مهمی در آذربایجان شرقی داشت. مراغه یکی از بارورترین مناطق این استان و صادرات محلی آن خشکبار و فندق زیاد بود. در این منطقه سهم مالک مطابق عرف محل زیاد نبود، وی از محصول زراعت دیم یک پنجم و از محصول زراعت آبی یک سوم یا یک چهارم و گاهی تا یک پنجم چیزی در همین حدود می‌گرفت.
  • تظاهرات علیه دولت امینی

    بهمن ۱۳۴۰ تهران صحنه تظاهرات و اعتراضات مالکانی بود که نمی‌خواستند منافع اجدادی خود را که برای قرن‌ها در تصاحب داشتند از دست بدهند. این زمان مصادف با نخست‌وزیری علی امینی در ایران بود و در آمریکا دموکرات‌ها با ریاست‌جمهوری جان اف کندی در راس قدرت قرار داشتند و اصرار بر آن بود که ایران فضای باز سیاسی ایجاد شود.
  • رای شکننده به انقلاب سفید

    ۶ بهمن ۱۳۴۱ همه‌پرسی سراسری انقلاب سفید برگزار شد و مردم به آن رای مثبت دادند. این انتخابات بسیار فرمایشی بود. به‌طوری‌که ۵۵۹۸۷۱۱ نفر برای انقلاب سفید و ۵۲۱۱۰۸ نفر علیه انقلاب سفید، آرای خود را به صندوق‌ها ریختند. انقلاب سفید عنوان یک سلسله تغییرات ارضی و اقتصادی و اجتماعی شامل اصول ‌‌شش‌گانه(بعدها این اصول افزایش یافت) بود که در دوره پادشاهی محمدرضا شاه پهلوی و با همکاری نخست‌وزیران وقت علی امینی، اسدالله علم، حسنعلی منصور و امیرعباس هویدا در ایران انجام شد.
  • تجربه اصلاحات ارضی در ژاپن

    بعد از جنگ جهانی دوم موضوع اصلاحات ارضی در غالب کشورهای جهان به‌خصوص در کشورهایی که رشد کافی نیافته، اهمیت زیادی به خود گرفت. ژاپن از اولین کشورهایی بود که بلافاصله بعد از جنگ جهانی دوم یعنی در سال ۷۶-۱۹۴۶ دست به کار اصلاحات ارضی شد. اصلاحات ارضی ژاپن از چند نظر حائز اهمیت و توجه است.
  • سرنوشت مالکان

    زمانی که دولت در اصلاحات ارضی روستاهای مالکان بزرگ را از آنها گرفت، از آنجا که پول هم نداشت به آنها بدهد، سهام کارخانه‌ها و اوراق قرضه ملی را به آنها واگذار کرد. اکثر آنها آمدند و با سهامی که دولت به آنها داده بود، کارخانه‌های دولتی را خریداری کردند؛ زیرا یکی از اصول شش ماده‌ای قانون وقت هم واگذاری سهام کارخانه‌ها به کارگران و داوطلبان بود. بنابراین اکثر آن مالکان صاحبان صنایع در شهرها شدند و اصلا ضرر نکردند و بسیار هم نفع بردند.
  • گفته‌ها

    کلاس ششم که بودم (سال ۱۳۳۹) هر چند که هنوز انقلاب سفید نشده بود، ولی به علت دور شدن ازکودتای ٢٨ مرداد ۱۳۳۲ علیه دکتر محمدمصدق، سرکوب مخالفان شاه، گسترش روزنامه‌های طرفدار رژیم و بسته شدن روزنامه‌های مخالف از یکسو و بهبود زندگی مردم در شهرها مثل انجام آب لوله‌کشی، آسفالت، تقویت نیروگاه‌های برق و پرشدن مغازه‌ها ازکالاهای مصرفی به‌خصوص لوازم‌خانگی، گرایش به شاه‌دوستی دربین خانواده‌های بی‌خبر از امور سیاسی یا کسانی که قبلا هم طرفدار شاه بودند افزایش می‌یافت.

بیشتر