اخبار آرشیو روزنامه روزنامه شماره ۶۶۵۳

بررسی آمارهای بودجه خانوار نشان می‌دهد سفره ایرانیان طی بیش از یک دهه گذشته به‌طور معناداری کوچک‌تر شده است. هزینه سرانه خوراک خانوار در سال۱۴۰۳، آخرین سالی که داده‌های رسمی منتشرشده، حدود ۴۳درصد کمتر از سال ۱۳۹۰ بوده است. در این مدت، هزینه سرانه ماهانه خوراک به قیمت واقعی از حدود ۲‌میلیون و ۶۶۰هزار تومان به حدود یک‌میلیون و ۵۰۰هزار تومان کاهش یافته است. این افت پس از دو شوک اقتصادی در ابتدای دهه۱۳۹۰ و سال۱۳۹۷ رخ داده که همزمان با تشدید تحریم‌ها بوده است. با توجه به ثبت تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی بالای ۱۰۰ درصد در سال گذشته، انتظار می‌رود فشار بر سبد غذایی خانوارها پس از سال۱۴۰۳ نیز افزایش یافته باشد. تضعیف سفره خانوارها در میان دهک‌های درآمدی یکسان نبوده است. دهک اول با کاهش ۵۴درصدی هزینه خوراک بیشترین آسیب را دیده، درحالی‌که افت این هزینه در دهک دهم حدود ۳۵ درصد بوده است.

بازار جهانی طلای سیاه زیر فشار یک «شوک سه‌گانه» قرار گرفته است: برنت بالای ۱۰۰دلار، دیزل آمریکا بالای ۶دلار و تشدید تهدیدها در باب‌المندب. همزمانی این عوامل نگرانی از تشدید فشارهای تورمی را افزایش داده است. تداوم تنش و اختلال جدی در عرضه، حرکت نفت به سوی ۱۲۰دلار را محتمل می‌کند. جدیدترین شماره هفته‌نامه «تجارت فردا» نیز در پرونده ویژه خود به سراغ این پرسش رفته است که چرا ایران، با وجود برخورداری از ذخایر عظیم نفت و قرار گرفتن در کنار مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان، امروز نمی‌تواند از افزایش قیمت نفت منتفع شود؟

مزیت‌های سنتی صنعت ایران در حال فرسایش است؛ انرژی، مواد اولیه و حمل‌ونقل دیگر مانند گذشته ارزان و قابل اتکا نیستند. افزایش هزینه و ریسک تامین، مدل تولیدی را که سال‌ها بر نهاده‌های ارزان و صادرات محصولات پایه استوار بود، تحت فشار قرار داده است. همچنین، اختلال در زنجیره‌های تجارت، فاصله تولیدکننده ایرانی با رقبای منطقه‌ای را بیشتر کرده است. کارشناسان معتقدند ادامه مسیر توسعه با اتکا به رویه‌های گذشته دیگر پاسخگوی شرایط جدید نیست و مزیت اقتصادی باید از تولید ارزان به سمت بهره‌وری و خلق ارزش‌افزوده بیشتر حرکت کند.

در شرایطی که نظم اقتصادی و سیاسی جهان در حال حرکت به سمت توزیع گسترده‌تر قدرت میان بازیگران و مراکز متعدد است، سفر مسعود پزشکیان به دهلی‌نو برای شرکت در هجدهمین اجلاس سران بریکس را باید فراتر از یک حضور تشریفاتی یا صرفا دیپلماتیک ارزیابی کرد. ایران که از ابتدای سال۲۰۲۴ به عضویت کامل این بلوک درآمده، اکنون می‌کوشد از ظرفیت سازوکارهای چندجانبه برای کاهش آثار فشارهای غرب، متنوع‌سازی شرکای اقتصادی و تقویت جایگاه خود در نظم در حال شکل‌گیری جهانی استفاده کند. تاکید رئیس‌جمهور بر توسعه استفاده از پول‌های ملی، چندجانبه‌گرایی، تاسیس شرکت بیمه اتکایی مشترک و حضور فعال‌تر در اقتصاد دیجیتال، نشان می‌دهد تهران درصدد است عضویت در بریکس را از یک دستاورد سیاسی به ابزاری برای ایجاد منافع اقتصادی ملموس تبدیل کند. اهمیت این سفر اما بیش از هر چیز در نسبت ایران با هند و دیگر قدرت‌های نوظهور معنا پیدا می‌کند؛ کشورهایی که ضمن همکاری با یکدیگر، به دنبال افزایش استقلال راهبردی خود هستند. از این منظر، بریکس را نمی‌توان صرفا یک بلوک ضدآمریکایی دانست؛ این مجموعه بیش از آنکه ائتلافی یکپارچه باشد، بازتابی از تلاش طیف متنوعی از کشورها برای کاهش وابستگی به یک مرکز قدرت و افزایش سهم خود در تصمیم‌سازی‌های جهانی است. برای ایران، چنین فضایی یک فرصت مهم محسوب می‌شود، اما عضویت به‌تنهایی نمی‌تواند محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها یا موانع تجارت خارجی را برطرف کند. شکاف میان ظرفیت بالقوه بریکس و دستاورد واقعی آن برای تهران، دقیقا به توان ایران در تعریف منافع مشترک و اجرای پروژه‌های عملی در حوزه‌هایی مانند انرژی، تجارت، سرمایه‌گذاری، کریدورهای ترانزیتی، چابهار، فناوری و همکاری‌های مالی بستگی دارد. بنابراین، پرسش اصلی پس از سفر پزشکیان این نیست که ایران تا چه اندازه به بریکس نزدیک شده، بلکه این است که تهران تا چه حد می‌تواند از این عضویت برای ساختن شبکه‌ای متنوع از روابط اقتصادی و سیاسی استفاده کند.

تحولات یک هفته گذشته در نوار ساحل غربی یمن، نقطه عطفی در معادلات داخلی این کشور، شبه جزیره عربی و از آن مهم‌تر جغرافیای خاورمیانه محسوب می‌شود؛ زمانی که دو تنگه تعیین‌کننده هرمز و باب المندب در یک برهم‌کنش استراتژیک، به حلقه‌‌های تعیین‌کننده در زنجیره فشار بر تجارت جهانی، بازار انرژی و راهبرد جنگی واشنگتن تبدیل می‌شوند. اهمیت این تحول را باید در جغرافیای فرامنطقه یعنی از مدیترانه و کانال سوئز، دریای سرخ و خلیج عدن و خلیج فارس و تنگه هرمز جست‌وجو کرد؛ جایی که بندر راهبردی الحدیده به جزیره کوچک، اما بزرگ پریم(میون) در دهانه باب‌المندب متصل می‌شود و کنترل انصارالله بر خط ساحل غربی یمن را تثبیت می‌کند.