دکتر معصومه محمدی‌فر

تورم بودجه توسعه را پیش از آنکه خرج شود، کوچک می‌کند. رقمی که در قانون بودجه برای ساخت یک بیمارستان، تکمیل یک جاده یا بازسازی یک نیروگاه در نظر گرفته شده، ممکن است روی کاغذ تغییر نکند؛ اما هر ماه بخشی از قدرت خرید خود را از دست بدهد. نتیجه فقط افزایش هزینه اجرای پروژه‌ها نیست؛ گاهی طرحی کوچک‌تر از ابتدا اجرا می‌شود، گاهی کیفیتش پایین می‌آید و در بسیاری از موارد، پروژه برای دریافت اعتبار بیشتر نیمه‌تمام می‌ماند. از همین نقطه است که تورم از یک مساله معیشتی فراتر می‌رود و به مانعی برای توسعه تبدیل می‌شود.

تورم امروز ایران را دیگر نمی‌توان با الگوهای آشنای دهه‌های گذشته توضیح داد. مساله فقط بالا بودن نرخ تورم نیست، بلکه ورود اقتصاد به وضعیتی است که در آن قواعد کلاسیک تعدیل قیمت‌ها کارآیی خود را از دست داده‌اند. نه رکود الزاما تورم را مهار می‌کند، نه افزایش عرضه به‌سادگی قیمت‌ها را پایین می‌آورد و نه سیاستگذار می‌تواند با یک ابزار مشخص پولی یا مالی مسیر قیمت‌ها را کنترل کند. آنچه امروز مشاهده می‌شود حاصل انباشت هم‌زمان چند شوک است: شوک‌های امنیتی، سیاستی، نهادی و انتظاری. هر یک از این شوک‌ها به‌تنهایی قابل مدیریت بود، اما هم‌پوشانی آنها اقتصادی ساخته که می‌توان آن را «تورم در شرایط بی‌ثباتی ساختاری» نامید.

امروزه فناوری‌های هوش مصنوعی با سرعتی خیره‌کننده در حال پیشروی‌اند و دیگر فقط شغل‌ها را تغییر نمی‌دهند، بلکه معنای ثروت و درآمد را هم دگرگون کرده‌اند.