عیار جذابیت الفین‌سازهای بورسی
ندا کریمی تحلیلگر بازار سرمایه
یکی از مهم‌ترین محصولات پتروشیمی در دنیا، گروه محصولات الفینی است که فرآیند‌های متنوعی برای تولید آن در جهان وجود دارد. اهمیت این گروه از محصولات باعث شده فناوری‌های زیادی برای تولید آنها به وجود بیاید. در کل ترکیبات موجود در نفت خام به چهار دسته: پارافین‌ها، الفین‌ها، نفتا و آروماتیک‌ها تقسیم می‌شود. الفین‌ها به دلیل واکنش‌پذیر بودن ترکیباتشان محصولات متنوعی را شامل می‌شوند.
الفین‌های سبک بیش از ۶۰درصد از تولیدات مواد پایه پتروشیمی در دنیا به خود اختصاص داده‌اند و به دلیل کاربرد بسیار متنوع محصولات الفینی در زندگی روزمره، تقاضای این دسته از محصولات در دنیا همواره رو به افزایش است. تمامی محصولات پتروشیمی از پایه ۷ ماده اصلی تولید می‌شوند؛ این هفت محصول پایه شامل: اتیلن، پروپیلن، متانول، زایلن، بنزن، تولوئن و بوتادین می‌شود و از هفت محصول پایه اصلی پتروشیمی، سه محصول یعنی پروپیلن، اتیلن و بوتادین جزو محصولات الفینی هستند که مجموعا سهم ۵۷درصدی از محصولات پایه تولیدی در دنیا را شامل می‌شوند. شاید مواد الفینی برای ما از نظر نام ناآشنا و گنگ باشند اما باید بدانیم تمامی محصولات پلاستیکی مورد استفاده ما از این گروه ساخته می‌شود؛ لوله‌های آب، انواع پلیمر برای مصارف پزشکی، انواع محصولات مورد استفاده بسته‌بندی، قطعات لازم در صنایع خودرو‌سازی و بسیاری از اشیایی که ما به اسم پلاستیک آنها را می‌شناسیم بر پایه اتیلن و پلی‌اتیلن‌ها هستند که همه آنها الفینی هستند. چینی‌ها بزرگ‌ترین مصرف‌کننده محصولات پتروشیمی در جهان هستند و به دلیل عدم‌دسترسی به منابع گاز طبیعی از زغال‌سنگ، متانول تولید و سپس با فعل و انفعالاتی آنها را به محصولات الفینی تبدیل می‌کنند. البته چینی‌ها در سال‌های اخیر همواره روی طرح‌های استخراج گاز طبیعی و واحد‌های پتروشیمی الفینی دیگر کشور‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌اند و با توجه به دایره گسترده مصارف محصولات پتروشیمی، تامین این مواد برای آنها ضروری و استراتژیک محسوب می‌شود.
گاز طبیعی بهترین و پاک‌ترین روش دستیابی به محصولات الفینی است که ارزان‌تر و به‌صرفه‌تر از موارد دیگر است. در بین کشور‌های دارای گاز طبیعی، قطر سرمایه‌گذاری سنگینی در تولیدات پتروشیمی کرده است و می‌توان گفت کشورمان هنوز فضای زیادی برای سرمایه‌گذاری در این بخش دارد و محصولات الفینی می‌توانند صادرات محصولات پتروشیمی ایران را متحول کنند. روش دیگر تولید الفین‌ها از نفت خام است که بسیاری از کشور‌های صاحب نفت به‌خصوص عربستان بر این روش تمرکز کرده‌اند و مقادیر بسیار زیادی اتیلن و پلی‌اتیلن را از این روش به تولید می‌رسانند. یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های صنعت پتروشیمی در جهان بهینه‌سازی و انتخاب روش‌های مناسب و کم‌هزینه برای تولیدات الفینی است. ایران با داشتن تمامی ذخایر لازم برای تولید محصولات الفینی یکی از کشور‌های بکر و مناسب برای سرمایه‌گذاری در این بخش است. از جمله فناوری‌های روز جهان برای تولید محصولات پایه الفینی روش تبدیل پروپان به پروپیلن و متانول به الفین‌هاست که نشان‌دهنده جایگاه ویژه کاتالیست‌ها در این صنعت است. تلاش‌های شیل برای تولید نفت و گاز از منابع غیر‌متعارف یکی از تهدیدهای برای این بازار است. بر اساس آخرین آمار‌ها در سال ۲۰۱۸ به اندازه بیش از ۹۵میلیون تن پلی‌اتیلن تقاضا وجود داشته که بر اساس برآوردها این مقدار در سال ۲۰۲۲ به ۱۱۸میلیون تن رسیده است.
پتروشیمی‌های الفین‌ساز در بورس تهران
شرکت‌های الفینی در بورس تهران بر اساس خوراک به دو دسته: پتروشیمی با خوراک مایع و پتروشیمی با خوراک گاز اتان تقسیم‌بندی می‌شوند. شرکت‌های پلیمر آریا ساسول (آریا)، پتروشیمی مارون (مارون) شرکت‌های با خوراک گاز اتان و شرکت پتروشیمی شازند (شاراک) با خوراک مایع است. شرکت‌های پتروشیمی جم (جم) و پتروشیمی امیرکبیر (شکبیر) خوراک ترکیبی (مایع و گاز) استفاده می‌کنند. در این گزارش به بررسی وضعیت شرکت‌های الفینی (تولیدکننده پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن) فعال در بورس تهران می‌پردازیم.
آریا: شرکت پلیمر آریا ساسول در عسلویه واقع است و خوراک اتان خود را از پتروشیمی پارس دریافت می‌کند. این شرکت پس از تبدیل اتان به اتیلن، بخش اعظم آن را به انواع پلی‌اتیلن سبک، متوسط و سنگین تبدیل می‌کند. بخشی از اتیلن خود را نیز به پتروشیمی پارس و سایر شرکت‌های منطقه می‌فروشد. نرخ‌های فروش شرکت در ۶ماهه اول سال ۱۴۰۰ صعودی بوده و با رشد حدود ۲برابری نسبت به ۶ماهه ۱۳۹۹ همراه شده است. قیمت فروش پلی‌اتیلن سبک به بیش از ۲۷۰میلیون ریال و قیمت فروش پلی‌اتیلن سنگین به بیش از ۲۲۰میلیون ریال رسیده است. تولیدات شرکت نیز تقریبا کاهش اندکی داشته است. این شرکت طرح توسعه افزایش ۳۰۰ هزارتنی پلی‌اتیلن سنگین را در دست ساخت دارد. فروش شرکت در ۶ماهه اول ۱۴۰۰ با رشد ۸۸درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته به ۱۱۴هزار میلیارد ریال رسیده است. سود خالص شرکت نیز با رشد ۶۲درصدی به ۶۵هزار میلیارد ریال معادل هر سهم ۷۰۹۴ ریال رسیده است.
مارون: شرکت پتروشیمی مارون در منطقه ماهشهر واقع است و خوراک اتان خود را از مناطق نفت‌خیز تامین و بازیابی می‌کند. این شرکت پس از تبدیل اتان به اتیلن و پروپیلن، بخش اعظم آن را به پلی‌اتیلن سنگین، پلی‌پروپیلن و اتیلن گلایکول‌ها تبدیل می‌کند. بخشی از اتیلن را به پتروشیمی لاله می‌فروشد که خود مالک ۶۴درصد آن است. نرخ‌های فروش شرکت در ۶ماهه اول سال ۱۴۰۰ صعودی بوده و با رشد ۱۰۰درصدی نسبت به ۶ماهه ۱۳۹۹ روبه‌رو شده است. قیمت فروش پلی‌پروپیلن به بیش از ۳۳۰میلیون ریال و قیمت فروش پلی‌اتیلن سنگین به بیش از ۲۲۰میلیون ریال و قیمت مونواتیلن گلایکول صادراتی با رشد ۱۵۰درصدی به بیش از ۱۵۰میلیون ریال رسیده است. تولید گاز اتان و اتیلن به عنوان محصولات اصلی شرکت، کاهشی بوده است، اما سایر محصولات کاهش چندانی نداشته است. این شرکت طرح توسعه خالص‌سازی اتیلن اکساید که ماده اولیه تولید محصولات اتوکسیله است را در حال اجرا دارد که تا سال ۱۴۰۲ وارد مدار تولید می‌شود. همچنین پروژه جمع‌آوری گازهای مشعل با هدف تامین اتان موردنیاز خود را در مناطق نفت‌خیز در دست اجرا دارد. علاوه بر این، مالکیت ۶۴درصدی پتروشیمی لاله، ۴۰درصدی پتروشیمی بوشهر، ۳۴درصدی پتروشیمی سلمان فارسی و ۶درصدی پتروشیمی ایلام را در اختیار دارد. فروش شرکت در ۶ماهه اول ۱۴۰۰ با رشد ۱۱۰درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته به ۱۴۶هزار میلیارد ریال رسیده است. سود خالص شرکت نیز با رشد ۵۶درصدی به ۵۵هزار میلیارد ریال معادل هر سهم ۶۹۵۱ ریال رسیده است.
شاراک: شرکت پتروشیمی شازند در جوار پالایش نفت امام خمینی اراک قرار گرفته است اما خوراک خود را از پالایشگاه‌های دیگر از جمله اصفهان و ستاره خلیج‌فارس تامین می‌کند. خوراک این شرکت نفتاست. نفتا در این شرکت در واحد کراکینگ به اتیلن و پروپیلن و سایر محصولات تبدیل شده و پس از آن محصولاتی مانند پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن و اتیلن گلایکول‌ها و سایر مشتقات تولید می‌شود. به دلیل تنوع محصولات و تولید طیف گسترده‌ای از محصولات، نرخ‌های فروش این شرکت معمولا بیشتر از سایر شرکت‌های مشابه است. پلی‌اتیلن حدود ۲۸۰میلیون ریالی نشان‌دهنده این تمایز است. فروش شرکت در دوره ۶ماهه ۱۴۰۰ رشد ۱۵۶درصدی داشته و به ۹۵هزار میلیارد ریال رسیده است. سود شرکت نیز جهش بالایی داشته و با رشد بیش از ۲۹۲درصدی به ۳۱هزار میلیارد ریال رسیده که به ازای هر سهم ۳۹۳۱ریال است. عملکرد خوب این شرکت ناشی از تامین خوراک با قیمت مناسب در ماه‌های ابتدایی سال و همچنین رشد قیمت فروش محصولات بوده است.
جم: شرکت پتروشیمی جم در منطقه عسلویه واقع است و خوراک اتان و میعانات (عمدتا برش سبک) از پتروشیمی پارس و پتروشیمی نوری دریافت می‌کند. شرکت پس از تبدیل اتان و میعانات به اتیلن و پروپیلن، بخش اعظم اتیلن را به انواع پلی‌اتیلن تبدیل و پروپیلن خود را به پلی‌پروپیلن جم می‌فروشد. این شرکت همچنین محصولات جانبی چون بوتادین و بنزین پرولیز تولید می‌کند. نرخ‌های فروش شرکت در ۶ماهه اول سال ۱۴۰۰ صعودی بوده و با رشد حدود ۱۰۰درصدی نسبت به ۶ماهه ۱۳۹۹ روبه‌رو شده است. قیمت فروش پلی‌اتیلن سنگین حدود ۲۴۰میلیون ریال بوده است. تولید اتیلن و پروپیلن شرکت به عنوان محصولات اصلی شرکت، کاهشی بوده است. فروش شرکت در ۶ماهه اول ۱۴۰۰ بیش از دوبرابر نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافته و به ۱۷۳هزار میلیارد ریال رسیده است. سود شرکت نیز با رشد ۱۰۲درصدی به ۴۸هزار میلیارد ریال معادل ۲۶۹۴ ریال به ازای هر سهم با سرمایه جدید (۱۸هزار میلیارد ریالی) رسیده است.
شکبیر: پتروشیمی امیرکبیر در منطقه ماهشهر واقع است. خوراک قابل دریافت این شرکت اتان و میعانات است که به دلیل کمبود اتان در منطقه، عمده خوراک بر مایع متمرکز شده است. با این حال با راه‌اندازی بیدبلند ۲ تامین خوراک اتان این شرکت تسهیل شده است. این شرکت خوراک دریافتی را به اتیلن و پروپیلن تبدیل و پروپیلن را به شرکت دیگری می‌فروشد و به این جهت بخش عمده‌ای از ارزش افزوده عاید شرکت نمی‌شود. محصولات تولیدی شرکت متمرکز بر انواع پلی‌اتیلن است. تولید اتیلن شرکت رشد قابل‌توجهی داشته است و از ۱۷۴هزار تن در نیمه اول سال گذشته به بیش از ۲۵۰هزار تن در سال‌جاری رسیده است. نرخ‌های فروش این شرکت نیز بیش از ۱۰۰درصد رشد کرده است. فروش شرکت در نیمه اول سال ۱۴۰۰ برابر با ۱۱۷هزار میلیارد ریال بوده که رشد ۱۴۵درصدی را نسبت به سال قبل نشان می‌دهد. سود خالص شرکت نیز با رشد ۱۷۴درصدی همراه بوده و به ۲۶هزار میلیارد ریال معال ۷۲۵۳ ریال به ازای هر سهم رسیده است.
