طرح ۵ میلیارد دلاری ترامپ برای خاورمیانه/ بازسازی زیرساختهای انرژی آسیبدیده در جریان جنگ ایران در دستورکار است
دولت دونالد ترامپ پیشنهاد کرده است ۵ میلیارد دلار در یک صندوق جدید سرمایهگذاری کند؛ صندوقی که قرار است به کشورهای خاورمیانه برای بازسازی زیرساختهای انرژی آسیبدیده در جریان جنگ ایران کمک کند و وابستگی آنها به تنگه هرمز برای انتقال نفت و گاز را کاهش دهد.
والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی و خاورمیانهای و همچنین با استناد به اسنادی که به دست آورده، گزارش داده است که دولت ترامپ چنین طرحی را در دست بررسی دارد.
این پیشنهاد در شرایطی مطرح شده که جنگ هفتماهه آسیب سنگینی به بازار جهانی انرژی وارد کرده و به زیرساختهای حیاتی انرژی در منطقه، از جمله خطوط لوله و پالایشگاهها، خسارت زده است. بازسازی این تأسیسات نیز هزینه بسیار زیادی خواهد داشت.
طرح ۱۰ میلیارد دلاری برای بازسازی زیرساختهای انرژی
بر اساس این طرح، آمریکا ۵ میلیارد دلار در این صندوق سرمایهگذاری میکند و قرار است هشت کشور عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت، عمان، عراق و اردن نیز در مجموع ۵ میلیارد دلار دیگر به سرمایه آن اضافه کنند. به این ترتیب، ارزش کل صندوق به ۱۰ میلیارد دلار خواهد رسید.
دولت ترامپ نام این ابتکار را «مشارکت برای اعتماد و سازندگی متحدان» (Partnership for Allied Trust and Construction) گذاشته که به اختصار «PACT» نامیده میشود.
مذاکرات درباره راهاندازی این صندوق همچنان ادامه دارد و مقامهای آمریکایی میگویند جزئیات و شرایط آن ممکن است در جریان مذاکرات تغییر کند. هنوز مشخص نیست این کشورها چه زمانی به این طرح خواهند پیوست و حتی معلوم نیست که در نهایت همه آنها با مشارکت در صندوق موافقت کنند.
تردید درباره بازسازی زیرساختها بدون توافق با تهران
برخی مقامهای خاورمیانهای میگویند این طرح را میتوان تلاشی از سوی واشنگتن برای کاهش وابستگی بازار انرژی به تنگه هرمز و همزمان نمایش هماهنگی آمریکا و متحدانش در برابر ایران دانست.
به گفته این مقامها، اختصاص بودجه برای بازسازی تأسیسات انرژی که در جریان جنگ آسیب دیده یا تخریب شدهاند، پیش از دستیابی به توافقی برای پایان درگیری با تهران، میتواند زودهنگام باشد. آنها هشدار دادهاند که اگر درگیریها ادامه پیدا کند، زیرساختهایی که دوباره ساخته میشوند نیز ممکن است هدف حملات پهپادی و موشکی ایران قرار بگیرند.
بلال صعب، مدیر ارشد بخش خاورمیانه در مؤسسه مشاورهای «ترندز یواس» (TRENDS US)، درباره این طرح گفت: «این راهبرد ریسکهای زیادی دارد.»
صعب همچنین گفت کشورهای حاشیه خلیج فارس به یک اندازه به تنگه هرمز وابسته نیستند. به گفته او، عربستان سعودی و امارات متحده عربی به دلیل برخورداری از مسیرهای جایگزین، گزینههای بیشتری برای انتقال انرژی دارند، اما کشورهایی مانند کویت و قطر همچنان وابستگی قابلتوجهی به این آبراه دارند.
مدیریت صندوق به یک نهاد دولتی آمریکا سپرده میشود
بر اساس پیشنهاد واشنگتن، مدیریت این صندوق به «شرکت توسعه مالی آمریکا» (Development Finance Corporation) سپرده خواهد شد؛ نهاد فدرالی که با بخش خصوصی همکاری میکند و از طریق تأمین مالی پروژهها، در راستای اهداف امنیت ملی آمریکا فعالیت میکند.
این نهاد تاکنون بیشتر روی پروژههای کشورهای در حال توسعه تمرکز داشته و فعالیت آن معمولاً به کشورهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس محدود نبوده است.
طرح جدید دولت ترامپ، تازهترین اقدام واشنگتن برای مقابله با پیامدهای جنگ ایران و آسیبهایی است که این درگیری به زیرساختهای انرژی منطقه وارد کرده است.
حملات موشکی و پهپادی ایران تاکنون دهها پالایشگاه، میدان نفتی و پایانه صادرات گاز طبیعی را در نقاط مختلف منطقه هدف قرار داده است. به نوشته والاستریت ژورنال، خسارتهای واردشده به این تأسیسات میتواند بازار جهانی نفت و گاز را برای مدت طولانی تحت فشار نگه دارد؛ حتی اگر تنگه هرمز بهطور کامل بازگشایی شود.
حمله به خط لوله عربستان و تشدید فشار بر بازار نفت
حملات پهپادی همچنین در اوایل ماه جاری یکی از خطوط لوله نفت عربستان سعودی را که برای انتقال نفت از مسیری غیر از تنگه هرمز استفاده میشود، از کار انداخت. در پی این حمله، بخش بیشتری از نفت عربستان مجبور شد از مسیر تنگه هرمز و با نفتکشهایی منتقل شود که همین حالا هم با کمبود ظرفیت روبهرو هستند.
پیامد این اختلال تنها به منطقه محدود نمانده و به بازارهای جهانی نیز سرایت کرده است. طولانیتر شدن مسیرهای کشتیرانی و افزایش رفتوبرگشت نفتکشها در مسیرهای اطراف تنگه هرمز، ظرفیت ناوگان نفتکشها را تحت فشار قرار داده و هزینه اجاره روزانه این کشتیها را به بالاترین سطوح خود رسانده است.
در همین حال، مسیرهای تجاری دریای سرخ نیز با تهدیدهای تازهای روبهرو شدهاند. نیروهای انصارالله که مورد حمایت ایران هستند، مسئولیت حمله روز شنبه به یک تأسیسات ذخیره سوخت هواپیما در نزدیکی فرودگاه ریاض، پایتخت عربستان سعودی، را بر عهده گرفتند.
بازسازی تأسیسات انرژی دهها میلیارد دلار هزینه دارد
پیچیدگی و زمانبر بودن بازسازی تأسیسات انرژی آسیبدیده میتواند فشار بر عرضه جهانی نفت و گاز را برای مدت طولانی ادامه دهد و به افزایش قیمت نفت منجر شود.
تحلیلگران حوزه انرژی و مقامهای دولتی برآورد میکنند که بازسازی زیرساختهای انرژی آسیبدیده در منطقه به دهها میلیارد دلار هزینه نیاز خواهد داشت؛ هزینهای که مواردی مانند عملیات مهندسی، ساختوساز، تجهیزات و تأمین مواد اولیه را شامل میشود.
در همین حال، تولیدکنندگان نفت در کشورهای حاشیه خلیج فارس، از امارات متحده عربی گرفته تا عراق، در تلاشاند مسیرهای جایگزینی برای انتقال نفت خام خود ایجاد کنند.
این مسیرهای جایگزین باعث شدهاند جریان صادرات نفت کشورهای خلیج فارس تا حدی ادامه پیدا کند، اما همزمان فشار بیشتری بر ناوگان نفتکشها وارد کرده و هزینه حملونقل دریایی را بالا بردهاند. در عربستان سعودی نیز این مسیرها نتوانستهاند بهطور پایدار مشکل اختلال در صادرات نفت را برطرف کنند؛ اختلالی که تولید نفت این کشور را به پایینترین سطح خود در چند دهه گذشته رسانده است.
تلاش کشورهای خلیج فارس برای ایجاد مسیرهای جایگزین هرمز
عمر کریم، پژوهشگر امنیت خلیج فارس در دانشگاه بیرمنگام بریتانیا، میگوید به نظر میرسد کشورهای عرب حوزه خلیج فارس و حتی عراق به این نتیجه رسیدهاند که تنگه هرمز در کوتاهمدت و میانمدت دیگر به شرایط پیش از جنگ بازنخواهد گشت.
او گفت: «به همین دلیل، آنها باید به فکر ایجاد مسیرها و کریدورهای امن، قابل اتکا و عملی باشند تا بتوانند انتقال نفت را بدون عبور از تنگه هرمز انجام دهند.»
کریم در عین حال تأکید کرد که ایجاد چنین مسیرهایی خود میتواند مشکل دیگری ایجاد کند؛ زیرا ممکن است برخی کشورهای منطقه برای انتقال انرژی به زیرساختها و مسیرهای کشورهای دیگر وابسته شوند.
او گفت: «این طرح در عمل میتواند وابستگی جغرافیایی برخی کشورهای مشارکتکننده به یکدیگر را افزایش دهد و همین وابستگی ممکن است روابط دوجانبه میان آنها را پیچیدهتر کند. به همین دلیل، اجرای این طرح همچنان با چالشهای جدی روبهرو خواهد بود.»
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
