زلزله ۷ ریشتری چه بلایی سر تهران می آورد؟

مهدی زارع، استاد پژوهشکده بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، ۳۰ دقیقه نخست پس از چنین زلزله‌ای را به پنج مرحله تقسیم می‌کند؛ مراحلی که از تشخیص اولیه زمین‌لرزه آغاز می‌شود و به اطلاع‌رسانی عمومی و هدایت عملیات نجات می‌رسد.

مرحله نخست تنها یک تا ۳ ثانیه پس از وقوع زلزله آغاز می‌شود. به گفته زارع، در این مرحله «وارونگی کلان‌لرزه‌ای با تشخیص پالس موج P از طریق انطباق با ماتریس‌های از پیش محاسبه شده» باید انجام شود.

مرحله دوم، بازه ۳ تا ۶۰ ثانیه را در بر می‌گیرد؛ زمانی که باید ایزوله کردن شبکه‌های گاز، توقف خطوط مترو و قطع شبکه‌های برق انجام شود تا خطر حوادث ثانویه کاهش یابد.

در ۲ تا ۵ دقیقه پس از زلزله، مرحله سوم آغاز می‌شود و تمرکز بر تخمین تلفات و شناخت مسیرهای دسترسی قرار می‌گیرد. پس از آن، از دقیقه ۵ تا ۱۵، مسیریابی پویا اهمیت پیدا می‌کند؛ یعنی مناطق تخریب‌شده و راهروهای مسدود شناسایی و مسیرهای مناسب برای عملیات نجات انتخاب شوند.

مرحله پنجم به فاصله ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پس از زلزله مربوط است. در این بازه، صدور اطلاعیه‌های خودکار رسانه‌ای، انتشار نقشه‌های بقا، هشدارهای محلی و به‌روزرسانی مداوم اطلاعات باید انجام شود.

زارع تأکید می‌کند این نیم‌ساعت بخشی از «ساعت طلایی» مدیریت بحران است و به دلیل احتمال قطع گسترده شریان‌های حیاتی و ارتباطی، فرصتی برای تشکیل جلسات و انتظار برای هماهنگی‌های متمرکز وجود ندارد. به همین دلیل، اقدامات باید خودکار، غیرمتمرکز و بر اساس پروتکل‌هایی باشد که از قبل طراحی شده‌اند.