حذف و اضافه شرکای تجاری
دنیای‌اقتصاد : شرکای جدید تجاری در سال۱۴۰۰ معرفی شدند. گزارش سازمان توسعه تجارت از طرف‌های تجاری در سال‌گذشته بیانگر آن است که سه کشور سنگاپور، قزاقستان و قطر که در سال۹۹ در لیست ۲۰ مقصد عمده صادرات ایران قرار گرفته بودند، در سال۱۴۰۰ جای خود را به کشورهای ترکمنستان، آفریقای‌جنوبی و سوریه داده‌اند. تغییراتی نیز در رتبه‌های مقاصد صادراتی کشور در سال‌گذشته نسبت به سال۹۹ اتفاق افتاده است. از سوی دیگر درخصوص مبادی وارداتی نیز شاهد حضور سه کشور عراق، آرژانتین و پاکستان در لیست ۲۰ مبدا عمده وارداتی بوده‌ایم. این در حالی است که سال۹۹ سه کشور فرانسه، اسپانیا و تایوان در این لیست قرار داشتند. به‌نظر می‌رسد در مبادی وارداتی نیز حرکت ایران به سمت بازارهای همسایه آغاز شده است. البته نکته‌ای که به یک اپیدمی درخصوص شرکای تجاری ایران تبدیل شده، تمرکز واردات و صادرات به چند کشور محدود است، به‌گونه‌ای که هم در واردات و هم در صادرات شاهد سهم ارزشی بالای ۱۰ کشور نخست هستیم، از این‌رو کارشناسان بارها در این‌باره هشدار داده‌اند و توسعه روابط با کشورهای مختلف را راه گریز از این اپیدمی دانسته‌اند.
۲۰ مقصد صادراتی
در سال‌گذشته ۲۰ مقصد عمده صادرات ایران توانستند سهم ۹۳درصدی را از کل ارزش صادرات ۱۴۰۰ به خود اختصاص دهند. فروش کالا به این کشورها رشد ۹درصدی وزنی و افزایش ۴۰درصدی ارزشی داشته است. بر این اساس ۱۱۱میلیون و ۲۳۴هزار تن کالای ایرانی به ارزش ۴۵میلیارد و ۲۳۶میلیون دلار به این کشورها صادر شده است. همچنین ۱۰ کشور نخست صادراتی ۸۶درصد سهم ارزشی از کل صادرات سال‌گذشته را به خود اختصاص داده‌اند. این گزارش نشان می‌دهد که ارزش صادرات تنها به افغانستان نسبت به سال۹۹ افت داشته است، اما از نظر وزنی صادرات به ۶ کشور امارات، افغانستان، هند، جمهوری‌آذربایجان، ارمنستان و میانمار با کاهش روبه‌رو بوده است. بیشترین رشد ارزش صادرات در بین کشورهای مورد بررسی مربوط به آفریقای‌جنوبی بوده است. این کشور یکی از سه کشور تازه‌وارد به مقاصد عمده صادراتی در سال۱۴۰۰ است. همچنین صادرات به کشورهای ازبکستان، ترکمنستان، ترکیه و سوریه نیز نسبت به سایر بازارها رشد بیشتری داشته است.
چین نخستین مقصد صادراتی ایران در سال۱۴۰۰ بوده که توانسته با ثبت صادراتی به ارزش ۱۴میلیارد و ۳۲۳میلیون دلاری سهم ۵/ ۲۹درصدی را به خود اختصاص دهد. رشد ۵۸درصدی ارزشی و ۸درصدی وزنی نیز حاصل فروش کالا به چین در سال۱۴۰۰ نسبت به سال۹۹ است. عراق دومین مقصد کالاهای صادراتی ایران است که در سال‌گذشته ارزش کالاهای صادره از کشور به این بازار به ۸میلیارد و ۹۱۵میلیون دلار می‌رسد. سهم ارزشی صادرات به عراق ۳/ ۱۸درصد از کل ارزش صادرات ۱۴۰۰ است و رشد ۱۶درصدی وزنی و ۲۰درصدی ارزشی برای این کشور ثبت‌شده است. ترکیه به‌عنوان سومین مقصد صادراتی ایران در سال‌گذشته خریدار ۶میلیارد و ۸۱میلیون دلار کالای ایرانی بوده است. این کشور سهم ۵/ ۱۲درصدی را از کل ارزش صادرات به خود اختصاص داده است. کالاهای صادر شده از ایران به این کشور رشد وزنی ۱۴۷درصدی و افزایش ارزشی ۱۴۱درصدی را نسبت به سال۹۹ داشته‌اند. امارات با خرید ۴میلیارد و ۹۲۹میلیون دلار کالای ایرانی در رده چهارم قرار گرفته و سهم این کشور از کل صادرات ۱۴۰۰ به ۱/ ۱۰درصد می‌رسد. صادرات به این کشور از نظر ارزشی رشد ۶درصدی را تجربه کرده اما از نظر وزنی با کاهش ۳۰درصدی روبه‌رو بوده است.
افغانستان که پنجمین مقصد صادراتی ایران به حساب می‌آید تنها کشوری است که هم ارزش کالاهای خریداری‌شده از سوی این کشور و هم وزن آنها نسبت به سال۹۹ افت داشته است. به‌نظر می‌رسد تغییر و تحولات سیاسی در افغانستان تاثیر خود را بر تجارت خارجی این کشور گذاشته است. در سال‌گذشته افغانستان خریدار یک‌میلیارد و ۸۳۹میلیون دلار کالای ایرانی بوده که سهم ۸/ ۳درصدی را از کل صادرات سال‌گذشته به خود اختصاص داده است. همچنین صدور کالا به این کشور از نظر وزنی با کاهش ۴۰درصدی و از نظر ارزشی با افت ۲۰درصدی روبه‌رو بوده است. هندی‌ها با خرید یک‌میلیارد و ۸۱۷میلیون کالای ایرانی سهم ۷/ ۳درصدی را از کل ارزش صادرات ۱۴۰۰ از آن خود کرده‌اند. صادرات به این کشور از نظر ارزشی رشد ۴۲درصدی داشته است.
ارزش صادرات به پاکستان نیز مطابق این گزارش، با رشد ۲۶درصدی نسبت به سال۹۹ به یک‌میلیارد و ۲۶۱میلیون دلار در سال۱۴۰۰ رسیده که سهم ۶/ ۲درصدی از کل ارزش صادرات سال‌گذشته دارد. هشتمین مقصد صادراتی ایران، اندونزی است که توانسته طی سال‌گذشته یک‌میلیارد و ۱۰۱میلیون دلار کالای ایرانی را خریداری کند. این کشور سهم ۳/ ۲درصدی را از کل صادرات ۱۴۰۰ به خود اختصاص داده و ارزش کالاهای صادر شده به این بازار رشد ۶۳درصدی را تجربه کرده است. صدور کالا به تایلند در سال‌گذشته با رشد ارزشی ۵۹درصدی به ۷۸۴میلیون دلار رسیده است. این کشور سهم ۶/ ۱درصدی را از کل صادرات ۱۴۰۰ به خود اختصاص داده است. عمان به‌عنوان دهمین مقصد صادراتی ایران در سال۱۴۰۰ خریدار ۷۱۶میلیون دلار کالای ایرانی بوده که سهم ۵/ ۱درصدی را از کل ارزش صادرات سال‌گذشته در اختیار دارد. ارزش کالاهای صادر شده به عمان با رشد ۶۴درصدی همراه بوده است.
صادرات به روسیه با سهم ارزشی ۲/ ۱درصدی و رشد ارزشی ۱۵درصدی نسبت به سال۹۹ روبه‌رو بوده و صادرات به جمهوری‌آذربایجان نیز با سهم مشابه (۲/ ۱درصدی) رشد ۱۱درصدی را نسبت به سال۹۹ تجربه کرده است. صدور کالا از ازبکستان با سهم ارزشی ۸/ ۰درصدی از کل ارزش صادرات ۱۴۰۰ و رشد ارزشی ۱۴۴درصدی نسبت به سال۹۹ روبه‌رو بوده است. غنا و ترکمنستان هریک با سهم ارزشی ۷/ ۰ از کل ارزش صادرات ۱۴۰۰ در لیست مقاصد عمده صادراتی قرار گرفته‌اند و ارزش صدور کالا به این کشورها به ترتیب با رشد ۹۸درصدی و ۱۴۴درصدی نسبت به سال۹۹ روبه‌رو بوده است. صادرات به ارمنستان نیز به‌عنوان شانزدهمین مقصد صادراتی ایران از نظر ارزشی تغییری نسبت به سال۹۹ نداشته و سهم ارزشی صدور کالا به این کشور به ۶/ ۰درصد می‌رسد. صادرات به آلمان و آفریقای‌جنوبی سهمی معادل ۵/ ۰درصد از کل ارزش صادرات ۱۴۰۰ را دارند. در عین حال ارزش صادرات به این دو کشور به ترتیب افزایش ۱۴درصدی و ۵۷۰درصدی نسبت به سال۹۹ داشته است. در انتهای لیست مقاصد عمده صادراتی نیز دو کشور سوریه و میانمار قرار گرفته‌اند که سهم هریک از آنها از کل ارزش صادرات ۴/ ۰درصد است و به ترتیب دارای رشد ارزشی ۹۰درصدی و ۲۳درصدی هستند.
۲۰ مبدا وارداتی
۲۰ مبدا عمده وارداتی در سال‌گذشته توانسته‌اند سهم ۹۳درصدی از کل ارزش واردات سال۱۴۰۰ را به خود اختصاص دهند. البته سهم ۱۰ کشور نخست این لیست از کل ارزش واردات به ۸۴درصد می‌رسد. کالاهای وارد شده از این ۲۰ مبدا در مجموع وزنی معادل ۳۸میلیون و ۹۲۰هزار تن داشته و ارزش آنها نیز ۴۹میلیارد و ۳۱۵میلیون دلار است. همچنین رشد وزنی ۲۳درصدی کالاهای واردشده از این ۲۰ مبدا و افزایش ارزشی ۳۸درصدی آنها در کارنامه تجاری ۱۴۰۰ ثبت‌شده است. از میان مبادی وارداتی ۱۴۰۰، بیشترین رشد ارزشی واردات به ترتیب مربوط به کشورهای عراق، آرژانتین، پاکستان، امارات و سوئیس است. در عین حال ارزش واردات به کشورهای هند، سنگاپور و اتریش نیز با کاهش روبه‌رو بوده و وزن کالاهای واردشده از نیمی از مبادی وارداتی کاهش یافته است، به‌گونه‌ای‌که وزن کالاهای وارد شده از کشورهای ترکیه، آلمان، هند، انگلیس، هلند، ایتالیا، عمان، کره‌جنوبی، سنگاپور و اتریش نیز نسبت به سال۹۹ افت داشته است.
امارات نخستین مبدا وارداتی در سال۱۴۰۰ است که فروشنده ۱۶میلیارد و ۵۲۳میلیون دلار کالا به ایران بوده است. واردات از این کشور سهم ۲/ ۳۱درصدی را از کل ارزش واردات ۱۴۰۰ دارد. همچنین کالاهای خریداری شده از امارات نسبت به سال۹۹ از نظر ارزشی رشد ۶۹درصدی و از نظر وزنی افزایش ۱۴۸درصدی داشته است. چین به‌عنوان دومین فروشنده کالا به ایران در سال‌گذشته بوده است. ارزش واردات کالا از این کشور با رشد ارزشی ۲۹درصدی به ۱۲میلیارد و ۷۳۹میلیون دلار می‌رسد. همچنین سهم چین از کل ارزش واردات ۱۴۰۰ هم ۲۴درصد است. وزن کالاهای وارد شده از چین نسبت به سال۹۹ رشد ۵درصدی را تجربه کرده است.
در سال‌گذشته ترکیه با فروش ۵میلیارد و ۲۹۲میلیون دلار کالا به ایران در رده سوم مبادی وارداتی قرار گرفته و در عین حال سهم ۱۰درصدی را از کل ارزش واردات ۱۴۰۰ از آن خود کرده است. رشد ارزشی کالاهای وارد شده به ترکیه در سال‌گذشته نسبت به سال۹۹ معادل ۲۰درصد بوده اما وزن این کالاها با کاهش ۲۳درصدی روبه‌رو شده است. آلمانی‌ها در این بازه زمانی یک‌میلیارد و ۹۱۸میلیون دلار کالا به ایران فروخته‌اند و با سهم ۶/ ۳درصدی به چهارمین مبدا وارداتی کشور در سال‌گذشته تبدیل شده‌اند. ارزش کالاهای وارد شده از آلمان نسبت به سال۹۹ رشد ۴درصدی داشته است، اما وزن این کالاها با کاهش ۳۳درصدی روبه‌رو بوده است. روسیه در سال‌گذشته با ارتقای جایگاه، پنجمین مبدا واردات ایران شده است. واردات از این کشور در سال۱۴۰۰ ارزشی معادل یک‌میلیارد و ۶۶۳میلیون دلار داشته است. سهم این کشور از کل واردات ایران در سال‌گذشته هم به ۱/ ۳درصد می‌رسد. هندی‌ها در سال‌گذشته یک‌میلیارد و ۵۸۳میلیون دلار کالا به ایران فروخته‌اند و سهم واردات از این کشور به ۳درصد از کل ارزش واردات در سال‌گذشته می‌رسد. البته واردات از هند از نظر ارزشی افت ۲۶درصدی داشته است.
افزایش ۶۸درصدی واردات از سوئیس در سال‌گذشته نسبت به سال۹۹ و سهم ۹/ ۲درصدی ارزش واردات از این کشور اروپایی موجب شده تا سوئیس هفتمین مبدا واردات ایران در سال‌گذشته باشد که توانسته یک‌میلیارد و ۵۲۸میلیون دلار کالا به ایران بفروشد. در سال‌گذشته برای نخستین‌بار عراق در جمع مبادی وارداتی قرار گرفت و سهم واردات از این کشور به ۳/ ۲درصد از کل ارزش واردات رسید. عراق در سال‌گذشته با واردات یک‌میلیارد و ۱۹۷میلیون دلار کالا به ایران توانسته رشد ارزشی چشمگیر ۷۹۶درصدی را ثبت کند. انگلیس با واردات یک‌میلیارد و ۱۴۸میلیون دلار کالا به ایران و کسب سهم ۳/ ۲درصدی از کل ارزش واردات سال۱۴۰۰ در جایگاه نهم قرار گرفته و ارزش کالاهای وارد شده از این کشور رشد ۱۱درصدی را نسبت به سال۹۹ تجربه کرده است.
هلند به‌عنوان دهمین مبدا واردات ایران در سال۱۴۰۰ نیز سهم ۷/ ۱درصدی از کل ارزش واردات داشته و با رشد ارزشی ۲درصدی نسبت به سال۹۹ توانسته ۹۰۳میلیون دلار کالا به ایران وارد کند. واردات از ایتالیا با سهم ارزشی ۳/ ۱درصد از کل واردات ۱۴۰۰ و رشد ارزشی ۴درصد نسبت به سال‌گذشته همراه بوده است. عمان نیز در همین بازه زمانی سهم ۲/ ۱درصدی را از کل ارزش واردات ۱۴۰۰ به خود اختصاص داده و رشد ارزشی ۴۳درصدی را نسبت به سال۹۹ تجربه کرده است. سهم ۱/ ۱درصدی کره‌جنوبی از کل ارزش واردات سال‌گذشته این کشور را به سیزدهمین مبدا وارداتی تبدیل کرده و واردات از این کشور ۲درصد نسبت به سال۹۹ افزایش داشته است. برزیل سهم یک‌درصدی از کل ارزش واردات ۱۴۰۰ دارد و رشد ارزشی ۶۶درصدی را نسبت به سال۹۹ ثبت کرده است. مالزی و آرژانتین هریک با سهم ۹/ ۰درصدی از کل واردات سال‌گذشته در رده‌های بعدی قرار گرفته‌اند. هریک به ترتیب رشد ارزشی ۶۲درصدی و ۱۸۶درصدی را در واردات نسبت به سال۹۹ تجربه کرده‌اند. سهم سنگاپور از کل واردات سال‌گذشته به ۸/ ۰درصد می‌رسد که افت ارزشی ۳۲درصدی کالاهای وارد شده از این کشور در کارنامه تجارت سال‌گذشته ثبت‌شده است. هنگ‌کنگ نیز دارای سهم ارزشی ۷/ ۰درصدی از کل ارزش واردات است و ارزش واردات از این کشور نسبت به سال۹۹ افزایش ۴۳درصدی داشته است. اتریش و پاکستان که در انتهای لیست ۲۰مبدا مهم وارداتی ایران قرار گرفته‌اند هم هریک سهم ۶/ ۰درصدی را از کل ارزش واردات در اختیار دارند. ارزش واردات از اتریش نسبت به سال۹۹ افت ۲درصدی داشته ولی واردات از پاکستان با رشد ۷۶درصدی روبه‌رو بوده است.
