پایان عصر سلطنت خاورمیانه بر طلای سیاه؟
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-کسری غفوری: در چند هفته از سال ۲۰۲۶ قاره آمریکا تقریبا نیمی از نفت جهان را تولید کرد. این اتفاق هرچند کوتاه، اما یک لحظه تاریخی و استثنایی بود. تا حدودی میتوان این رویداد را یک ناهنجاری آماری دانست که پیامد غیرمنتظره جنگ اخیر و ماجراجویی نظامی ایالات متحده بود؛ رویدادی که بخش عمدهای از صنعت انرژی خلیج فارس را به تعطیلی کشاند. با این حال این اتفاق نشانهای کاملا واقعی از یک جهش بزرگ بود که مرکز ثقل بازار نفت را از خاورمیانه دور کرده است.
خاویر بلاس، ستوننویس بلومبرگ در حوزه انرژی، معتقد است که این افزایش تولید و تغییر معادلات ناشی از آن تا سال ۲۰۲۷ و به احتمال زیاد پس از آن نیز ادامه خواهد یافت و بهعنوان یک مانع قدرتمند در برابر فشارهای قیمتی ناشی از درگیریهای ادامهدار عمل میکند. تاکنون عوامل متعددی توانستهاند قیمت نفت را پایین نگه دارند. آزادسازی ذخایر استراتژیک و استفاده از خطوط لوله جایگزین در این زمینه موثر بودهاند. چین نیز واردات خود را کاهش داده و بشکههای بیشتری را روانه بازار آزاد کرده است. علاوه بر این، ادعا می شود که هنوز هم نفت بیشتری نسبت به آنچه عموما تصور میشود از تنگه هرمز عبور میکند، اما جهش تولید در قاره آمریکا یک عامل کمککننده مهم دیگر در این مسیر است.
اگر انقلاب شیل آمریکا را یکی از نادیدهگرفتهشدهترین رویدادهای ژئواکونومیک ۲۵ سال اخیر بدانیم افزایش تولید نفت در سایر نقاط قاره آمریکا به ویژه برزیل و کانادا حتی از آن هم بیشتر مورد غفلت قرار گرفته است. این رشد زمانی چشمگیرتر میشود که بدانیم تولید دو غول نفتی سابق این منطقه یعنی ونزوئلا به دلیل سوءمدیریت سیاسی و مکزیک به دلایل زمینشناختی با افت شدیدی روبهرو شده است.
در حال حاضر قاره آمریکا روزانه حدود ۳۹.۵ میلیون بشکه نفت خام و سایر مایعات نفتی تولید میکند. علاوه بر این، این منطقه ۲.۵ میلیون بشکه اتانول و بیودیزل نیز تولید میکند که معمولاً بخشی از کل تولید نفت آن محسوب میشود. این یعنی روزانه ۴۲ میلیون بشکه که از هر منطقه دیگری، حتی خاورمیانه، بیشتر است. وفور انرژی در این قاره به حدی رسیده است که میتوان آن را «سرزمین نفتگران و خانه ثروتهای نفتی» نامید.
در شرایط عادی، نفت قاره آمریکا اکنون حدود ۴۰ درصد از تولید جهانی را تشکیل میدهد، اما در آن چند هفته ماه مارس، این رقم به بیش از ۴۵ درصد رسید. دلیل این امر بسته شدن تنگه هرمز و توقف اجباری تولید در چاههای نفت عربستان، کویت، عراق، قطر، بحرین و امارات متحده عربی بود. برای قارهای که بسیاری از کشورهای آن مدتها نگران وابستگی به نفت خارجی بودند، این یک فوران ثروت غیرمنتظره است. در سال ۲۰۰۰، قاره آمریکا تنها حدود ۲۶ درصد از تولید جهانی را در اختیار داشت.
حجم تولید تنها معیار مهم نیست و رشد آن نیز اهمیت حیاتی دارد. قاره آمریکا اکنون حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز بیشتر از سال گذشته نفت تولید میکند که برای تامین دو برابر میانگین رشد سالانه تقاضای جهانی کافی است. این رقم حتی از پیشبینیهای خوشبینانه چند ماه پیش نیز فراتر رفته است. در مقایسه با دو سال پیش این قاره ۳.۲ میلیون بشکه نفت اضافی تولید میکند. پنج کشور آمریکا، کانادا، برزیل، گویان و آرژانتین بخش عمده این افزایش را بر عهده دارند و ونزوئلا نیز امسال به این روند پیوسته است.
انقلاب شیل آمریکا همچنان به سودآوری خود ادامه میدهد. اخیراً یکی از مدیران نفتی تأیید کرده است که با وجود برنامه شرکتها برای ثابت نگه داشتن حجم تولید، میزان تولید صرفاً به لطف افزایش بهرهوری بالا رفت. اکنون با تغییر استراتژی شرکتها به سمت رشد، این افزایش شتاب بیشتری خواهد گرفت. در ماه مه، آمریکا حدود ۱۳.۷ میلیون بشکه نفت خام در کنار ۸ میلیون بشکه سایر مایعات نفتی و نزدیک به ۱.۵ میلیون بشکه سوخت زیستی تولید کرده است. تولید نفت خام به زودی به ۱۴ میلیون بشکه در روز خواهد رسید و تا زمانی که قیمت نفت بالای ۷۰ دلار باشد، به روند صعودی خود ادامه خواهد داد.
با توجه به اینکه قیمت نفت بالاتر از پیشبینیهای چند ماه پیش است نه تنها تعداد دکلهای حفاری فعال به بالاترین حد خود در یک سال گذشته رسیده بلکه تعداد تیمهای راهاندازی چاهها نیز رکورد ۱۶ ماهه را شکسته است. علاوه بر افزایش بهرهوری و فعالیتهای حفاری عامل مهم دیگری نیز در نیمه دوم سال به این روند کمک خواهد کرد که همان بهبود قیمت گاز طبیعی در حوزه پرمین است. هنگامی که شرکتهای شیل در منطقه انرژیخیز پرمین حفاری میکنند معمولا مقداری گاز طبیعی نیز همراه با نفت استخراج میشود. تولید این گاز از سال ۲۰۱۸ بیش از سه برابر شده و از تقاضای محلی و ظرفیت خطوط لوله فراتر رفته است.
برای ماهها تولیدکنندگان شیل مجبور بودند برای واگذاری گاز خود به مصرفکنندگان پول پرداخت کنند و با تکمیل ظرفیت تمام خطوط لوله قیمت این کالا در اواخر آوریل به رکورد بیسابقه منفی ۱۰ دلار رسید.
از آن زمان با افتتاح ظرفیتهای جدید خطوط لوله قیمتها بهبود یافته و با افزایش قیمت گاز شرکتهای شیل توانستهاند با حفر چاههای جدید یا فعالسازی مجدد چاههای تعطیلشده تولید خود را افزایش دهند. مدیران برخی از این شرکتها تایید کردهاند که پس از بهبود قیمتها در اواخر ژوئن تمام چاههای متوقفشده خود را بدون هیچ مشکل عملیاتی به مدار تولید بازگرداندهاند.
این فعالیتها در خارج از آمریکا نیز شتاب گرفته و کشورهای برزیل، گویان و آرژانتین رکوردهای بیسابقهای در تولید ثبت کردهاند. کانادا نیز در مسیر رسیدن به بالاترین سطح تولید سالانه خود در سال جاری قرار دارد. تا پایان سال ۲۰۲۷ برزیل و کانادا روی هم رفته نفت بیشتری نسبت به عربستان تولید خواهند کرد و تولید گویان به اندازه لیبی خواهد رسید. تحقیقات جیپیمورگان نشان میدهد پروژههای جدید فراساحلی در برزیل و گویان برای سالهای متمادی سودآور خواهند بود و بنابراین تاثیرپذیری چندانی از نوسانات قیمت نفت ندارند. بشکههای اضافی در کانادا و آرژانتین نیز توسط تولیدکنندگان کمهزینهای تامین میشود که حتی در صورت افت قیمتها به سرمایهگذاری خود ادامه خواهند داد.
نقشه جهانی نفت بسیار بیشتر از آنچه تصور میشود تغییر کرده است. تحولات خاورمیانه تضمین میکند که سرمایههای بیشتری به سمت توسعه منطقهای در قاره آمریکا سرازیر شود. این موضوع تولید را به سطوح بالاتری میرساند و صنعت نفت را بیش از پیش به سمت غرب سوق میدهد تا قطب جدیدی برای نفت در نزدیکی واشنگتن شکل بگیرد./
