نخستین سرویس منظم کانتینری جهان از مسیر قطب شمال راهاندازی می شود
چین در مسیر ساخت راه ابریشم یخی
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-کسری غفوری؛ با ذوب شدن یخهای قطبی و تلاش شرکتهای کشتیرانی برای فرار از گذرگاههای پرخطر، قطب شمال به تدریج در حال تبدیل شدن به یک مسیر جایگزین و عملی برای تجارت جهانی است. این مسیر تازه، فاصله سفرهای دریایی میان اروپا و آسیا را به شکل چشمگیری کاهش میدهد.
به گزارش فایننشال تایمز، شرکت کشتیرانی کانتینری «سی لجند» چین که تمرکز ویژهای بر بازارهای ترکیه و شمال آفریقا دارد، در هفته جاری نخستین سرویس منظم کانتینری جهان از مسیر قطب شمال را راهاندازی میکند. این سرویس هفتگی در مسیر خود از بندر نینگبو در سواحل شرقی چین تا بندر فلیکستو در بریتانیا، در امتداد نوار ساحلی شمال روسیه حرکت خواهد کرد. این شرکت با الهام از مسیر تجاری تاریخی که روزگاری چین و اروپا را به هم پیوند میداد، نام «جاده ابریشم یخی» را برای این خط جدید برگزیده است. بسته به شرایط یخی در مدار قطب شمال، این مسیر جدید میتواند زمان معمول ۴۰ روزه دریانوردی بین این دو بندر را تقریبا به نصف کاهش دهد. این اقدام پس از ثبت رکورد ۲۳ عبور از مسیر دریای شمالی در تابستان گذشته صورت میگیرد که در مقایسه با ۱۵ سفر در سال ۲۰۲۴، رشد قابلتوجهی را نشان میدهد. گرمایش زمین سبب شده تا در فصل تابستان، یخهای دریایی تا عرضهای جنوبیتر ذوب شوند و امکان عبور کشتیها بدون نیاز به امکانات یخشکن فراهم شود.
بهرغم رقابتهای ژئوپلیتیک بر سر کنترل این منطقه، شرکتهای کشتیرانی تمایل روزافزونی به استفاده از این مسیر نشان میدهند. هدف اصلی آنها دور زدن گذرگاههای پرالتهابی مانند تنگه بابالمندب در دریای سرخ است.
راهول خانا، مدیر ارشد مشاوره ریسک دریایی در شرکت بیمه آلیانز، معتقد است ترافیک دریایی در قطب شمال و مسیر دریای شمالی افزایش مشهودی داشته است. به گفته او، مالکان کشتیها اکنون این مسیر را یک فرصت طلایی میبینند که نه تنها در زمان و هزینهها صرفهجویی هنگفتی میکند، بلکه آنها را از تمام گذرگاههای حساس ژئوپلیتیک و مناطق درگیر جنگ دور نگه میدارد.
مسیر دریای شمالی به ۲۸ بخش با دستورالعملهای متفاوت تقسیم شده است. مدیریت این مناطق بر عهده اداره مسیر دریای شمالی وابسته به شرکت دولتی روساتم روسیه است و مجوزهای عبور نیز توسط همین نهاد صادر میشود. با این حال، استفاده از این مسیر منتقدان جدی خود را دارد. با وجود اینکه شرکت مرسک در سال ۲۰۱۸ نخستین کشتی کانتینری خود را از مسیر قطب شمال بین ولادیوستوک و سنپترزبورگ عبور داد، اما اکنون این خط کشتیرانی دانمارکی و بسیاری از شرکتهای اروپایی دیگر متعهد شدهاند که از بیم آسیب رساندن به اکوسیستم شکننده قطب شمال، از این مسیر استفاده نکنند.
پژوهشهای اخیر محققان دانشگاه ساوتهمپتون نشان میدهد که گسترده یخهای قطب شمال در طول دوره اوج زمستان بین سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ با کاهش ۵.۸ درصدی روبهرو شده که بزرگترین افت ثبتشده در تاریخ است. اگرچه وضعیت یخها در سال جاری اندکی بهبود یافت، اما همچنان دومین رکورد پایینِ ثبتشده تا به امروز به شمار میرود.
استیون گیلبو، وزیر محیط زیست پیشین کانادا که برای افزایش آگاهی درباره مسائل قطب شمال در این منطقه دریانوردی میکند، تاثیر گرمایش جهانی بر قطب شمال را تکاندهنده میداند. او هشدار میدهد که تغییرات اقلیمی خطرات امنیتی در قطب شمال را تشدید خواهد کرد، به ویژه اگر پای کشتیهای متعلق به کشورهای غیرقطبی بیش از پیش به این منطقه باز شود. از سوی دیگر، مالته هومپرت، کارشناس کشتیرانی قطبی، تاکید میکند که علاوه بر دغدغههای اقلیمی، تیرگی روابط با روسیه نیز عامل مهمی است که شرکتهای اروپایی را از این مسیر دور نگه داشته است.
با وجود تمام این چالشها، علاقه به تجارت دریایی در مدار شمال در افزایش سفارش ساخت کشتیهای کلاس یخشکن نیز مشهود است. دادههای شرکت اطلاعات دریایی وسون ناتیکال نشان میدهد که سال گذشته ۱۶۷ فروند از این نوع کشتی ساخته شده که بالاترین رقم در بیش از یک دهه اخیر است و قرار است ۱۶۴ فروند دیگر نیز در سال جاری تولید شود.
با این همه، قطب شمال همچنان چالشهای حیاتی برای دریانوردان به همراه دارد. آنها برای عبور از میدانهای یخی به تجربه بالایی نیاز دارند، آن هم در شرایطی که سیستمهای موقعیتیاب جهانی اغلب در آن عرضهای جغرافیایی بالا از کار میافتند. خطر نشت نفت و آلودگی همواره وجود دارد و فاصله بسیار زیاد با نیروهای امداد و نجات، ریسک سفر را دوچندان میکند؛ هرچند کوتاه شدن مسیر عملا به معنای کاهش انتشار کربن خواهد بود. همچنین کشتیها موظف به رعایت آییننامه قطبی سازمان بینالمللی دریانوردی هستند که استانداردهای سختگیرانهای برای ایمنی و حفاظت از محیط زیست تعیین کرده است./
مدیران بیمه آلیانز هشدار میدهند که در صورت عدم دسترسی به امکانات یخشکن، احتمال گرفتار شدن کشتیها بسیار بالا است. در صورت بروز حادثه در قطب شمال، امکانات نجات، امداد و اطفای حریق بسیار محدود است و مدیریت بحران در این منطقه به مراتب دشوارتر از سایر آبهای جهان خواهد بود. بررسیهای آلیانز نشان میدهد که در ۱۰ سال گذشته بیش از ۵۰۰ حادثه کشتیرانی در مدار قطب شمال گزارش شده که نقص و خرابی ماشینآلات، عامل نیمی از این حوادث بوده است./
