پتروشیمی در آزمون تابآوری اقتصاد
تابآوری به معنای مقاومت صرف در برابر بحران نیست. اقتصادی تابآور است که بتواند در شرایط سخت، خود را با واقعیتهای جدید تطبیق دهد، وابستگیهای آسیبزا را کاهش دهد، منابع خود را به شکل بهینهتری به کار بگیرد و برای روزهای پیشرو از امروز برنامه داشته باشد.
در این میان، انرژی یکی از مهمترین پایههای این تابآوری است. نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی صرفاً بخشهایی از یک زنجیره صنعتی نیستند؛ این زنجیره، بخشی از ستون فقرات اقتصاد کشور است. از تامین خوراک صنایع و تولید مواد اولیه گرفته تا صادرات، ارزآوری، اشتغال و ایجاد ارزش افزوده، هر حلقه این زنجیره میتواند در قدرت اقتصادی کشور نقشآفرین باشد.
به همین دلیل، نگاه به صنعت پتروشیمی نباید صرفا به میزان تولید یک مجتمع یا مقدار فروش یک محصول محدود شود. پرسش مهمتر این است که این صنعت تا چه اندازه میتواند در برابر شوکهای اقتصادی، محدودیتهای بینالمللی، تغییرات بازار و نوسانات قیمت انرژی انعطافپذیر باشد و همزمان مسیر توسعه خود را حفظ کند. آینده صنعت نیز بیش از گذشته به همین موضوع وابسته است. دیگر نمیتوان با الگوهای گذشته برای آینده تصمیم گرفت. بازارهای جهانی در حال تغییرند، فناوری با سرعت زیادی در حال پیشروی است، الگوی مصرف انرژی در حال دگرگونی است و رقابت برای دستیابی به بازارهای جدید هر روز پیچیدهتر میشود. در چنین شرایطی، سرمایهگذاری روی بهرهوری، توسعه فناوری، تکمیل زنجیره ارزش، کاهش هزینهها و تربیت نیروی انسانی متخصص، دیگر انتخابهای جانبی نیستند؛ بخشی از الزامات بقای بنگاههای بزرگ صنعتی هستند. صنعت پتروشیمی ایران نیز اگر بخواهد سهم خود را در اقتصاد آینده حفظ کند، باید از «تولید بیشتر» به سمت «ارزشآفرینی بیشتر» حرکت کند. هرچه بتوانیم مواد اولیه را بیشتر در داخل زنجیره ارزش تبدیل کنیم، هم ظرفیت اقتصادی کشور افزایش پیدا میکند و هم آسیبپذیری اقتصاد در برابر نوسانات بیرونی کاهش خواهد یافت.
در این مسیر، شرکتهایی مانند پتروشیمی امیرکبیر فقط یک واحد تولیدی نیستند؛ بخشی از یک زنجیره بزرگ اقتصادیاند که عملکرد آنها میتواند بر صنایع پاییندستی، بازارهای صادراتی و اشتغال اثر بگذارد. بنابراین نگاه به آینده چنین مجموعههایی باید فراتر از برنامههای کوتاهمدت و صورتهای مالی یک دوره باشد. شاید مهمترین درس سالهای اخیر این باشد که هیچ شرایطی دائمی نیست؛ نه رونق، نه رکود و نه بحران. آنچه برای یک اقتصاد و یک بنگاه صنعتی ماندگار میماند، ظرفیت سازگاری و قدرت برنامهریزی برای شرایطی است که هنوز از راه نرسیدهاند. امروز بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهایی نیاز داریم که هزینه آنها را فقط برای امروز محاسبه نکنیم، بلکه اثرشان را بر اقتصاد فردا نیز ببینیم. آینده را نمیتوان پیشبینی کرد، اما میتوان برای آن آماده شد. و شاید معنای واقعی تابآوری اقتصادی همین باشد: نه انتظار برای پایان یافتن روزهای سخت، بلکه ساختن ظرفیتهایی که اجازه ندهند روزهای سخت، آینده را متوقف کنند.
* مدیرعامل شرکت پتروشیمی امیرکبیر
