ریسک‌های سریالی صنعت ارتباطات

استهلاک خطوط و زیــــرســــاخــت، بروزرسانی تجهیزات و افزایش شعبات سراسری از جمله هزینه‌های غیرقابل‌حذف برای این صنعت است. از طرفی قیمت دستوری اجازه نمی‌دهد تا این صنعت بتواند نرخ خود را آزادانه تعیین کند و در نتیجه با نزول درآمد و سودآوری همراه نشود. از طرفی یکی از ریسک‌های کلیدی در این صنعت اینترنت ماهواره‌ای است که اخیرا استفاده از آن همه‌گیر شده است. اینترنت ماهواره‌ای بزرگ‌ترین ریسک شرکت‌های ارتباطی است چراکه در صورت گسترش استفاده آن توسط مردم می‌توان انتظار داشت که شرکت‌های ارتباطی با نزول بالای درآمد و سودآوری همراه شوند. بنابراین بهترین استراتژی برای شرکت‌های این حوزه افزایش سهم سرمایه‌گذاری است. هرچه سرمایه‌گذاری در این صنعت افزایش یابد، از آن طرف کاهش درآمد و سودآوری حاصل از گسترش استفاده از اینترنت ماهواره‌ای کمتر شود. ارزیابی درآمد شرکت‌های ارتباطات نشان می‌دهد که در مقیاس سالانه طی سال ۱۴۰۲ مجموع درآمد این صنعت با رشد ۲۹درصدی به ۶۴هزار و ۶۲۱میلیارد تومان رسیده است. این رشد از متوسط تورم مصرف‌کننده سطح جامعه کمتر است، اما با توجه به سایه دستوری قیمت‌گذاری می‌توان عملکرد این صنعت را متوسط ارزیابی کرد.

سبقت سه‌ماهه بازدهی ارتباطات

صنعت ارتباطات در بازار سرمایه با نام مخابرات شناخته می‌شود. پنج شرکت بورسی جزو گروه ارتباطات محسوب می‌شوند که مجموعا ارزش بازار ۹۲هزار میلیارد تومانی را تشکیل می‌دهند. بیشترین ارزش بازار این صنعت مربوط به شرکت اخابر (مخابرات ایران) با ۴۹هزار و ۳۲۰میلیارد تومان است. پس از آن در رتبه دوم همراه اول قرار دارد که ارزش بازاری بالغ بر ۳۴همت از صنعت ارتباطات را تشکیل می‌دهد. نسبت قیمت به سود هر سهم این صنعت در‌حال‌حاضر در محدوده ۶.۹۶واحد قرار دارد که باتوجه به متوسط P/E بازار سرمایه که در محدوده ۶.۴۵واحد است، می‌توان گفت محدوده مناسبی است. در یک سال گذشته شرکت‌های مخابراتی منفی ۶.۴۲درصد نزول قیمتی را تجربه کردند که باتوجه به بازدهی مثبت ۱.۷۹درصدی شاخص کل بورس در این مدت می‌توان گفت عملکرد این صنعت ضعیف بوده است. با این وجود طی سه ماه گذشته صنعت مخابرات با ثبت بازدهی ۱۵.۱۸درصدی در مقایسه با شاخص کل بورس که ۰.۲۹درصد افزایش را تجربه کرده، عملکرد بسیار بهتری را به ارمغان رسانده است.

 ارزیابی منابع اصلی درآمدی

پنج شرکت بورسی در حوزه ارتباطات فعالیت می‌کنند که هریک از این پنج شرکت در ارائه یک خدمت برتر بوده و سهم درآمدی بیشتری دارند. در ۶ماه نخست ۱۴۰۳ مهم‌ترین منبع درآمدی شرکت‌های ارتباطی که بیشترین سهم درآمدی آنها را تشکیل می‌دهد متوسط ۳۸درصد نسبت به ۶ماه آغازین ۱۴۰۲ افزایش یافته است. در این مقیاس شرکت همراه اول با رشد ۴۴درصدی درآمد حاصل از کارکرد مشترکین، بیشترین میزان افزایش درآمدی را در این مقیاس تجربه کرده است. درآمد ارائه خدمات صنعت ارتباطات در مقیاس نقطه به نقطه طی شهریورماه امسال متوسط ۳۰درصد افزایش یافته است. در این بین شرکت «افرا» با ثبت رشد شگفت‌انگیز ۹۱درصدی درآمد حاصل از خدمات مرکز داده خود، بیشترین میزان افزایش درآمد را در این مقیاس از آن خود کرده است. مقایسه درآمد شهریور‌ماه صنعت ارتباطات با متوسط سالانه نشان می‌دهد که میانگین ۱درصد از درآمد این صنعت طی این ماه کاسته شده است. با‌این‌حال در همین مقیاس شرکت همراه اول موفق شده درآمد کارکرد مشترکین خود را ۶درصد نسبت به متوسط ۱۴۰۳افزایش دهد و با این میزان رشد برترین عملکرد را در حوزه ارتباطات از آن خود کند.

سبقت درآمدی همراه اول

در مقیاس سالانه متوسط در هر سال ۲۶درصد به درآمد ارائه خدمات شرکت‌های ارتباطی بازار سرمایه افزوده شده است. روند درآمدی این صنعت افزایشی بوده و در سال ۱۴۰۲ درآمد شرکت‌های حوزه ارتباطات بورسی با رشد ۲۹درصدی نسبت به سال ماقبل به میزان ۶۴هزار و ۶۲۲میلیارد تومان به ثبت رسیده است. با توجه به متوسط تورم مصرف‌کننده ۴۰درصدی در سطح کشور، رشد ۲۹درصدی را نمی‌توان عملکرد خوبی تلقی کرد.

با‌این‌حال چون سایه قیمت‌گذاری دستوری بر سر شرکت‌های حوزه ارتباطات سنگینی می‌کند، رشد ۲۹درصدی را می‌توان عملکرد متوسط رو به بالایی در این صنعت قلمداد کرد. در بازه شش‌‌ماهه طی نیمه نخست امسال مجموع درآمد شرکت‌های ارتباطی ۴۰هزار میلیارد تومان به ثبت رسیده که این میزان درآمد نسبت به شش ماه آغازین ۱۴۰۲در حدود ۳۴درصد افزایش یافته است. در ۶ ماه نخست امسال دو شرکت همراه اول و آسیاتک عملکرد بسیار خوبی از خود به نمایش گذاشتند. مجموع فروش ۶ماهه شرکت همراه اول ۳۲هزار میلیارد تومان بوده که در قیاس با مدت مشابه سال گذشته ۴۲درصد رشد یافته است. شرکت آسیاتک در این مدت فروش هزار و ۳۸۱میلیارد تومان را به ثبت رساند که در مقایسه با شش ماه آغازین ۱۴۰۲ رشد ۴۳درصدی را تجربه کرده است.

 نزول متغیرهای سودآوری

از آنجا که نرخ‌گذاری شرکت‌های ارتباطی دستوری است، همواره ریسک حاشیه سود در این صنعت بالاست. ارزیابی متغیرهای سودآوری صنعت ارتباطات نشان می‌دهد که در مقیاس سالانه حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص این صنعت به‌ترتیب ۳۳، ۳۳ و ۳۴درصد به ثبت رسیده است. روند سودآوری این صنعت در سال‌های گذشته کاهشی بوده است. در سال ۱۴۰۲ متوسط سه حاشیه سود صنعت ارتباطات ۲۰درصد به ثبت رسیده است که این میزان سودآوری در مقایسه با میانگین سالانه ۱۳درصد نزول یافته است.

در مقیاس فصلی متوسط حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص شرکت‌های ارتباطی به‌ترتیب ۲۴، ۱۸ و ۱۴درصد به ثبت رسیده است. روند حاشیه سود این صنعت همچون مقیاس سالانه کاهشی بوده است. در بهار امسال میانگین سه حاشیه سود این صنعت ۱۳درصد به ثبت رسید که در مقایسه با متوسط فصلی ۶درصد کاهش یافته است. از میان پنج شرکت فعال حوزه ارتباطات، «های وب» چه در مقیاس سالانه و چه در بازه فصلی عملکرد بی‌نظیری داشته است. متوسط سه حاشیه سود سال ۱۴۰۲ و بهار امسال شرکت‌های وب به‌ترتیب ۵۰ و ۴۶درصد به ثبت رسید که با این اوصاف سودآورترین شرکت صنعت ارتباطات بوده است.

 چهار نقطه تاریک در حوزه ارتباطات

انواع ریسک‌های سیستماتیک و غیرسیستماتیک در شرکت‌های ارتباطی برقرار است. از جمله کلیدی‌ترین ریسک‌های موجود در این صنعت بحث قیمت‌گذاری دستوری است. از آنجا که تعرفه خدمات این صنعت به طور دستوری تعیین می‌شود همواره ریسک پایداری و تداوم حاشیه سود را این صنعت افزایش می‌‌یابد. همان‌طور که بررسی حاشیه سود این صنعت نیز حکایت از نزول متغیرهای سودآوری صنعت ارتباطات در ۱۰سال گذشته داشت.  از دیگر ریسک‌های این صنعت بحث استهلاک است. از آنجا که زیرساخت‌های صنعت ارتباطات همچون کابل، دکل و ... بسیار استهلاک‌پذیر هستند، گذشت زمان همواره هزینه جبران مستهلک شدن زیرساخت‌ها را بر دوش شرکت‌های ارتباطی قرار می‌دهد. از آنجا که صنعت ارتباطات جزو صنایع تکنولوژی‌محور محسوب می‌شود، با گذشت زمان و پیشرفت علم، نیاز است زیرساخت‌های این صنعت بروزرسانی شوند. به عنوان مثال چندی پیش با رونمایی نسل ۵ اینترنت، شرکت‌های حوزه ارتباطات برای همگام شدن با استانداردهای جهانی مجبور شدند سیستم‌های خود را برای پشتیبانی از نسل ۵ اینترنت بروزرسانی کنند.

یکی دیگر از ریسک‌های این صنعت بحث فیلترینگ است. از آنجا که نهاد نظارتی همواره بر حوزه ارتباطات نگاه ویژه دارد، ریسک هرگونه اختلال و نتیجتا آسیب به زیرساخت در این حوزه برقرار است. به عنوان مثال در سال ۱۴۰۱ که ناپایداری‌های اجتماعی شکل گرفت، فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی بین‌المللی در سطح بی سابقه‌ای صورت گرفت. این موضوع درآمد شرکت‌های حوزه ارتباطات را به طرز چشمگیری کاهش داد. در‌حال‌حاضر با وجود التیام دردهای این صنعت پس از فیلترینگ، همچنان آسیب‌های بدافزاری بر شرکت‌های ارتباطات برقرار است. از آنجا که استفاده از فیلترشکن‌ها نسبت به گذشته رایج‌تر شده است، از برخی فیلترشکن‌ها بدافزارهایی در شبکه منتشر می‌شود که بر زیرساخت شرکت‌های ارتباطی تاثیر مخرب می‌گذارد.