ضریب حساسیت در اوره‏‌ای‏‌ها

خوشبختانه دیوان عدالت اداری در مصوبه جدید خود در تاریخ ۱۴۰۳.۰۴.۱۲رای به ابطال قیمت‌گذاری گاز توسط دولت در ۵ ماه نخست سال ۱۴۰۲ خارج از فرمول داده است . به این ترتیب نرخ ۷هزار تومان گاز خوراک و ۴هزار تومان گاز سوخت هم باید مشابه بقیه ماه‌های سال به فرمول برگردد. پتروشیمی‌ها به‌خصوص اوره‌سازها برگشت هزینه قابل‌توجهی از این محل در ۵ماه ابتدای سال ۱۴۰۲می‌توانند داشته باشند.

ظرفیت ۹میلیون تنی اوره در ایران

مجموع ظرفیت تولید اوره کشور در حال حاضر حدود ۹ میلیون تن است که حدود ۷۵‌درصد آن توسط شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تولید و عرضه می‌شود. شرکت‌های خارج از بورس اوراق بهادار شامل شرکت‌های پتروشیمی رازی و مسجد سلیمان است .

علت افت‌‌وخیزهای قیمت اوره در۲۰ سال گذشته

بررسی روند تاریخی نرخ اوره نشان می‌دهد که قیمت جهانی دریای سیاه در سال ۲۰۰۷ با رشد قیمت نفت تا ۱۳۳ دلار به اوج ۷۸۵ دلاری رسید. در ادامه در پی بحران اقتصادی ۲۰۰۸ و سقوط قیمت نفت، نرخ اوره تا ۲۴۰ دلار اصلاح شد. در سال ۲۰۱۱ با کاهش بحران و بازگشت تقاضا مجدد بازیابی شده و به ۵۱۳ دلار رسید. سپس تا سال ۲۰۱۶ روند نزولی ملایمی را با افزایش عرضه در چین و کاهش تقاضا دنبال کرد و به ۱۴۳ دلار رسید. با سیاست‌‌های سبز چین و افزایش تقاضای برزیل، در سال ۲۰۱۸ به ۳۰۶ دلار رسید و مجدد با شیوع کرونا تا ۲۰۲ دلار کاهش یافت. با احیای بازار پس از کرونا و جنگ روسیه و اوکراین و همچنین افزایش مجدد قیمت نفت، نرخ اوره در بازارهای جهانی سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ دوران طلایی خود را سپری کرده و به پیک قیمتی ۹۲۵ دلار رسید. در ادامه با تغییر سیاست‌‌ها، اصلاح قیمتی آن آغاز شد و در ژوئن ۲۰۲۳ به محدوده ۲۸۸ دلار رسید. میانگین تاریخی آن از سال ۱۹۹۳ معادل ۲۴۰ دلار در واحد تن است. به‌‌طورکلی نرخ اوره با نفت، گاز طبیعی، زغال‌‌سنگ و قیمت غذا همبستگی قابل‌‌توجهی دارد.

روند نرخ فروش شرکت‌های ایرانی

در ایران به‌‌واسطه تحریم‌‌های بین‌المللی و مشکلات دیگری همچون انبارش اوره که شرکت‌ها با آن دست‌‌وپنجه نرم می‌کنند؛ متاسفانه اوره‌سازان مجبور به زیر فروشی نسبت به نرخ‌های جهانی هستند. البته باتوجه ‌‌به گزارش فصل آخر شرکت‌ها و بر مبنای دلار نیما فروش شرکت‌ها طی بهار ۱۴۰۳ نزدیک به نرخ‌های جهانی شده است. بر اساس گزارش پتروشیمی پردیس در صورت‌های مالی شرکت قیمت‌گذاری محصول اوره در گروه گسترش نفت و گاز پارسیان قیمت‌ها را بر مبنای درصدی از نرخ‌های جهانی تعیین می‌کنند. در حال حاضر میانگین نرخ فروش اوره فله صادراتی شرکت‌های بورسی در آخرین فصل بر اساس گزارش شرکت‌ها، پتروشیمی پردیس ۲۷۹ دلار، پتروشیمی شیراز ۲۷۳دلار، پتروشیمی کرمانشاه ۲۹۷ دلار، پتروشیمی خراسان ۳۲۳ دلار و پتروشیمی لردگان۲۸۰ دلار است .  نرخ فروش داخلی محصول اوره به شرکت خدمات حمایتی کشاورزی و اتحادیه مرکز تعاونی روستایی و کشاورزی ایران برای سال ۱۴۰۲، بر اساس حداقل قیمت‌های پایه کود اوره در بورس‌کالا طی ۶ماه اول هر کیلوگرم ۶هزار و ۶۱۳ تومان و در ۶ماه دوم هر کیلوگرم ۸هزار و ۱۲۱تومان تعیین شده است. فروش جهت مصارف غیر‌کشاورزی مانند سایر محصولات تولیدی پتروشیمی‌ها بر اساس نرخ متغیر بازار بین‌المللی از طریق بورس‌کالا انجام می‌شود.

ضریب حساسیت در اوره‌ای‌ها، نرخ‌های جهانی اوره یا گاز خوراک ؟

در سال ۱۳۹۹ که نرخ خوراک پتروشیمی‌ها افزایش یافته است، حاشیه سود ناخالص با توجه به بالارفتن قیمت‌های جهانی اوره، توانسته است خود را در محدوده بالای ۶۰‌درصد حفظ کند. با وجود این با بازگشت نرخ جهانی به سمت میانگین خود و همین‌طور افزایش نرخ گاز خوراک شرکت‌ها، متوسط حاشیه سود اوره‌‌سازان در سطح نرمال تاریخی حفظ شده است.

مصوبه‌های جدید اوره‌سازها

مصوبات مهمی که این روزها در مورد شرکت‌های پتروشیمی و به‌خصوص اوره‌سازها منتشر شده و می‌تواند تاثیرات بااهمیتی بر این صنعت بگذارد به این شرح است، در مصوبه اول طی پیگیری‌های انجام شده دیوان عدالت اداری کشور در تاریخ ۱۴۰۳.۰۴.۱۲رای به ابطال نامه‌‌های ۵‌‌ماهه اول سال ۱۴۰۲ در خصوص نرخ‌های گاز خوراک ۷۰۰۰ تومانی و گاز سوخت ۵۰۰۰ تومانی داده است. این خبر می‌تواند برای شرکت‌های تولیدکننده اوره حائز اهمیت بوده و برخی از این شرکت‌ها باید روی صورت‌های مالی سال ۱۴۰۲ اصلاحیه انجام دهند و احتمالا برگشت هزینه قابل‌‌توجهی از این محل در ۵ ماه ابتدای سال ۱۴۰۲ می‌توانند داشته باشند.

مصوبه دوم در مورد افزایش نرخ اوره تحویلی به شرکت خدمات حمایتی کشاورزی است، تغییرات بااهمیت در این مصوبه به این شرح است: الف) تغییر مبنایی قیمت‌گذاری فروش محصول اوره از حداقل قیمت کشف شده در بورس‌کالا در ۶‌‌ماهه گذشته به میانگین قیمت پایه در بورس‌کالا در سه‌‌ماهه گذشته ب) افزایش حصه نقدی پرداختی توسط شرکت خدمات حمایتی کشاورزی به‌‌ازای هر کیلوگرم از ۷۹۶تومان به ۴هزار و ۸۰۰تومان ج) الزام وزارت امور اقتصاد و دارایی و سازمان برنامه‌‌وبودجه به انجام اقدامات لازم به‌‌منظور تهاتر مطالبات قطعی شده شرکت‌های پتروشیمی منتهی به پایان سال ۱۴۰۲ از طریق واگذاری دارایی‌‌های قابل‌‌فروش دولت. افشای پتروشیمی پردیس در مورد این مصوبه به این قرار است، باتوجه ‌‌به پایین‌‌بودن مبنای نرخ فروش در مصوبه مزبور نسبت به نرخ فروش طبق رویه فعلی، درآمد مذکور در حساب‌‌ها قبلا در نظر گرفته شده و این مصوبه می‌تواند تنها بخشی از وضعیت وصول مطالبات بابت فروش‌های تکلیفی اوره را در این دوره بهبود ببخشد، همچنین پتروشیمی شیراز و پتروشیمی خراسان در افشای منتشر شده در کدال به این موضوع اشاره کرده‌‌اند که شایعاتی مبنی بر متوقف‌‌شدن مصوبه مذکور در فضای مجازی منتشر شده است، لیکن در صورت تایید از سوی مراجع ذی‌ربط و رسمی، این موضوع به اطلاع سهامداران خواهد رسید.

معضل اصلی اوره‌‌سازان در سال‌های اخیر

اگر بخواهیم به معضلات اصلی صنعت اوره در ایران اشاره کنیم، مطمئنا نرخ خوراک گاز صنایع و نرخ دلار نیما دو معضل اصلی اوره‌سازان است. ماده اولیه تولید اوره گاز خوراک (متان) و گاز سوخت است که تامین‌‌کننده آن شرکت ملی گاز ایران است. در حال حاضر به دلیل تغییراتی که به‌‌صورت مداوم در نرخ گاز توسط دولت ایجاد می‌شود ریسک بزرگی متوجه حاشیه سود این شرکت‌هاست.

از تابستان سال ۱۴۰۲ با افزایش نرخ گاز خوراک صنعت پتروشیمی از ۵ به ۷هزار تومان و گاز سوخت از ۲ به ۴هزار تومان، سوددهی شرکت‌های این صنعت با چالش جدی مواجه شده است. آخرین نرخ اعلامی برای برج۳ سال ۱۴۰۳ مصرف گاز خوراک و سوخت توسط شرکت‌ها به ترتیب پتروشیمی پردیس ۴هزار و ۵۰۰ و ۳هزار و ۳۱۰ / پتروشیمی شیراز ۴هزار و ۵۰۰ و ۳هزار و ۳۰۰ / پتروشیمی کرمانشاه ۴هزار و ۵۰۰ و ۳هزار و ۳۰۰ / پتروشیمی خراسان ۴هزار و ۵۰۰ و ۳هزار و ۳۰۰ / پتروشیمی لردگان آخرین نرخ اعلامی مربوط به برج ۱۲ سال ۱۴۰۲ گاز خوراک ۵هزار و ۶۱۰ و گاز سوخت ۴هزار و ۷۹۳تومان بوده است.

یکی از چالش‌‌های دیگر اوره‌‌سازان قطعی گاز است که باعث پایین آمدن حاشیه سود آنها به دلیل ناترازی انرژی در ایران می‌شود. باتوجه ‌‌به پیک مصرف گاز در فصول سرد سال، قطعی پیاپی گاز رقم خورد و به دنبال آن و فازهای تولیدی اوره‌‌سازان از مدار خارج ‌‌شدند. به طور مثال در فصل زمستان ۱۴۰۲ نسبت به فصل پاییز ۱۴۰۲ این قطعی گاز باعث پایین آمدن مقدار تولید اوره شد. در پتروشیمی پردیس کاهش ۲۲ درصد، پتروشیمی شیراز ۱۳ درصد، پتروشیمی کرمانشاه ۵۳ درصد، پتروشیمی خراسان ۶۸‌درصد و پتروشیمی لردگان ۷۶‌درصد رقم خورده است.

تحلیل سود ۱۴۰۳ شرکت‌های اوره‌ساز

با توجه به اینکه ضریب حساسیت نرخ اوره جهانی در سود شرکت‌های اوره‌ای بالاتر از دیگر مفروضات است سود شرکت‌ها بر اساس نرخ‌های متفاوت اوره از مبدا ۳۰۰ دلار که نرخ میانگین فروش شرکت‌هاست ۴۳‌درصد پایین‌تر و ۳۰‌درصد بالاتر در نظر گرفته شده است . نرخ دلار نیما برای پایان سال ۱۴۰۳ مبلغ ۵۰هزار تومان، نرخ گاز خوراک باتوجه به گزارش ۳ ماه اول سال ۱۴۰۳ شرکت‌ها میانگین مبلغ ۵هزار تومان و نرخ گاز سوخت میانگین مبلغ ۳هزار و ۳۰۰تومان در نظر گرفته شده است.