راز رکود بهارانه بورس
چند روز اخیر، کدال شاهد گزارشهای ناامیدکننده شرکت‌ها در فصل بهار بود. مجموع ۳۸۲نماد تولیدکننده بورسی در اولین فصل، تنها ۱۴۹همت سود خالص، ثبت کردند. این میزان، نسبت به بهار سال قبل، افت ۷درصدی را نشان می‌دهد. همچنین سود دلاری صنایع طی این مدت، کاهش ۱۵درصدی داشته است.
علی قاسمی : صنایع بورسی برخلاف آنچه انتظار می‌‌‌رفت، بهار پررونقی را پشت سر نگذاشتند؛ به طوری که مجموع سود خالص صنایع بازار سهام (شامل ۳۸۲نماد) در اولین فصل از سال، با کاهش ۷درصدی نسبت به بهار سال قبل، به ۱۴۹همت رسید. این درحالی است که کل سود سال قبل، ۶۴۲همت گزارش شده است. همچنین شرکت‌های بورسی نسبت به زمستان سال قبل افت ۲۴درصدی سودآوری را تجربه کرده‌‌‌اند. صنایع فعال در بازار سرمایه، در مدت مذکور به لحاظ ارزی، سود ۳.۴میلیارد دلاری را برای بورس حاصل کردند که نسبت به بهار سال قبل، ۱۵درصد کاهش یافته است. حاشیه سود شرکت‌های بورسی نیز از ۱۶درصد در زمستان گذشته به ۱۳درصد در بهار سال‌جاری رسیده است. یکی از دلایل اصلی وضعیت فاجعه‌‌‌بار گزارش‌‌‌ها، عدم‌رشد دلار نیما مطابق با دلار آزاد و هزینه‌‌‌های تورمی شرکت‌هاست. در بهار سال‌جاری نرخ نیما به طور میانگین ۴۱هزار و ۵۰۰تومان بوده؛ این درحالی است که با نرخ ۳۷هزار تومانی بهار سال قبل، اختلاف ۹درصدی داشته است. علاوه بر این، اختلاف نرخ صادراتی و داخلی برخی از صنایع بزرگ به دلیل سرکوب نرخ دلار نیمایی، ضربه‌‌‌ای بر پیکره بازار سهام وارد آورده است.
ضربه خوردن صنایع بزرگ از رانت نیمایی
صنایع بزرگ بورسی، در روزهایی که دلار نیما و آزاد اختلاف نسبتا بالایی به لحاظ قیمت دارند، کارنامه ضعیفی را از خود ارائه دادند. بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد، درحالی میانگین دلار نیما، در بهار سال‌جاری از ۴۱هزار تومان عبور کرده که دلار بازار آزاد طی این مدت، به‌طور متوسط، ۶۱هزار تومان مورد دادوستد قرار گرفته است. علاوه بر این، دلار ۴۱هزار تومانی سامانه نیما، با نرخ ۳۷هزار تومانی بهار سال قبل تنها اختلاف ۹درصدی دارد. این درحالی است که هزینه شرکت‌ها حداقل به اندازه تورم یعنی حدود ۳۰درصد افزایش یافته است. البته در برخی از صنایع، هزینه‌‌‌های سرسامآور حمل‌ونقل و انرژی و رشد فراتورمی آن، باعث کاهش شدید سودآوری شده است. صنعت فولاد، به‌عنوان صنعتی تاثیرگذار بر روند بازار سرمایه، هرچند گزارش درآمدی خوبی را از خود ارائه داد، اما گزارش سودآوری این صنعت اصلا جذاب نیست. این درحالی است که فولادی‌‌‌ها به دلیل فروش قابل‌توجه در بورس‌کالا با نرخ‌های معاملاتی بالا، بخش بزرگی از دادوستدهای خود را با دلار حوالی ۵۰هزار تومان انجام دادند.
این صنعت در بهار سال‌جاری حدود ۴۰همت سود ساخته که نسبت به بهار سال قبل، افت ۱۶درصدی را تجربه کرده است. حاشیه سود این صنعت نیز از ۳۱درصد بهار سال قبل به ۲۶درصد در اولین فصل از سال ۱۴۰۳رسیده است. ریسک‌‌‌های متعدد این صنعت سبب شده است تا همچنان نسبت قیمت به سود کل آن پایین‌‌‌تر از میانه تاریخی آن باشد. تنها «فسپا» و «فلوله» موفق شدند درآمد خود را نسبت به بهار سال قبل افزایش دهند. این درحالی است که درآمد ارزی این صنعت نیز نسبت به بهار سال گذشته، کاهش ۲۳درصدی داشته است. در بورس‌کالا به‌رغم رونق فروش شمش فولاد، نرخ آهن اسفنجی در بهار کاهش قابل‌توجهی را تجربه کرده است. صنعت فلزات گرانبهای غیر‌آهن، با محرک قیمت‌های جهانی موفق شده است P/E خود را بالاتر از میانه تاریخی خود نگه دارد. این صنعت با درآمد نزدیک به ۱۸همتی خود تنها ۳درصد از بهار سال قبل افزایش فروش را تجربه کرده است.
این درحالی است که حاشیه سود این صنعت از ۵۴درصد به ۴۳درصد رسیده است. در بورس‌کالا نیز شمش آلومینیوم در بهار سال‌جاری حدود ۱۳۸میلیون تومان معامله شد که رکورد جدیدی را به ثبت رسانده است. برخلاف آلومینیوم، ارزش معاملات شمش روی در بهار افت قابل‌توجهی را در تالار نقره‌‌‌ای تجربه کرد، به طوری که با وجود رشد نرخ شمش روی و عبور آن از ۱۳۹میلیون تومان، حال روی‌سازان خوب نیست. نرخ کاتد مس نیز از ۵۰۰میلیون تومان طی بهار سال‌جاری عبور کرد و ارزش معاملات کاتد در بورس‌کالا رکوردزنی کرد. پتروشیمی‌‌‌های بورسی به دلیل رشد قیمت دلار نیما، رشد قیمت جهانی محصولات و بالا ماندن قیمت نفت، محصولات خود را با قیمت بالا به فروش رساندند. اما این صنعت نیز به دلیل رشد فراتورمی هزینه‌‌‌ها، درآمد خود را با کاهش ۳درصدی نسبت به بهار سال قبل به ۲۸همت رسانده است. با این حال، حاشیه سود این صنعت با افت ۳واحد درصدی از ۲۵درصد به ۲۲درصد رسیده است.
خوشبختانه اصلاح قیمت خوراک برخی از نمادهای پتروشیمی به کمک بهبود اوضاع این صنعت آمده است. خبرهایی در خصوص تعدیل نرخ گاز طبیعی پتروشیمی‌‌‌ها و احتمال افزایش سود این شرکت‌ها نیز می‌‌‌تواند محرک بازار سرمایه باشد. به‌خصوص آنکه متانولی‌‌‌ها از این موضوع بسیار بیشتر از سایر صنایع منتفع خواهند شد. صنعت خودرو خوشبختانه موفق شده است، برخلاف صنایع دیگر، حاشیه سود خود را از منفی ۹درصد به منفی ۷درصد برساند. با این حال، خودرویی‌‌‌ها عملکردی ضعیف‌‌‌تر از زمستان را در کارنامه خود دارند. این صنعت زیان ۷همتی را در بهار سال‌جاری به ثبت رسانده است. برخلاف دو خودرو‌ساز بزرگ، «خزامیا» یکی از بهترین گزارشهای این صنعت را منتشر کرده است.
کانی‌‌‌های فلزی، صنعت بالادست فولادی‌‌‌ها در بهار، ۱۲همت سودسازی داشتند. متاسفانه برخلاف ثبات درآمدی این صنعت و رشد نرخ فروش بهار در بورس‌کالا، سودها چندان جذاب نیست؛ به طوری که این صنعت پرهزینه، حاشیه سود خود را از ۳۵درصد بهار سال قبل به ۲۸درصد در بهار سال‌جاری رسانده است. این درحالی است که حاشیه سود زمستان ۴۴درصد بوده است. در این میان تنها «کنور» گزارش خوبی را ارائه داده است. صنعت اوره، با محرک قیمت‌های جهانی و نرخ مناسب گاز طبیعی خوراک روزهای خوبی را تجربه می‌کند؛ به‌طوری که به‌رغم کاهش شدید درآمدها در زمستان، فروش این صنعت در بهار با رشد ۷۳درصدی نسبت به زمستان، کمبودهای فصل قبل را تا حدودی جبران کرد. با این حال، هنوز سطح سودسازی صنعت با بهار سال قبل، برابر است. نرخ خوراک این صنعت با نرخ ۵هزار تومان محاسبه شده است. اگر دولت در نرخ خوراک این صنعت دست‌درازی نکند، احتمالا با دلار نیمای فعلی که تفاوت چندانی با نرخ بهار سال قبل ندارد، سودسازی مشابه سال قبل در انتظار صنعت است، اما با رشد قیمت جهانی اوره و تعدیل دلار نیما در تابستان، احتمال ایجاد سود شگفت‌آور در این صنعت بعید به نظر نمی‌‌‌رسد.
صنعت فرآورده‌‌‌های نفتی، در بهار سال‌جاری رشد ۱۴همتی داشت. این میزان نسبت به بهار سال قبل، کاهش ۵۰درصدی داشته است. یکی دیگر از شرکت‌هایی که بدترین گزارش‌‌‌ها را به بازار ارائه داده‌اند، پالایشی‌‌‌ها هستند. صنعت پالایشی به دلیل مشکلات عملیاتی که دولت برای آن ایجاد کرده است، همچنان با ریسک‌‌‌هایی همراه است. رشد شدید هزینه‌‌‌های عملیاتی و عدم‌تناسب آن با رشد فروش، عامل اصلی این وضعیت است. عدم‌شناسایی سود تسعیر ارز در سال قبل نیز یکی از عوامل مهم کاهش درآمدهای عملیاتی در صنعت پالایشی است. همه این موارد در حالی است که در بازارهای جهانی کرک‌اسپرد پالایشی‌‌‌ها نسبت به بهار سال قبل تغییر قابل ملاحظه‌‌‌ای را نشان نمی‌‌‌دهد. صنعت سیمان، در بهار سال‌جاری ۴.۷همت سود ساخت و موفق شد درآمد خود را با رشد ۲۳درصدی نسبت به زمستان سال قبل، جبران کند. اما همچنان از بهار سال قبل ۶درصد عقب‌‌‌تر است. حاشیه سود این صنعت نسبت به بهار سال قبل تغییر محسوسی نداشته؛ اما متاسفانه کاهش تولید سیمان توسط شرکت‌ها عامل ایجاد مشکلات فوق شده است.
تایرسازان در کانون توجه ریالی‌‌‌ها
در میان صنایع کوچک نیز شرایط مشابه صنایع کامودیتی‌‌‌محور و دلاری است؛ چرا که این صنایع نیز به خاطر عدم‌رشد قیمت دلار نیما، موفق به دریافت افزایش نرخ فروش نشدند. برخی از صنایع نظیر محصولات کشاورزی و زراعی، به دلیل تثبیت نرخ ارز ترجیحی، حال و روز خوبی را تجربه نمی‌‌‌کنند. برخی از صنایع مانند شوینده‌‌‌سازها، وسایل‌خانگی و دارو که برخی از مواد اولیه خود را از طریق واردات تامین می‌کنند، مشکلات تامین ارز و نقدینگی دارند و رشد شدید هزینه‌‌‌های مالی و عمومی در این صنایع، انگیزه را برای نوسان‌گیری در نمادهای کوچک گرفته است. در این میان، تنها قند و شکری‌‌‌ها با افزایش حاشیه سود همراه بودند. لاستیک‌‌‌سازها نیز با رشد حیرت‌‌‌انگیز درآمد خود طی بهار سال‌جاری در میان صنایع بورسی شگفتی‌ساز شدند. صنعت دارو با سود ۳.۵همتی در میان صنایع ریالی، موفق شده است سود خالص خود را نسبت به زمستان قبل، ۳۳درصد افزایش دهد و حاشیه سود این صنعت از ۱۶درصد به ۱۱درصد در بهار سال‌جاری رسیده است.
مشکل تامین ارز و نقدینگی در این صنعت هزینه‌‌‌های مالی را بیشتر از رشد فروش افزایش داده است. اهرم مالی این صنعت موجب شده است تا علاوه بر کاهش حاشیه سود ناخالص، سود عملیاتی دارویی‌‌‌ها نیز با کاهش همراه شود. ثبات ارز ترجیحی هنوز گریبانگیر صنعت محصولات کشاورزی است. دولت سیزدهم بارها درصدد حذف ارز ۲۸هزار و ۵۰۰تومانی برای این صنایع بود؛ اما همچنان مشکل عدم‌افزایش نرخ محصولات و هزینه‌‌‌های سرسامآور تورمی در این صنعت، حاشیه سود خالص زراعی‌‌‌ها را از ۱۸درصد در زمستان سال قبل به ۱۳درصد رسانده است. ریسک‌‌‌های یادشده، درخصوص صنعت لوازم‌خانگی نیز صدق می‌کند. رشد هزینه‌‌‌های مالی و عدم‌دریافت افزایش نرخ محصولات به دلیل ثبات دلار نیما موجب شده است تا سود صنعت لوازم‌خانگی با کاهش ۷۲درصدی نسبت به زمستان و افت ۴۰درصدی نسبت به بهار سال قبل، به ۲۹۶میلیارد تومان برسد.
صنعت لاستیک و پلاستیک که تایرسازها را نیز شامل می‌شود، در بهار سال‌جاری بیش از همه صنایع موفق شد مجوز افزایش نرخ را دریافت کند. ضمن آنکه موجودی خوب مواد اولیه در برخی از شرکت‌های تایرساز و ثبات دلار نیما برای ورود مواد اولیه صنعت، سبب شده است تا خاصیت اهرمی عملیاتی در این صنعت، سودسازی آن را بهبود بخشد. سود این صنعت با رشد ۷۹درصدی نسبت به بهار سال قبل، به ۱.۴همت رسیده است. این درحالی است که حاشیه سود تایرسازان برخلاف دیگر صنایع، از ۱۲درصد به ۱۵درصد در بهار سال‌جاری رسیده است. با وجود کاهش کیفیت سود نسبت به زمستان، اما بازدهی این صنعت نشان می‌دهد که اتفاقات خوبی برای صنعت افتاده است. صنعت شوینده، به‌عنوان یکی از صنایعی که عمده مواد اولیه خود را وارد می‌کند، با مشکلات تامین ارز دست و پنجه نرم می‌کند و اکنون به دلیل رشد شدید هزینه‌‌‌های مالی، با افت سودآوری همراه شده است و به‌جز پدیده شیمی قرن، حال سایر نمادها چندان خوب نیست.
سود این صنعت با افت ۷۹درصدی نسبت به بهار سال قبل و کاهش ۱۱درصدی نسبت به بهار گذشته، به ۷۷۹میلیارد تومان رسیده است. خبر احتمال آزادسازی قیمت خودرو آن‌‌‌قدر پرحاشیه بود که تصویر آن بر صورت‌های مالی قطعه‌‌‌سازان ننشست؛ به‌طوری که همچنان این صنعت به دلیل مشکلات صنعت پایین‌دست خود، با ریسک‌‌‌هایی همراه است. سود خالص این صنعت نسبت به بهار سال قبل افت ۳۳درصدی را تجربه کرد و به زیر ۵۰۰میلیارد تومان رسید. خوشبختانه در میان این صنعت، نمادهایی با P/E پایین، سودهای خوبی ساختند. «خپویش»، «خلنت»، «ختراک»، «ختور»، «خزر»، «خفنر»، «خشرق»، «خکار» و «خموتور»، بهترین نمادهای این صنعت هستند. صنعت کاشی و سرامیک نیز سود ۳۱۸میلیارد تومانی خود را با افت ۲۲درصدی نسبت به بهار سال قبل، شناسایی کرده است. با وجود مشکلات عدیده این صنعت، از جمله عدم‌تحقق وعده‌‌‌های دولت برای ساخت مسکن، حاشیه سود کاشی‌‌‌سازها ثبات بالایی نسبت به سایر صنایع دارد. البته همچنان مشکلات نقدینگی و رشد هزینه‌‌‌های مالی این صنعت را در معرض کم‌‌‌توجهی سهامداران قرار داده است.
کانی‌‌‌های غیرفلزی چشم خوردند. صنعتی که تا سال قبل با رشد چشمگیر سودآوری مواجه شده بود، امسال با افت شدید سودسازی تنها ۱۲۶میلیارد تومان سود ساخته است. سقوط شدید حاشیه سود این صنعت از ۳۴درصد به ۱۰درصد نیز قابل‌توجه بوده است. کاهش قابل‌توجه تولید به دلیل رکود حاکم بر این صنعت و رشد سرسامآور هزینه‌‌‌ها موجبات این وضعیت اسفناک را پدید آورده است.
