شکاف میان درآمد و سودآوری قندوشکری‌‌‌ها
دنیای‌اقتصاد - عباس بیات : شکر از نظر تجاری در بسیاری از مناطق جهان کالایی باکیفیت است و توسط دو بخش اصلی مواد غذایی یعنی تولید غذا‌‌‌ونوشیدنی و خرده‌‌‌فروشی استفاده می‌شود. تولید شکر، چه از نیشکر و چه از چغندر، به‌شدت سرمایه‌‌‌پذیر است و برای رقابتی بودن به نظام بهره‌‌‌برداری در مقیاس بزرگ نیاز دارد. شکر ماده غذایی انرژی‌‌‌زا و تنها ماده غذایی است که بهطور خالص می‌‌‌توان آن را تولید کرد و به لحاظ داشتن مزه و طعم مطبوع و منبع ارزان تامین انرژی بودن نسبت به سایر مواد غذایی، تقاضای مصرف آن در ایران و سایر کشورهای درحال توسعه، همواره روبه‌‌‌افزایش است.
ارزیابی گزارش‌های فصل سوم منتهی به خرداد قندوشکری‌‌‌های بورسی نشان می‌دهد که در مقیاس سودآوری نسبت به مدت مشابه سال قبل میانگین هر سه حاشیه سود آنها ۲درصد کاهش یافته است. همچنین شرکت‌های قندوشکری با توجه به خشکسالی سال ۱۴۰۱ از لحاظ تولید با کاهش برداشت چغندر بهاره روبه‌‌‌رو شدند که این موضوع موجب شد در فصل بهار نسبت به مدت مشابه سال قبل افت ۱۹درصدی تولیدات آنها رقم بخورد. با این حال، بررسی‌ها نشان می‌دهد که در فصل بهار ۱۴۰۲ درآمد این شرکت‌ها بهطور متوسط افزایش ۱۲۵درصدی را نسبت به مدت مشابه سال قبل تجربه کرده است که عمدتا به رشد خیرهکننده نرخ جهانی شکر بر اثر ناترازی عرضه‌و‌‌‌تقاضا به سبب وجود جنگ و خشکسالی بازمی‌گردد. واگرایی ایجادشده که موجب شده است با وجود جهش درآمدی، حاشیه سود قندوشکری‌‌‌ها افزایش چشمگیری را تجربه نکند، به قیمت‌گذاری دستوری بازمی‌گردد.
کشت ۸۰ درصد شکر جهانی بر پایه نیشکر
در جهان حدود ۱۲۰کشور تولیدکننده شکر هستند که از این تعداد تنها ۲۰کشور شکر صادر می‌کنند. بزرگ‌ترین تولیدکنندگان شکر در جهان برزیل، هند، تایلند و چین هستند. نزدیک به ۸۰درصد شکر جهانی برعکس ایران از طریق نیشکر و عمدتا در مناطق استوایی برداشت می‌شود و ۲۰درصد مابقی از چغندرقند که در آب‌‌‌وهوای معتدل به عمل می‌‌‌آید استخراج می‌شود. نیاز سالانه کشور به قندوشکر در حدود ۵/ ۲میلیون تن است که بهطور متوسط یک‌میلیون و ۵۰۰هزار تن از مصرف سرانه کشور در داخل، توسط شرکت‌های تولیدکننده قندوشکر و مابقی از طریق واردات تامین می‌شود. حدود ۴۰درصد از شکر تولیدی در ایران از طریق تولید بر پایه نیشکر است و ۶۰درصد مابقی بر پایه چغندر صورت میگیرد. کشت قندوشکر بر پایه چغندرقند در دو کشت بهاره و پاییزه است که کشت بهاره از اوایل اسفند تا اردیبهشت انجام و در پاییز برداشت می‌شود که عیار این چغندر بین ۱۶تا ۲۰درصد است. کشت پاییزه از اواخر شهریورماه تا اوایل آذرماه صورت گرفته و در بهار برداشت می‌شود که عیار این چغندر بین ۱۴تا ۱۶درصد است. نرخ‌گذاری شکر تولیدی از قندوشکری‌‌‌ها توسط دولت صورت میگیرد که عمدتا برای شکر حاصل از چغندرقند معادل ۵/ ۲۳درصد از نرخ گندم را درنظر می‌‌‌گیرند.
تامین مازاد تقاضای شکر خام از هند و برزیل
ایران یکی از هفت کشور جهان است که از نظر تنوع اقلیمی و عرض جغرافیایی، از شرایط تولید شکر از هردو محصول چغندرقند و نیشکر برخوردار است. یکی از نکات بااهمیت که تا حدودی این صنعت را از صنایع دیگر متمایز کرده است، عدم‌امکان صادرات و واردات مواداولیه‌‌‌ای نظیر چغندرقند و همچنین فصلی بودن شرایط تولید و برداشت آن است. این امر باعث می‌شود عملا به‌‌‌‌‌‌اندازه فروش یک‌سال شرکت در بازه‌‌‌های زمانی دو تا سه‌ماهه تولید صورت بگیرد. البته در برخی از شرکت‌های دو کشته این مقدار متفاوت بوده و امکان تولید در بازه‌‌‌های طولانی‌‌‌تر فراهم است. محصولات عمده تولیدی این شرکت‌ها شامل شکر سفید به‌‌‌عنوان محصول اصلی است که در تولید محصولات غذایی و آشامیدنی مصرف می‌شود. تفاله خشک و ملاس، محصولات فرعی هستند که تفاله به‌‌‌عنوان نهاده دامی و ملاس در صنعت الکل‌‌‌سازی، خمیرمایه و مصارف دام مورد استفاده قرار میگیرد. بخشی از شکر سفید موردنیاز کشور از محل شکر خام وارداتی و از کشورهای دیگر همچون هندوستان و برزیل تامین می‌شود. میزان شکرخام واردشده براساس برآورد نیاز کشور توسط مراجع ذی‌صلاح و با اختصاص سهمیه دراختیار کارخانه‌های قندوشکر که دارای تجهیزات تصفیه هستند قرار میگیرد و هرسال با توجه به میزان چغندر تولیدی داخل کشور متغیر است.
براساس آمار طی سال ۱۴۰۱، یک‌میلیون و ۱۸۹هزار تن شکر از طریق بخش خصوصی وارد کشور شد که این عدد در مقایسه با واردات ۲۹۴هزار تنی بخش خصوصی در سال ۱۴۰۰ رشد پنج‌برابری را نشان می‌دهد.
۱۸سهم رشد ۳۶ هزار میلیاردی
درمجموع ۱۸شرکت در بازار سرمایه تحت‌‌‌عنوان گروه قندوشکر پذیرفته شده‌‌‌اند که بالغ بر ۳۶هزار و ۷۰۰میلیارد تومان از ارزش بازار سهام را تشکیل می‌‌دهند. شکر تولیدی این شرکت‌ها برپایه چغندرقند به‌دست می‌‌‌آید و براساس آمار منتشرشده در سال ۱۴۰۱ در مجموع ۵۸۸هزار تن شکر، توسط شرکت‌های بورسی این صنعت تولید شده است که معادل ۶۰درصد تولید شکر چغندری در سال ۱۴۰۱ است. بنابر گفته مسوولان فرابورس، شرکت‌های نیشکری تا پایان تابستان ۱۴۰۲ قرار است در بازار فرابورس عرضه‌‌‌اولیه شوند که پس از عرضه نیشکر خوزستان به‌‌‌همراه زیرمجموعه‌‌‌های آن، برای اولین بار گروه قندوشکر میزبان سهام شرکت‌های تولیدی شکر از نیشکر خواهد بود. نسبت قیمت به سود گذشته‌‌‌نگر این صنعت در حال حاضر ۱۹واحد است که کمترین میزان آن را دو شرکت «قمرو» و «قجام» با ثبت عدد کمتر از ۸واحد نصیب خود ساختند که این امر نشان‌دهنده وجود پتانسیل رشد قیمتی در این دو شرکت است. با این حال با توجه به عدد بالای میانگین نسبت قیمت به سود در این صنعت می‌‌‌توان اذعان کرد که عمده شرکت‌های فعال در این صنعت از جمله سهم‌‌‌های رشدی هستند و سودمحور محسوب نمی‌‌‌شوند.
مثلث فزونی تقاضای قند و شکر جهانی
نزدیک به یکسال‌‌‌ونیم از جنگ اوکراین و روسیه گذشته است؛ جنگی که موجب شد نظم هردوطرف عرضه‌‌‌وتقاضای شکر به‌صورت مقطعی به‌هم بریزد و در نتیجه این امر موجب افزایش قیمت جهانی شکر خام شده است. در کنار عامل جنگ، دو عامل خشکسالی و بارش سنگین نیز هر دو بر تولید و برداشت شکر در دوره‌‌‌های اخیر تاثیرگذار بوده‌اند. بارش سنگین، کار در مزارع نیشکر را سخت و غیرممکن می‌کند که این عامل در کنار مشکلات لجستیکی و حمل‌‌‌ونقل دریایی بر قیمت جهانی شکر تاثیرگذار بوده و موجب جهش قیمت نرخ جهانی آن شده است.
بررسی تولیدات شرکت‌های بورسی این صنعت نشان می‌دهد که بهطور میانگین طی ۱۰فصل اخیر در هر فصل ۳۶درصد به تولیدات این شرکت‌ها افزوده شده است. با این حال در بازه سالانه، اوضاع نابسامانی در تولیدات قندوشکری‌‌‌ها مشاهده می‌شود؛ به‌‌‌طوری که میانگین ۱۰سال اخیر تنها ۲درصد رشد تولید سالانه را نشان می‌دهد. عمده دلیل افت تولید ۱۰درصدی سال ۱۴۰۱ قندوشکری‌‌‌ها به خشکسالی مزارع کشاورزی بازمی‌گردد که این عامل موجب شد نتواند رشد ۱۶درصدی تولید سال ۱۴۰۰ را تکرار کند.
ارزیابی سه متغیر سودآوری در قندوشکری‌‌‌ها
سودآوری قندوشکری‌‌‌ها طی ۱۱فصل اخیر همواره روند متعادل روبه‌‌‌کاهشی را به ثبت رسانده است. بر این اساس در بازه فصلی میانگین حاشیه سودهای ناخالص، عملیاتی و خالص به‌‌‌ترتیب ۱۳، ۱۱ و ۱۰درصد به ثبت رسیده است. طی فصل بهار ۱۴۰۲ میانگین سه حاشیه سود ۱۱درصد به ثبت رسیده که بهطور متوسط نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲درصد کاهش یافته و باتوجه به میانگین ۱۱فصل اخیر می‌‌‌توان گفت عملکرد نسبتا متعادلی از خود به جا گذاشته است. در بازه سالانه عملکرد مطلوبی طی سال ۱۴۰۱ مشاهده نشده و حاشیه سود ناخالص ۱۵درصدی به ثبت رسیده است که با توجه به ثبت میانگین حاشیه سودهای ناخالص، عملیاتی و خالص ۱۵، ۱۳ و ۱۰درصدی می‌‌‌توان اذعان کرد عملکرد نسبتا متعادلی در بازه سالانه همچون فصلی محسوب می‌شود. عمده دلیل سودآوری متوسط قندوشکری‌‌‌ها با وجود افزایش خیرهکننده قیمت جهانی شکر را می‌‌‌توان وجود قیمت‌گذاری دستوری در آنها دانست که موجب ایجاد تاخیر زمانی در افزایش نرخ فروش محصولات آنها با وجود رشد هزینه‌‌‌هایشان می‌شود. در میان شرکت‌های قندوشکری بیشترین حاشیه سود ناخالص و خالص این صنعت را در بازه فصلی شرکت «قلرست» به ثبت رسانده که بر اساس آخرین گزارش فصلی منتهی به فروردین ۱۴۰۲ با ثبت حاشیه سود ناخالص و خالص ۴۵ و ۷۵درصدی بیشترین سودآوری را در میان هم‌‌‌گروهی‌‌‌های خود کسب کرده است.
امداد قندوشکری‌‌‌ها با قیمت جهانی
وضعیت درآمد فروش قندوشکری‌‌‌ها در ۱۰سال اخیر نشان می‌دهد که این شرکت‌ها بهطور میانگین هر سال ۳۸درصد رشد درآمد فروش را تجربه کرده‌‌‌اند. جهش خیرهکننده درآمد فروش آنها در سال ۱۴۰۱ رقم خورده و شرکت‌های این صنعت رکورد ۱۰۳درصدی را تجربه کرده‌‌‌اند. با این حال در بازه فصلی طی ۱۱فصل اخیر میانگین رشد درآمد ۵۹درصد در هر فصل به ثبت رسیده است. بیشترین رشد در بازه فصلی طی فصل چهارم منتهی به شهریور ۱۴۰۱ رقم خورده و جهش ۱۱۴درصدی به وقوع پیوسته است.
در بازه فصلی افزایش ۱۲۵درصدی در درآمد فروش قندوشکری‌‌‌ها طی فصل بهار ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال قبل رقم خورده و بر این اساس در هردو بازه فصلی و سالانه افزایش خوبی در درآمد قندوشکری‌‌‌ها مشاهده شده است. با توجه به افت تولید این صنعت در سال ۱۴۰۱ و فصل اول سال ۱۴۰۲، عمده‌‌‌ترین دلیل رشد درآمد قندوشکری‌‌‌ها را می‌‌‌توان رشد خیرهکننده قیمت جهانی شکر دانست که موجب شد شرکت‌های این صنعت درخواست افزایش قیمت کرده و در نتیجه مجوز افزایش نرخ را دریافت کنند.
متوسط رشد ۳۱ درصدی نرخ شکر تیرماه
بررسی نرخ فروش مهم‌ترین محصول شرکت‌های قندوشکری که بیشترین درآمد فروش را برای آنها به ثبت رسانده است، نشان می‌دهد که در بهار امسال قندوشکری‌‌‌ها بهطور میانگین ۱۷درصد به نرخ فروش آنها نسبت به میانگین سال ۱۴۰۱ افزوده شده است.
در بازه فصلی بیشترین رشد نرخ فروش را شرکت «قنقش» به ثبت رسانده و در این فصل رشد ۴۸درصدی در شکر تولیدی از چغندر را تجربه کرده است. در بازه ماهانه، قندوشکری‌‌‌ها میانگین رشد نرخ ۳۱درصدی مهم‌ترین محصول خود را تجربه کرده‌‌‌اند.
در این بین بیشترین افزایش مربوط به شرکت «قشکر» بوده که در چهارمین ماه ۱۴۰۲ محصول اصلی خود را که شکر تولیدی از چغندر قند است ۴۶درصد بیشتر از میانگین آن در سال ۱۴۰۱ به فروش رسانده است.
