بازگشت امید به صنعت لاستیک

با توجه به اینکه تایر یکی از قطعات اساسی وسایل نقلیه محسوب می‌شود، نقش قابل‌توجهی در جوامع امروزی دارد و جایگاه خود را در اقتصاد جهانی پیدا کرده است. لاستیک‌ها را می‌توان به دو دسته «طبیعی» و «سنتزی» تقسیم کرد. از لحاظ روش تولید هم می‌توان آنها را به دو مدل بایاس و رادیال تقسیم کرد. تفاوت تایرهای بایاس و رادیال در نوع ساخت و نوع جهت‌‌‌گیری نخ و سیم است. تایر‌‌‌های بایاس قدیمی‌‌‌تر از تایرهای رادیال هستند. همچنین تایر‌‌‌های رادیال به میزان کائوچوی طبیعی کمتری نیاز داشته و نسبت به تایرهای بایاس حاشیه سود بیشتری دارند. معایب تایر بایاس نسبت به رادیال شامل مواردی همچون سایش سریع‌‌‌تر، مصرف سوخت بیشتر، فرمان‌‌‌پذیری سخت‌‌‌تر در پیچ‌‌‌ها، ترمزگیری ضعیف‌‌‌تر و عملکرد بدتر در جاده‌‌‌های خیس است. مجموع این عوامل باعث شده است تا عمده شرکت‌هایی که در صنعت تایر فعالیت می‌کنند، در سال‌های اخیر به سمت توسعه‌‌ محصولات خود برای تولید تایرهای رادیال بروند.

نرخ فروش محصولات تایر مشمول قیمت‌گذاری دستوری است و تعیین آن توسط انجمن صنفی صنعت لاستیک و با نظارت سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان انجام می‌شود. آخرین افزایش نرخ دریافتی صنعت در اسفندماه ۱۴۰۱ معادل ۲۰درصد بوده است. با توجه به وابستگی شدید نرخ مواد اولیه به نرخ‌های جهانی نفت، مشتقات نفتی و نرخ دلار، محرک افزایش نرخ‌ها برای این صنعت را می‌توان تغییر نرخ این موارد دانست. ظرفیت اسمی تولید لاستیک در ایران سالانه ۴۰۰‌هزار تن است. این رقم در سال ۱۴۰۰ برابر ۲۵۹‌هزار تن بود که نسبت به سال ۱۳۹۹ کاهش ۵درصدی داشت. در ۹ماه ابتدایی ۱۴۰۱ هم ۲۱۷هزار تن لاستیک تولید شد. به‌طور متوسط ۵۴درصد کل تولید لاستیک در ایران مربوط به لاستیک‌های سواری، ۹درصد مربوط به لاستیک وانت و ۲۰درصد مربوط به لاستیک‌های سنگین و باری است.

چرا صنعت لاستیک مستعد رشد است؟

محصولات گروه لاستیک همواره با تقاضا مواجه‌اند. با توجه به کاهش شدید حاشیه سود گروه طی سال‌های اخیر و رسیدن این مقدار به کف تقریبی تاریخی، امید به دریافت افزایش نرخ متناسب با هزینه‌ها و جبران افت سال‌های گذشته قوت گرفته است. عرضه‌‌ محصولات گروه لاستیک در بورس‌کالا مشابه صنعت سیمان می‌تواند به تجلی گروه کمک شایانی کند و به رهایی آن از نرخ‌‌‌گذاری دستوری و رقابتی شدن قیمت‌ها منجر شود. نزدیک شدن قیمت تولیدکننده به قیمت فروش از دیگر مواردی است که می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند. در صورت آزاد شدن صادرات و فروش تایر صادراتی با نرخ بالاتر و افزایش تعرفه ورود تایر خارجی، مسیری جدید در توسعه‌‌ صنعت باز می‌شود.

 همچنین با توجه به اینکه عمده مواد اولیه با نفت همبستگی دارند، کاهش نرخ نفت می‌تواند باعث کاهش بهای تمام‌شده و رشد سودآوری شرکت‌ها شود. اجرایی شدن طرح‌‌‌های توسعه، مشابه طرحی که در کویرتایر عملی و به رشد ۱۱هزار تنی تولید تایر منجر شد، می‌تواند در شکوفایی بیشتر شرکت‌ها نقش مهمی ایفا کند.

نرخ‌‌‌گذاری دستوری و دیگر چالش‌‌‌ها

یکی از مشکلات صنعت، وارداتی بودن بخشی از مواد اولیه و وابستگی به دلار است و با توجه به اینکه روند بلندمدت دلار همواره صعودی بوده، روند بهای تمام‌شده هم افزایشی بوده است. در جهت جبران این موضوع باید نرخ فروش متناسب با رشد بهای تمام‌شده افزایش یابد. اما نرخ‌‌‌گذاری این صنعت متاسفانه دستوری است و در سال‌های اخیر با چالش‌های زیادی روبه‌رو بوده و حاشیه سود آنها در برخی سال‌ها افت چشمگیری داشته است، به‌طوری که سال گذشته شرکت‌ها تا مرز زیانده شدن پیش رفتند. از سوی دیگر با افزایش نرخ نامتعارف، به‌علت کاهش قدرت خرید، افراد جامعه تعویض لاستیک خودرو را به تاخیر می‌‌‌اندازند که این امر می‌تواند باعث افت میزان فروش شود. نسبت تولید تایر سنگین به کل تولید در داخل کمتر است و اگر شرکت‌ها به آن سمت بروند می‌توانند حاشیه سود بهتری داشته باشند.

همچنین تمرکز فروش با توجه به محدودیت‌های صادرات، روی بازارهای داخلی است. از سوی دیگر تحریم‌ها علاوه بر اینکه با رشد نرخ دلار باعث افت سود شرکت‌ها می‌شود، به علت وابستگی تکنولوژی، ماشین‌‌‌آلات و مواد اولیه به کشورهای خارجی می‌تواند روند تولید شرکت‌ها را با مشکل روبه‌رو کند.

مروری بر روند مواد اولیه‌‌ صنعت

روند نرخ کائوچوی طبیعی نشان می‌دهد که از ابتدای سال ۲۰۲۰، نرخ SMR۲۰ از ۱۴۶ به ۱۱۰سنت به ازای هر کیلوگرم کاهش یافت، در سال ۲۰۲۱ و اوایل ۲۰۲۲ رشد داشت و به اوج قیمتی ۱۸۰سنت رسید؛ اما طی ماه‌‌‌های اخیر نرخ اصلاح و در ماه اوت در محدوده‌‌ ۱۳۰سنت به ازای هر کیلوگرم معامله شد.

نرخ استایرن بوتادین رابر ۱۵۰۲ پتروشیمی بندر امام از فروردین ۱۴۰۱ به صورت ماهانه از ۳۸ تا ۵۲میلیون تومان در واحد تن معامله شده و نرخ مردادماه آن، ۴۴میلیون تومان در واحد تن بوده است.

نرخ دوده شکربن هم از فروردین ۱۴۰۱ بین ۳۳ تا ۴۷میلیون تومان در واحد تن معامله شده که سقف آن در ماه اخیر (مرداد) ۴۷میلیون تومان در واحد تن بوده است.

شرایط موجود و برنامه‌‌‌های آتی شرکت‌ها

پکویر: این شرکت اولین مجموعه تایرساز دانش‌‌‌بنیان کشور است که علاوه بر تولید لاستیک، تجهیزات موردنیاز صنعت را هم تولید می‌کند. ۲۰درصد از میزان تولید مجموع تایرهای سواری کشور در اختیار این شرکت است. همچنین ۶۴درصد از لاستیک‌های با سایز بزرگ‌تر از ۱۵ تولیدی کشور در اختیار کویرتایر است. طرح توسعه‌‌ شرکت نهایی و ماشین‌‌‌آلات موردنیاز جهت افزایش ظرفیت تولید شرکت به ۴۵هزار تن تهیه و نصب شده است. رشد میزان تولید و فروش در گزارش‌‌‌های شرکت به‌‌‌خصوص از اردیبهشت‌ماه ملموس است.

پسهند: این شرکت در سال ۱۴۰۱ بزرگ‌ترین تولیدکننده تسمه نقاله منجیددار و سیمی بوده است. ظرفیت تولید تسمه نقاله در شرکت سهند ۳۸۰۰تن در سال و میزان مصرف تسمه نقاله در داخل کشور حداقل ۱۵۰۰۰تن در سال است. افزایش خط تولید تسمه نقاله منجیددار و سیمی برای به حداکثر رساندن خط تولید در «پسهند» در دستور کار است که میزان تولید را از ۴هزار تن به ۱۰هزار تن افزایش می‌دهد. سعی شرکت بر این است که پروژه تسمه نقاله سیمی تا اوایل سال ۱۴۰۳ به بهره‌‌‌برداری برسد.

پکرمان: عمده درآمد گروه صنعتی بارز در زمینه‌‌ فروش تایر بایاس و رادیال است. این شرکت در سال ۱۴۰۱ با سهم بازار ۳۴درصدی توانست ۳۰سایز جدید به محصولات خود اضافه کند. در این شرکت تایر هواپیما نیز تولید می‌شود و شرکت در نظر دارد با اخذ مجوزهای لازم آن را به تولید انبوه برساند. در تایر بایاس نرخ‌‌‌گذاری در اختیار شرکت است و «پکرمان» درصدد است تناژ آن را افزایش دهد.

پاسا: این شرکت در حدود ۶۸درصد از بازار تایر موتور و دوچرخه و ۴۵درصد از بازار تیوپ کشور را در اختیار دارد. با توجه به اینکه تایر موتور و دوچرخه فروش فصلی دارند، در فصول گرم شرکت فروش‌ بهتری دارد. «پاسا» در حال حاضر ۱۷درصد از فروش محصولات خود را به شکل صادراتی انجام می‌دهد. ایران‌یاسا به دنبال افزایش ظرفیت تولید لاستیک تیوپ‌‌‌لس در فاز بعدی به ۶‌هزار تن است. شرکت در نظر دارد در سال‌جاری ۲۰هزار تن تولید محصول داشته باشد.

پارتا: محصولات تولیدی شرکت ترکیبی از انواع تایرهای سواری، باری، اتوبوسی، تایر کشاورزی و... است. در حال حاضر گروه آرتاویل در مجموع ۵۵هزار تن تولید عملی تایر دارد و دومین گروه تولیدی بزرگ تایر در کشور پس از گروه بارز است. شرکت به دنبال توسعه محصولات جدید  SUV(سایز ۱۶ تا ۲۰) براساس نیاز‌‌‌های بازار داخل است. رویکرد اصلی آرتاویل تایر به سمت تایر‌‌‌های TBR است.

پیزد: ۳۹درصد از بازار تیوپ در انحصار این شرکت است. در حال حاضر ۴۰درصد از بازار تایر موتوری، ۶۳‌درصد از تایر رادیال وانتی، ۴۰‌درصد از بازار تیوپ و ۱۳‌درصد از بازار تایر رادیال سواری کشور در اختیار یزد تایر است. شرکت هم‌‌‌اکنون ۸سایز مختلف لاستیک SUV و ۲۶سایز متفاوت لاستیک‌‌‌ موتور و دوچرخه را تولید می‌کند.

پتایر: این شرکت در حدود ١٠درصد از بازار لاستیک داخلی را در اختیار دارد. لاستیک سواری ۶٨درصد، لاستیک وانتی ۶درصد و لاستیک باری و اتوبوسی ١٩درصد از سبد محصولات ایران‌تایر را تشکیل می‌دهند. «پتایر» در حال حاضر تا رینگ سایز۱۶ تولید می‌کند و در نظر دارد لاستیک‌های سایز ۱۷ و ۱۸ را به محصولات خود اضافه کند.

عامل برتری هر شرکت چیست؟

کمترین نسبت  P/ E(قیمت‌‌‌به‌‌‌سود) گذشته‌‌‌نگر گروه متعلق به «پکرمان» و «پسهند» است که در محدوده‌‌ ۸ واحد هستند. «پارتا»، «پسهند» و «پیزد» کمتر از میانه تاریخی نسبت قیمت‌‌‌به‌‌‌سود خود معامله می‌شوند. در زمینه حاشیه سود ناخالص فصل آخر، «پسهند» با ۴۵درصد و «پکویر» و «پاسا» با ۳۰درصد بهترین شرایط را دارند. در «پیزد»، «پکرمان» و «پاسا» به ترتیب حاشیه سود ناخالص فصل آخر نسبت به ۴فصل اخیر، ۶۱، ۴۱ و ۳۲‌درصد رشد داشته است. رشد درآمد نقطه‌‌‌به‌‌‌نقطه‌‌ تیرماه بیانگر این است که «پیزد» و «پسهند» با رشد درآمد بالای ۶۰درصد فروش قابل‌‌‌توجهی داشته‌‌‌اند. در قیاس درآمد با میانگین ۱۲ماه اخیر نیز «پیزد» و «پسهند» با افزایش فروش به ترتیب ۵۳ و ۴۶درصدی گزارش خوبی ارائه داده‌‌‌اند. در مرداد که بازار سرمایه شرایط خوبی نداشت، بیشترین بازدهی از آن نمادهای «پاسا» و «پیزد» به ترتیب با ۱۸ و ۹درصد بود و بیشترین افت را «پتایر» و «پکویر» با اصلاح ۱۶ و ۱۱درصدی قیمت تجربه کردند.

تحول تایرسازها و ارتقای سودآوری ۱۴۰۲

در این بخش سود پنج‌نماد صنعت لاستیک برای سال ۱۴۰۲ تحلیل شده و فرضیه‌های در نظر گرفته شده به شرح زیر است: نرخ تورم ۵۰درصد، دلار موثر ۴۲هزار تومان، نرخ دلاری کائوچوی طبیعی معادل ۱۳۷سنت در واحد کیلوگرم براساس نرخ SMR۲۰ مالزی، نرخ کائوچوی مصنوعی معادل ۴۵میلیون تومان در واحد تن براساس میانگین نرخ فروش سال‌جاری SBR۱۵۰۲ پتروشیمی بندرامام در بورس‌کالا، نرخ دوده ۴۳میلیون تومان در واحد تن براساس میانگین نرخ فروش سال‌جاری دوده شرکت کربن ایران (برای هر نماد این مقادیر با نرخ دوره‌‌‌های گذشته اعتبارسنجی شده و متناسب با نرخ مصرف آن دوره‌‌‌ها ضریب داده شده است). دیگر مواد اولیه هم با نرخ رشد ثابت افزایش داده شده‌‌‌اند. دستمزد معادل افزایش نرخ در نظر گرفته‌‌‌شده در بودجه یا متناسب با مقدار بهار رشد داده شده است. نرخ فروش تایر در ماه‌‌‌های باقی‌‌‌مانده‌‌ سال مالی براساس آخرین نرخ گزارش‌‌‌ها با فرض عدم‌دریافت افزایش نرخ جدید تا پایان سال لحاظ شده است. در «پکویر» روند رشد مقدار فروش با توجه به طرح توسعه در نظر گرفته شده است.