تیکآف درآمدی در لجستیک زمینی
دنیای‌اقتصاد - عباس بیات : در سراسر دنیا از روش‌های حملونقل متفاوتی استفاده میشود که حملونقل زمینی رایج‌‌‌ترین نوع آن است. ترانزیت زمینی خود انواع گوناگونی دارد و از وسایل نقلیه متفاوتی در این روش استفاده میشود. یکی از نکات ویژه صنعت لجستیک نسبت به سایر صنایع این است که هرچه تکنولوژی پیشرفت کرده و صنایع سنتی را متحول کند، انسان‌‌‌ها همواره برای دسترسی به منابع مختلف نیاز مبرم و غیرقابل انکاری به خدمات لجستیک دارند تا محصولات موردنیاز در دسترسشان باشد.
شاید تنها تکنولوژی رویاپردازانه‌‌‌ای که بتواند شکل کلی لجستیک را تغییر دهد، تکنولوژی تلپورت باشد که تنها می‌‌‌توان در کتاب‌های علمی‌تخیلی شاهد آن بود. با این حال ارزیابی متغیرهای بنیادی در گروه لجستیک زمینی بازار سهام نشان می‌دهد که طی سال ۱۴۰۱ درآمد این صنعت رکورد ۱۰ساله را به ثبت رسانده و توانسته است افزایش ۸۷درصدی را تجربه کند که عمده دلیل آن به گسترش خریدهای اینترنتی عموم مردم و همین‌طور توسعه بخش خصوصی حملونقل زمینی در سال اخیر بازمی‌گردد. در این میان به لحاظ حاشیه سود نیز روند ۱۰ساله افزایشی است و طی سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۴۰۰ به‌طور میانگین حاشیه سودهای این گروه ۳درصد افزایش را تجربه کرده است.
افت جایگاه جهانی لجستیک ایران بر اثر تحریم
آمار و ارقام نشان می‌دهد که سالانه حداقل ۳۰۰هزار شغل جدید در سراسر دنیا در این صنعت به وجود می‌آید. تنها در چین بیش از ۱۷میلیون و ۸۰۰هزار نفر در صنایع لجستیک مشغول به کار هستند. ارزش بازار این صنعت روزبه‌روز در حال افزایش است. در کشور در حال توسعه‌‌‌ای مانند برزیل ۸/ ۱۰درصد از حجم تولید ناخالص داخلی مربوط به صنعت لجستیک است و در کشورهای توسعه‌یافته همچون انگلیس و آلمان حدود ۵/ ۷درصد از حجم تولید ناخالص داخلی در این صنعت خلق میشود. ارزیابی وضعیت صنعت لجستیک در ایران نشان می‌دهد که این صنعت به لحاظ آمادگی دیجیتال، مبانی کسب‌وکار، فرصت‌‌‌های برون‌مرزی و درون‌مرزی در کل دنیا رتبه ۱۲را اخذ کرده است. دلیل پایین بودن امتیاز ایران در معیار فرصت‌‌‌های برون‌مرزی را می‌‌‌توان حاصل تحریم‌‌‌های وضع‌شده بر کشور دانست.
ارزش ۱۵میلیارد دلاری حملونقل جاده‌‌‌ای
در ایران با توجه به گستردگی جغرافیای کشور و همچنین وجود پراکندگی در محل سکونت افراد، پیچیدگی‌های فراوانی برای صنعت لجستیک وجود دارد. دولت ایران در عرصه‌‌‌های مختلف اقتصادی بنگاه‌‌‌داری می‌کند. صنعت لجستیک نیز از این موضوع مستثنی نیست. بازیگران پیشتاز همچون سایر صنایع یا کاملا دولتی هستند یا یک ارگان دولتی یکی از سهامداران اصلی این مجموعه‌‌‌هاست. برخلاف حملونقل هوایی و ریلی که سهامداران دولتی دارند، در حملونقل جاده‌‌‌ای چند شرکت خصوصی با قدمت بالا توانسته‌‌‌اند قد علم کنند و ناوگانی با جمعیت حدود ۱۰هزار خودرو داشته باشند. در دنیا به‌‌‌صورت میانگین بسته به توسعه‌یافتگی اقتصاد کشورها بین ۸تا ۱۱درصد از تولید ناخالص داخلی کشورها به صنعت لجستیک اختصاص دارد؛ اما در ایران این عدد به ۵ تا ۶درصد تقلیل می‌‌‌یابد.
در سال ۲۰۲۱ تولید ناخالص داخلی ایران ۳۵۹میلیارد دلار بوده که با توجه به سهم بیان‌شده، ارزش این صنعت بین ۹۸/ ۱۷میلیارد تا ۵۸/ ۲۱میلیارد دلار پیش‌بینی شده است. در ایران با توجه به گستردگی جاده‌‌‌ای کشور، سهم حملونقل جاده‌‌‌ای در کلیت صنعت لجستیک ۸۰درصد است که ارزشی بالغ بر ۹۲/ ۱۵میلیارد دلار را تشکیل می‌دهد. بعد از آن حملونقل دریایی با ۱۰درصد و ارزش ۲میلیارد دلاری، حملونقل هوایی با ۸/ ۶درصد و ارزش ۳۵/ ۱میلیارد دلاری و حملونقل ریلی با ۳/ ۲درصد و ارزشی بالغ بر ۴۵/ ۰میلیارد دلار در رتبه‌‌‌های بعدی جای گرفته‌‌‌اند.
چهار راس ۵هزار میلیاردی بازار سهام
در بازار سهام، صنعت لجستیک به سه‌گروه حملونقل ریلی، حملونقل بار زمینی و بنادر و دریایی تقسیم میشود. در این جستار سهم‌‌‌های گروه حملونقل بار زمینی بررسی شده که در مجموع چهار سهم فعال در بازار سهام دارند و بالغ بر ۵هزار و ۳۰۰میلیارد تومان از ارزش این بازار را تشکیل می‌دهند. بیشترین ارزش بازار این گروه متعلق به شرکت «حفارس» با ۲هزار و ۶۰۰میلیارد تومان است. نسبت قیمت به سود این گروه در بازار سهام در حال حاضر ۷/ ۲۵واحد است که نشان می‌دهد عمده سهم‌‌‌های این صنعت سودمحور نبوده و جزو صنایع رشدی قرار می‌گیرند. کمترین نسبت قیمت به سود نیز متعلق به شرکت «حتوکا» با ۱/ ۱۳واحد است که از پتانسیل رشد این سهم در بین همگروهیهای خود حکایت دارد. طی یک‌ماه اخیر شاخص کل بورس بازدهی منفی ۴۵/ ۸درصد را نصیب سهامداران خود کرده که در این بین گروه حملونقل بار زمینی با ثبت بازدهی منفی ۱۴درصد زیان بیش از ۵واحدی را نسبت به شاخص کل به سهامداران خود تحمیل کرده است.
رشد خیره‌کننده درآمد صنعت در ۱۴۰۱
بی‌‌‌شک مهم‌ترین فاکتور هر شرکت تولیدی یا خدماتی، درآمد حاصل از فروش یا ارائه خدمات آن است که هرچه این درآمد روند روبه‌‌‌رشدی داشته باشد، می‌‌‌توان به آینده و تداوم رشد این صنعت امیدوار بود. بر این اساس طی ۱۰سال اخیر به‌طور میانگین ۳۲درصد درآمد ارائه خدمات گروه حملونقل بار زمینی افزایش یافته که بیشترین رشد در ۱۲ماه ۱۴۰۱ با افزایش ۸۷درصد رقم خورده است. با این حال طی این دهه، در سه‌سال متوالی از سال ۹۴ تا ۹۶ درآمد چهار شرکت فعال این گروه با کاهش همراه بوده که بیشترین میزان آن طی سال ۱۳۹۴ با افت ۳۱درصدی رقم خورده است. با این حال طی فصل بهار سال جاری مجموع درآمد خدمات این صنعت ۵۰۰میلیارد تومان بوده که در مقایسه با فصل بهار سال ۱۴۰۱، افت ۱۶درصدی را تجربه کرده است.
ارزیابی درآمد شرکت‌های فعال این حوزه نشان می‌دهد که طی اولین فصل از سال ۱۴۰۲، نماد «حفارس» با فروش ۲۳۷میلیارد تومانی سهم ۴۸درصدی از درآمد کل این گروه را تشکیل داده است. در مجموع طی سال ۱۴۰۱ جهش درآمدی بسیار خوبی در حملونقل بار زمینی رقم خورده که عمده دلیل آن به افزایش استقبال عموم مردم از خریدهای اینترنتی بازمی‌گردد که این امر موجب گسترش شرکت‌های حمل کالای خصوصی و در نتیجه افزایش شگفت‌‌‌انگیز درآمد این صنعت طی سال ۱۴۰۱ شده است. کرونا موجب افت و کاهش درآمد بسیاری از کسب‌وکارها و نابودی آنها شد؛ اما فرهنگ خرید اینترنتی محصولات و استفاده از خدمات اینترنتی را در میان عموم مردم افزایش داد. بر این اساس بعد از کرونا استقبال مردم از خریدهای اینترنتی افزایش یافت و موجب شد که فروشگاه‌‌‌ها بستری را جهت حمل سریع کالاهای خود فراهم کنند تا نیاز مشتریان در اسرع وقت رفع شود و در نتیجه همه این موارد موجب رشد حقیقی درآمد در صنعت لجستیک به‌خصوص در حوزه بار زمینی شد.
جهش ۵۷درصدی درآمد «حتوکا»
رشد درآمد حاصل از ارائه مهم‌ترین خدمت در شرکت‌های حملونقل بار زمینی طی فصل بهار به‌طور میانگین با افزایش ۳۵درصدی نسبت به میانگین کل سال ۱۴۰۱ همراه بوده است. در این بین بیشترین رشد درآمد خدمت اصلی طی فصل بهار توسط «حتوکا» به ثبت رسیده و این شرکت موفق شده است مهم‌ترین منبع درآمدی خود یعنی درآمد حاصل از مکانیزم‌‌‌ها را ۱۱۲درصد نسبت به کل سال مالی گذشته افزایش دهد. با این حال شرکت «حپترو» طی فصل اول سال ۱۴۰۲ درآمد حاصل از قرارداد حمل مایعات خود را ۲۳درصد نسبت به ۱۴۰۱ افزایش داده و با این عدد کمترین میزان رشد را در میان همگروهیهای خود به ثبت رسانده است. منابع مهم درآمدی «حتوکا» و «حپترو» به‌‌‌ترتیب ۲۱ و ۴۴درصد از کل درآمد این دو شرکت را تشکیل می‌دهند؛ اما به لحاظ تنوع قرارداد «حتوکا» از تنوع منابع درآمدی بسیار خوبی برخوردار است که این امر موجب میشود ریسک عدم‌تداوم درآمد این شرکت بسیار کاهش یابد.
روند رو به رشد سودآوری
پس از بررسی درآمد و نرخ خدمات صنعت حملونقل بار زمینی نوبت به حاشیه سود چهار شرکت فعال این گروه از بازار سهام است. طی ۱۰سال اخیر حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص این صنعت اوضاع نابسامانی داشته، به‌‌‌طوری که به‌طور میانگین این دهه به‌‌‌ترتیب ۳۱/ ۰درصد، منفی ۱۸/ ۵درصد و ۱۰/ ۰درصد بوده است. با این حال روند حاشیه سود آن طی مدت مذکور افزایشی بوده، به‌‌‌طوری که از ۴درصد در سال ۱۳۹۳ به ۹درصد در ۱۴۰۱ افزایش یافته است. بیشترین میزان سود ناخالص این صنعت طی ۱۲ماه ۱۴۰۱ رقم خورده و بیشترین میزان سود خالص نیز در سال ۱۳۹۹ با ۱۲درصد حاشیه سود به ثبت رسیده است.
طی فصل بهار ۱۴۰۲ نیز روند افزایش سودآوری ادامه داشته و میانگین هر سه حاشیه سود ۸درصد به ثبت رسیده است. بیشترین حاشیه سود ناخالص و خالص طی بهار ۱۴۰۲ توسط شرکت «حپترو» با ۲۶ و ۳۲درصد به ثبت رسیده است. با این حال کمترین میزان حاشیه سودهای ناخالص و خالص این صنعت را شرکت «حفارس» با ۳درصد به ثبت رسانده است. لازم به ذکر است که در این صنعت شرکت «حرهشا» که در بازار پایه فرابورس معامله میشود، با توجه به زیان‌‌‌دهی عظیمی که تجربه کرده، حاشیه زیانی بالغ بر ۳۳درصد را به ثبت رسانده و به همین دلیل در محاسبات حاشیه سود صنعت این سهم نادیده گرفته شده است.
