چهارضلع دردسرساز سیم‌‌‌وکابلی‌‌‌ها
دنیای اقتصاد- عباس‌بیات : ایجاد کارخانه‌‌‌های سیم‌‌‌سازی و کابل‌‌‌سازی در ایران از نزدیک به چهاردهه پیش آغاز شده است. بازار سیم و کابل از منظر عرضه و تقاضا در حال بلوغ و رشد آهسته است. محصولات توسعه‌یافته و توزیع‌شده توسط صنعت تولید سیم و کابل، مانند سیم غیر‌آهنی، مخابراتی و کابل فیبر نوری برای فعالیت در طیف گسترده‌ای از بازارها از جمله ساخت‌وساز، کالاهای مصرفی، ارتباطات از راه دور و تاسیسات ضروری هستند. از عمده‌‌‌ترین چالش‌‌‌های گروه تجهیزات صنعتی می‌‌‌توان به تولیدکنندگان زیرپلهای، قیمت بالای مواداولیه، قراردادهای یک‌‌‌طرفه و صدور مجوزهای بی‌رویه اشاره کرد. در این گزارش، تاثیرات چهار معضل مذکور بر سودآوری و فروش سیم‌‌‌وکابلی‌‌‌ها بررسی شده و روند و میزان هریک با سال‌های تاریخی مورد قیاس قرار گرفته است.
صنعت ۱۲هزار میلیاردی بازار سرمایه
در بازار سرمایه، ۶شرکت تولیدکننده سیم و کابل که گروه تجهیزات صنعتی محسوب می‌‌‌شوند، با ارزشی بالغ بر ۱۲هزار میلیارد تومان در حال فعالیت هستند. در این بین بااهمیت‌‌‌ترین شرکت این صنعت، «بکام» محسوب می‌شود که بالغ بر ۵هزار و ۱۲۴میلیارد تومان در بازار ارزشگذاری شده است. کمترین ارزش بازار نیز متعلق به شرکت «بتک» با ۲۵۴میلیارد تومان است. اولین معیار ارزشگذاری سهام شرکت‌های سیم و کابل یعنی نسبت قیمت به سود نشان می‌دهد که کمترین میزان نسبت مذکور در این صنعت مربوط به شرکت «بکابل» با ثبت عدد ۲/ ۱۴واحد است که این امر پتانسیل بیشتر این شرکت برای رشد را نشان می‌دهد. بیشترین عدد نسبت قیمت به سود نیز مربوط به شرکت «بتک» با ثبت عدد بیش از یک‌هزار واحد است. میزان بازدهی ۳۰روز اخیر صنعت سیم و کابل نشان می‌دهد که شرکت‌های این صنعت به‌طور میانگین ۷درصد بازدهی نصیب سهامداران خود کرده‌‌‌اند که بیشترین میزان بازدهی مربوط به شرکت «بایکا» با ثبت بازدهی ۲۰درصدی و کمترین میزان مربوط به شرکت «بالبر» با بازدهی منفی ۱۵درصد طی دوره ۳۰روزه بوده است.
چهار چالش بغرنج در سیم‌‌‌وکابلی‌‌‌ها
صنعت سیم و کابل در ایران رشد کمی و کیفی بالایی در چند دهه اخیر داشته، به گونه‌‌‌ای که ظرفیت اسمی این صنعت هم‌اکنون بیش از چند برابر نیاز داخلی است و همین امر ضرورت صادرات این محصول ارز‌‌‌آور را ایجاب می‌کند. با این وجود، یک‌مساله اساسی را نباید فراموش کرد و آن هم صدور بی‌رویه مجوز در این صنعت توسط وزارت صمت است که علاوه بر توزیع بسیار بالای سیم و کابل‌‌‌های غیر‌‌‌استاندارد در بازار داخلی، در عرصه صادرات هم باعث رسیدن آسیب‌‌‌های جدی به حیثیت تولیدکنندگان متخصص و مجرب شده و متاسفانه نظارت جدی بر فعالیت این شرکت‌های به‌اصطلاح «زیرپلهای» وجود ندارد. علاوه بر این، امروز به دلیل رقابت قیمتی بالای مس و آلومینیوم در بورسکالا به‌عنوان مواد اولیه تولید سیم و کابل، هزینه‌‌‌های تولید به‌شدت افزایش یافته و همین امر رقابت را در عرصه صادرات برای تولیدکنندگانی که خودشان را ملزم به رعایت استانداردها می‌‌‌دانند، سخت‌‌‌تر کرده است. از دیگر چالش‌‌‌های صنعت سیم و کابل می‌‌‌توان به قراردادهای یک‌‌‌جانبه وزارت نیرو با تولیدکنندگان و پیمانکاران اشاره کرد که سال‌هاست به دغدغه دائمی تبدیل شده و ضررهای هنگفتی را به صنعت سیم و کابل تحمیل کرده است. در این میان، کم‌توجهی نهادهای دولتی به نظرات تشکل‌های مربوطه مانند سندیکای صنعت برق و فقدان ضمانت اجرایی برای تصمیمات این تشکل باسابقه هم مزید بر علت شده است تا روند رفع مشکلات در دولت به‌کندی پیش برود.
کاهش معضل کمبود مواداولیه
بررسی تولیدات گروه تجهیزات صنعتی نشان می‌دهد که تولید این گروه در ۱۰سال اخیر به‌طور میانگین با ۸درصد افزایش روبه‌‌‌رو بوده است. در این بین، ارزیابی روند تولیدات از این واقعیت حکایت دارد که بیشترین میزان افزایش دهه اخیر در سال ۱۳۹۳ رقم خورده است و تولیدات با افزایش ۷۱درصدی همراه بوده‌اند. بیشترین میزان کاهش نیز در سال ۱۳۹۴ با افت ۲۵درصدی به ثبت رسیده است. بررسی تولیدات شرکت‌های فعال این صنعت نشان می‌دهد که بیشترین میزان تولید در ۱۲ماه ۱۴۰۱، متعلق به شرکت «بکابل» بوده که توانسته است در مدت مذکور ۵۰درصد تولیدات کل گروه را از آن خود کند. یکی از ریسک‌‌‌های این صنعت تامین مواداولیه است. دو ماده‌‌‌اولیه اصلی مورد استفاده در کابلسازان، مفتول مسی و آلومینیوم است. در دوره‌‌‌های گذشته عمدتا کاتد مس به‌طور خام با توجه به معافیت مالیات حاصل از صادرات از کشور خارج می‌شد که این امر به کمبود ماده‌‌‌اولیه اصلی برای کابلسازان می‌انجامید. اما در سال ۱۴۰۱ با توجه به مصوبه وزارت صمت که به‌‌‌منظور حمایت از ساخت داخل و اشتغال و تامین مواداولیه صنایع پایین‌‌‌دستی صورت گرفت، شرکت‌های تولیدکننده مس ملزم به رعایت عرضه هفتگی ۴هزار تن کاتد مس در بورسکالا شدند که این امر توانسته است تا حدودی مشکل تامین مواداولیه سیم‌‌‌وکابلی‌‌‌ها را برطرف کند. بر این اساس شرکت‌های تولیدکننده سیم‌‌‌وکابل در سال ۱۴۰۱ توانسته‌‌‌اند تولیدات خود را ۴۳درصد افزایش دهند که نسبت به میانگین ۱۰ساله، ۸درصد عدد بسیار خوب و قابل‌توجهی است.
صادرات گسترده در «بکابل»
بررسی روند ۱۱ساله میزان درآمد و فروش گروه تجهیزات صنعتی نشان می‌دهد که به‌طور میانگین هرسال ۲۶درصد به درآمد این صنعت افزوده شده و بیشترین میزان رشد مربوط به سال ۱۴۰۰ است که طی آن رشد ۱۰۹درصدی رقم خورده است. کمترین میزان رشد نیز مربوط به سال ۱۳۹۴ است که درآمد کلی صنعت با افت ۲۶درصدی همراه شد. در این بین با نگاهی به درآمد حاصل از فروش شرکت‌های فعال این صنعت در ۱۲ماه ۱۴۰۱، درمی‌‌‌یابیم که شرکت «بکابل» درمجموع با ۵۵درصد بیشترین نسبت درآمد به فروش صنعت را به دست آورده و شرکت «بکاب» که در دوره زمانی مذکور تنها ۲درصد درآمد کابلسازان را محقق کرده، کمترین میزان را به خود اختصاص داده است. هرچه شرکت‌های تولیدکننده سیم‌‌‌وکابل بتوانند فروش صادراتی خود را افزایش دهند، با توجه به فزونی عرضه بر تقاضای سیم‌‌‌وکابل در ایران، می‌‌‌توان بر افزایش فروش و سودآوری این شرکت‌ها امیدوار بود. بر این اساس میزان صادرات کابلسازان در سال ۱۴۰۱ نشان می‌دهد که تنها دو شرکت «بکابل» و «بکام» از محل صادرات درآمد کسب کرده‌‌‌اند که صادرات آنها به‌‌‌ترتیب ۵۵درصد و ۸درصد درآمد فروش این دو شرکت را تشکیل داده است. یکی از موارد بااهمیت در شرکت‌های تولیدی، توانایی چانه‌‌‌زنی آنها با مشتریان عمده خود است. بر این اساس می‌‌‌توان گفت، هرچه شرکت‌ها بتوانند تعامل بهتری با مشتریان خود داشته باشند انتظار می‌رود فروش بیشتر و در نتیجه سودآوری بهتری را تجربه کنند. بررسی نرخ فروش شرکت‌های فعال صنعت نشان می‌دهد که شرکت «بکابل» در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۲ توانسته است مهم‌ترین محصول خود یعنی کابل فشار متوسط را ۵۹درصد بیشتر از میانگین کل سال ۱۴۰۱ به‌‌‌فروش برساند که مهم‌ترین علت آن درآمد ۵۰درصدی از محل صادرات این شرکت است. در کنار آن شرکت «بکام» نیز کابل مخابرات نوری خود را که مهم‌ترین محصول این شرکت محسوب می‌شود، در دومین ماه سال۱۴۰۲، ۵۸درصد بیشتر از میانگین نرخ ۱۴۰۱ به فروش رسانده است.
افت چشمگیر سودآوری کابلسازان در ۱۴۰۱
بررسی روند ۱۱ساله حاشیه سود‌‌‌های گروه تجهیزات صنعتی نشان می‌دهد که به‌طور میانگین در مدت زمان مذکور، شرکت‌ها حاشیه سود ناخالص ۱۶درصد، سود عملیاتی ۵/ ۸درصد و سود خالص ۲درصد را به ثبت رسانده‌‌‌اند. رونق شرکت‌های سیم‌‌‌وکابل به لحاظ سودآوری طی دهه اخیر، در سال ۱۳۹۲رقم خورده که به‌‌‌ترتیب حاشیه سود ناخالص و خالص ۲۳درصدی و ۴درصدی به ثبت رسیده است. همچنین کمترین میزان برای کلیت صنعت در سال ۱۳۹۱ رخ داده که به‌‌‌ترتیب حاشیه سود ناخالص و خالص ۷درصدی و صفر به ثبت رسیده است.
بررسی گزارش‌های فصلی سال ۱۴۰۱ نشان می‌دهد که شرکت‌های این گروه با افت سودآوری مواجه بوده و حاشیه سود کمتر از میانگین را به ثبت رسانده‌‌‌اند. طی سال مذکور، حاشیه سود ناخالص کلی صنعت ۱۳درصد و حاشیه سود خالص ۱۱/ ۰درصد به ثبت رسیده است که نشان می‌دهد شرکت‌های این صنعت وضعیت وخیمی را در سال اخیر تجربه کرده‌‌‌اند. در این بین با نگاهی به شرکت‌های فعال در حوزه سیم‌‌‌وکابل می‌‌‌توان اذعان کرد که بیشترین میزان حاشیه سود ناخالص و خالص طی آخرین گزارش فصلی مربوط به شرکت «بکام» است که به‌‌‌ترتیب با ثبت اعداد ۳۰درصد و ۲۵درصد توانسته است سودآورترین شرکت در میان گروه خود باشد. در این میان کمترین میزان حاشیه سود ناخالص و خالص مربوط به شرکت «بتک» است که به‌‌‌ترتیب ۳درصد و ۳۱/ ۰درصد بوده است.
وصول مطالبات ۳۵۰روزه «بکام»
نقدینگی به‌منزله موتور به حرکت درآوردن یک کسب‌وکار است که کوچک‌ترین مشکلی در آن می‌‌‌تواند فعالیت کلی آن کسب‌وکار را با اختلال مواجه کند. برای بررسی نقدینگی صنعت سیم‌‌‌وکابل می‌‌‌توان از دو نسبت جریان نقد عملیاتی به فروش و دوره وصول مطالبات بهره‌‌‌مند شد. نسبت اول یعنی جریان نقد به فروش برای کلیت صنعت ۶درصد است، یعنی به‌طور میانگین شرکت‌های کابل‌‌‌ساز ۶درصد نقدینگی حاصل از فروش خود را تحت‌‌‌عنوان جریان نقد ذخیره می‌‌‌کنند. در این بین بیشترین میزان مربوط به شرکت «بایکا» است که ۲۴درصد از فروش خود را تحت‌‌‌عنوان نقدینگی ذخیره کرده و کمترین مقدار برای شرکت «بکابل» بوده که توانسته است تنها ۲درصد از فروش خود را ذخیره کند. با نگاهی به دوره وصول مطالبات شرکت‌های گروه تجهیزات صنعتی، می‌‌‌توان دریافت که عمدتا وصول مطالبات با تاخیر همراه است. میانگین وصول مطالبات کل این گروه ۱۱۷روز است که بیشترین میزان مربوط به شرکت «بکام» با ثبت دوره وصول ۳۴۹روزه و کمترین میزان مربوط به شرکت «بایکا» با ثبت دوره وصول ۲۵روزه
مطالبات است. در خصوص شرکت «بکام» بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد که مشتری عمده این شرکت مخابرات است و شرکت مخابرات با توجه به دولتی بودن از زاویه قدرت با این شرکت‌ها برخورد کرده و بدهی‌‌‌های آنها را با تاخیر فراوان تسویه می‌کند که این موضوع نه‌‌‌تنها موجب افت گردش نقدینگی شرکت مذکور شده، بلکه باعث کاهش ظرفیت عملی تولید آنها نیز شده است. پیش از این طی گزارشی با عنوان «شکاف دخل و خرج بکام» (در تاریخ ۱۷بهمن ۱۴۰۱ به شماره ۵۶۶۶ در روزنامه «دنیای‌اقتصاد») به ابعاد مختلف این موضوع و معضل جدی شرکت «بکام» پرداخته شده است.
