واگرایی درآمد و تولید در صنعت مس

اثرگذاری مس بر اقتصاد

در بازار کامودیتی به مس به‌‌‌دلیل کاربردهای گوناگون، لقب دکتر مس می‌دهند. از این فلز در فعالیت‌‌‌های مختلف اقتصادی به‌‌‌عنوان فشارسنج اقتصادی استفاده می‌شود. در صورت افزایش قیمت آن شاخص مهمی برای افزایش فعالیت اقتصادی و به‌‌‌دنبال آن رونق در سطح جهان است و در صورت کاهش نیز هشدارهایی مبنی بر مناسب نبودن اوضاع اقتصادی می‌دهد. کاربرد و ارزش مس روز‌‌‌به‌‌‌روز در حال افزایش است و چین بزرگ‌ترین مصرف‌کننده مس در جهان است که بیش از ۵۰درصد مصرف جهانی را به خود اختصاص داده است. بنابراین تغییر در تعادل بازار مس، پیامدهای جهانی دارد.

واردکنندگان و صادرکنندگان کاتد در یک قاب

بزرگ‌ترین واردکنندگان کاتد مس در سال ۲۰۲۱ کشورهای چین، ایالات‌متحده و ایتالیا هستند و این در حالی است که صادرکنندگان اعظم کاتد در این سال شیلی، کنگو و ژاپن بوده‌اند. در دهه ۲۰۰۰، قیمت مس به‌دلیل رشد خارق‌‌‌العاده تقاضا در چین چهاربرابر شد. شهرنشینی، برق‌‌‌رسانی روستایی و افزایش ساخت خودرو و لوازم‌خانگی به افزایش مصرف منجر شد. یک‌ساختمان معمولی هشت‌طبقه حدود ۲۰تن سیم و لوله مسی استفاده می‌کند و چین هزاران بلوک از این ساختمان‌‌‌ها را در طول دهه ۲۰۰۰ ساخت. هر روز هزار و ۵۰۰دستگاه خودروی جدید که هرکدام حاوی ۵۰پوند مس بود در چین ساخته شد. میلیون‌‌‌ها تلفن همراه و رایانه شخصی در چین ساخته شد که به‌‌‌ترتیب حاوی ۵/ ۱۰اونس و ۵/ ۱پوند مس بودند.

سهم دو درصدی ایران در تولید مس

در سال ۲۰۲۱ ایران با تولید حدود ۳۰۳هزار تن کاتد رتبه هجدهم تولید مس پالایش‌شده دنیا را دارا بوده، به‌‌‌طوری که سهم تولید مس ایران در دنیا در این سال ۲/ ۱درصد بوده است. همچنین در منطقه آسیا طی سال ۲۰۲۱ ایران رتبه هفتم تولید مس پالایش‌شده را در اختیار داشته، به‌‌‌طوری که سهم تولید مس ایران از این منطقه در سال مذکور ۱/ ۲درصد بوده است. براساس آمارهای جهانی در سال ۲۰۲۱، بیشترین میزان مصرف به‌‌‌ترتیب در مناطق آسیا، اروپا و آمریکای شمالی بوده و پیش‌بینی می‌شود که این روند تا سال ۲۰۲۶ به همین ترتیب باقی بماند. در بازار سرمایه دو نماد «فباهنر» و «فملی» در حوزه مس فعالیت می‌کنند. این دو شرکت از نظر نوع فعالیت کاملا با یکدیگر متفاوتند. «فباهنر» در حوزه ذوب و ریخته‌‌‌گری و تولید محصولات مسی فعال است، در حالی که «فملی» عملیات معدنی و تولید کاتد و کنسانتره مس را انجام می‌دهد. هریک از این دو نماد در زمینه تولید خود سهم زیادی از کل شرکت‌های داخلی را به خود اختصاص داده‌‌‌اند. در حال حاضر ارزش بازار کل صنعت مس ۵۴۶هزار میلیارد تومان است که بیشترین آن مربوط به «فملی» با ارزش ۵۲۹هزار میلیارد تومانی است و ارزش بازار «فباهنر» نیز نزدیک به ۱۷هزار میلیارد تومان است. در این بین میانگین بازدهی صنعت ۱۰۰درصد بوده که بیشترین آن مربوط به «فباهنر» با ۱۱۶درصد است. بررسی نسبت قیمت به سود هر سهم این صنعت نشان می‌دهد که به‌‌‌دلیل استقبال خوب سهامداران از این دو شرکت تولیدکننده مس موجب شده است تا نسبت قیمت به سود «فملی» و «فباهنر» در حال حاضر ۱۲ و ۱۱واحد باشد. این در حالی است که نسبت قیمت به سود آینده‌نگر این دو سهم ۲/ ۸ و ۳/ ۶واحد است. بر این اساس می‌‌‌توان گفت کمی رشد هیجانی را این دو سهم تجربه کرده‌‌‌اند که البته باتوجه به شرایط خوب بازار سرمایه این امری طبیعی است.

عوامل موثر بر قیمت مس

از آنجا که عمده مصرف مس در صنعت ساختمان و تجهیزات است، بهبود صنایع تولیدی و زیرساختی کشورها به‌خصوص در چین که به رشد GDP منجر می‌شود به‌‌‌معنی بهبود تقاضای مس و رشد قیمت آن است. تغییرات تولید ناخالص داخلی کشورها از جمله عوامل کلانی است که بر قیمت این محصول اثر می‌گذارد. در کنار عوامل بالا رشد تقاضای خودروهای الکتریکی، باتری ماشین‌‌‌های الکتریکی و تامین انرژی از طریق توربین‌‌‌های بادی و خورشیدی باعث رشد تقاضا برای مس خواهد شد. در سال ۲۰۲۱ بیش از ۵/ ۱۶میلیون دستگاه خودروی الکتریکی در جاده‌‌‌ها موجود بودند که در سه‌سال اخیر سه‌برابر شده‌‌‌اند. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰، موجودی خودروهای الکتریکی در جهان تقریبا به ۲۰۰میلیون وسیله نقلیه خواهد رسید و حدود ۱۰درصد از ناوگان خودروهای جهانی را تشکیل خواهد داد. بر این اساس تقاضای مس برای باتری ماشین‌‌‌های الکتریکی تا سال ۲۰۳۰ امکان رشد هزار درصدی را دارد. همین‌طور تقاضای مس برای توربین‌‌‌های بادی به دلیل افزایش تامین انرژی بادی تا سال ۲۰۲۳ امکان دوبرابر شدن را دارد. همه‌‌ این عوامل رشد تقاضای این فلز محبوب و دوست‌‌‌دار محیط‌زیست را نشان می‌دهد.

روند ۱۰‌ساله حاشیه سود صنعت مس

بررسی حاشیه سود یک صنعت نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در آن به‌‌‌ چه میزان برای صاحب سرمایه سودآور بوده است. از این رو بررسی روند بلندمدت حاشیه سود تولیدکنندگان مس نشان می‌دهد که میانگین حاشیه سود ناخالص ۱۰ساله آنها ۳۴درصد بوده که در این بین بیشترین میزان برای شرکت «فملی» است که توانسته است به‌طور میانگین حاشیه سود ناخالص ۱۰ساله خود را به ۵۱درصد برساند. بررسی حاشیه سود خالص صنعت نشان می‌دهد به‌طور میانگین در دهه اخیر دو شرکت سازنده مس ۲۶درصد حاشیه سود ثبت کرده‌اند که در این نسبت نیز «فملی» با حاشیه سود ۴۱درصد بیشترین مقدار را به ثبت رسانده است. بررسی روند هر دو حاشیه سود نشان می‌دهد که در سال ۱۳۹۴به کمترین میزان خود رسیده‌‌‌اند؛ اما در ادامه توانستند با کنترل هزینه و افزایش نرخ فروش خود به روند صعودی بازگردند، به‌‌‌طوری که در ۹ماه ۱۴۰۱ حاشیه سود ناخالص به ۴۲ و خالص به ۳۸درصد افزایش یافته است.

افت تاریخی تولید در فملی

دومین نسبت مهمی که در خصوص صنایع تولیدی باید در نظر گرفت روند رشد یا افت تولید آن است. میانگین تولید ۱۰ساله صنعت نشان می‌دهد که در هر سال به‌طور متوسط ۴درصد به تولید افزوده شده است. اما در این میان برخی سال‌ها نیز باتوجه به افت تقاضای محصولات مس شاهد کاهش تولید صنعت بوده‌‌‌ایم. بیشترین افت ۱۰سال اخیر در سال ۱۴۰۱ رخ داده که تولید کلی صنعت در حدود ۱۰درصد افت کرده است. بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد که عمده دلیل آن کاهش تقاضای چین به‌‌‌دلیل افت سرمایه‌گذاری در بخش مسکن بوده که موجب کاهش قیمت مس شده و از این رو بر تولیدات شرکت‌های سازنده مس تاثیر گذاشته است.

افت فروش به دنبال کاهش قیمت جهانی

ارزیابی وضعیت درآمد صنعت نشان می‌دهد که در ۱۰سال اخیر به‌طور میانگین ۴۱درصد به درآمد کل صنعت افزوده شده که نشانه خوبی برای آن است. با این حال کمترین میزان رشد مربوط به سال ۱۳۹۴ بوده که درآمد کلی سازندگان مس ۲۴درصد افت را تجربه کرده است. بیشترین افزایش رشد درآمد نیز مربوط به سال ۱۳۹۸ است که درآمد سازندگان مس رشد ۱۱۴درصدی را نسبت به سال ۱۳۹۷ تجربه کرده است. با همه این تفاسیر در سال ۱۴۰۱ باتوجه به افت جهانی قیمت مس و کاهش تولیدات شرکت میزان رشد درآمد کلی صنعت ۱۱درصد بوده که از میانگین ۱۰ساله آن عدد کمتری را به‌‌‌ثبت رسانده است.

وصول دیر هنگام مطالبات در «فملی»

گردش جریان نقد نشان می‌دهد که یک شرکت به چه میزان توانسته است نقدینگی را به گردش بیندازد و همین‌طور نشانه‌‌‌ای است از توانایی شرکت برای مواقع بحرانی که با کمبود سرمایه همراه می‌شود و برای تامین مواداولیه و افزایش ظرفیت عملی تولید خود به نقدینگی نیاز دارد. بر این اساس اولین نسبتی که می‌‌‌تواند میزان گردش نقدینگی صنعت مس را نشان دهد، نسبت جریان نقد عملیاتی به فروش است. بر این اساس شرکت ملی مس ایران در دوره ۹ماه ۱۴۰۱ به میزان ۶۶درصد از درآمد فروش خود را توانسته است تحت عنوان نقدینگی عملیاتی ذخیره سازد. در این بین می‌‌‌توان از دوره وصول مطالبات گردش میزان نقدینگی را نیز ارزیابی کرد. میانگین دوره وصول مطالبات ۱۰فصل اخیر در «فملی» و «فباهنر» به‌‌‌ترتیب ۱۲۱ و ۵۶روز بوده است. باتوجه به نقدینگی بالای موجود در «فملی» در کنار دوره وصول مطالبات زیاد آن می‌‌‌توان گفت گردش نقدینگی در این شرکت ضعیف بوده و اصطلاحا پول در آن راکد مانده است.