اثر نرخگذاری جدید بر سود یوتیلیتیها
ندا کریمی تحلیلگر بازار سهام
شرکت‌های مبین انرژی خلیج‌فارس و فجر انرژی خلیج‌فارس با نمادهای «مبین» و «بفجر» دو شرکت یوتیلیتی مستقر در عسلویه و ماهشهر و تامینکننده برق، بخار، نیتروژن، اکسیژن، انواع آب و ارائه‌دهنده سایر خدمات به شرکت‌های پتروشیمی منطقه‌‌‌های فوق هستند. تمرکز یوتیلیتی در این واحدها با هدف مزیت مقیاس و کاهش سرمایه‌گذاری در هر واحد پتروشیمی ساخته‌شده در این مناطق است. این موضوع سبب مناقشه بین شرکت‌های منطقه و تامینکنندگان یوتیلیتی نیز شده است. تا قبل از سال ۱۳۹۷ نرخ‌های فروش محصولات یوتیلیتی «مبین» و «بفجر» به صورت دلاری یا ریالی بوده است. در میانه‌‌‌های دهه ۱۳۹۰ و در اوج سقوط قیمت نفت و فرآورده‌‌‌های پتروشیمی و با توجه به حاشیه سود بالای تولیدکنندگان یوتیلیتیها در مقایسه با شرکت‌های پتروشیمی تولیدکننده، مجموعه سرمایه‌گذاری غدیر (مالک نهایی زاگرس و شپدیس) نسبت به قیمت بالای یوتیلیتی و انحصاری بودن آن، به شورای رقابت شکایت کرد. شکایت فوق منجر به تغییر نرخ‌ها به فرمول شد.
قیمت‌گذاری در فرمول مصوب شورای رقابت مبتنی بر برابرسازی بازده دارایی‌‌‌های مولد تامینکنندگان یوتیلیتی با مصرف‌کنندگان آن (شرکت‌های پتروشیمی) بوده است و برای سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ اجرایی و سپس برای سال ۱۳۹۹ تمدید شد. اما هلدینگ پتروشیمی خلیج‌فارس و «مبین» و «بفجر» به‌شدت معترض بوده‌‌‌اند؛ زیرا سود این شرکت‌ها در مقایسه با شرکت‌های پتروشیمی خریدار یوتیلیتی رشد بسیار کمتری داشت. در این میان، موضوع دارایی مولد چالش اساسی برای دو گروه به شمار می‌‌‌رفت و در حالی که موجودی کالا و پیش‌پرداخت‌‌‌ها دارایی مولد شرکت‌های تولیدکنندگان محصولات پتروشیمی به شمار می‌رود و به ارزش روز در دفاتر شرکت‌های پتروشیمی ثبت می‌شود، در مقابل، در شرکت‌های یوتیلیتی‌محور به دلیل ماهیت فعالیت، عملا موجودی کالایی وجود ندارد. البته ایراد اساسی مبنا قرار دادن دارایی به ارزش دفتری است. به دلیل شرایط تورمی کشور و دو جهش ارزی در یک‌دهه گذشته، بهای دفتری شرکت‌های پتروشیمی و یوتیلیتی با ارزش روز آن تفاوت فاحشی یافته بود. با وجود رشد قابل‌توجه سود پتروشیمی‌‌‌ها و به دلیل استانداردهای حسابداری در ثبت داراییها و بهره‌‌‌برداری طرح‌‌‌های توسعه و همچنین رشد موجودی کالا (و سهم بالای آن) عملا نسبت بازده متناسب با رشد قیمت دلار افزایش نیافت. مبنای ارزش دفتری شرکت‌های پتروشیمی و تامینکننده یوتیلیتی را به سمت رقابت برای تجدید ارزیابی داراییها سوق داد. پیش از وقوع این رقابت این موضوع این بار با اعتراض شرکت‌های تامینکننده یوتیلیتی همراه شد. در جلسه شورای رقابت در شهریور ۱۴۰۰ مواردی از فرمول اصلاح شد. از جمله مبنای دارایی‌‌‌های ثابت از ارزش دفتری به ارزش روز دارایی‌‌‌های ثابت استهلاکپذیر طبق گزارش کارشناس رسمی دادگستری تغییر یافت. تمام شرکت‌های پتروشیمی و یوتیلیتی مکلف به انجام کارشناسی داراییها شدند. حال پس از انجام کارشناسی و براساس ابلاغیه اول اردیبهشت ۱۴۰۱ نرخ‌های جدید از ابتدای سال ۱۴۰۰ لازم‌الاجرا شده است.
شرکت مبین انرژی خلیج‌فارس
این شرکت در سال ۱۳۷۹ در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس (عسلویه) در زمینی به مساحت ۸۴هکتار تاسیس شد. هلدینگ خلیج‌فارس با بیش از ۸۰درصد سهامدار عمده این شرکت است. این شرکت طی سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۸ به بهره‌‌‌برداری رسید. ظرفیت برق نیروگاه برق و بخار این شرکت حدود هزار مگاوات است. واحدهای تفکیک هوا و تصفیه آب نیز از دیگر واحدهای اصلی این شرکت است که تولید اکسیژن و نیتروژن و انواع آب در آن صورت می‌گیرد. خوراک اصلی این شرکت گاز طبیعی است و برای واحد آب نیز اقدام به استحصال آب از دریا می‌کند. همچنین این شرکت انتقال گاز طبیعی، سوخت و خوراک را به صورت کارمزدی به شرکت‌های پتروشیمی منطقه انجام می‌دهد. شرکت‌های پتروشیمی زاگرس، پارس، شپدیس، جم، آریا و نوری بزرگ‌ترین خریداران محصولات این شرکت هستند. همچنین شرکت «مبین»، مالک صد‌درصد سهام پتروشیمی آپاداناست. این شرکت پروژه ۶/ ۱میلیون تنی متانول در منطقه عسلویه فاز دوم است. پروژه تاکنون بیش از ۷۰درصد پیشرفت داشته و مهم‌ترین گلوگاه شرکت واحد ASU است که پیشرفت حدود ۵۰درصدی داشته است. راه‌‌‌اندازی این شرکت در سال ۱۴۰۲ پیش‌بینی می‌شود و اثر سودآوری آن با فرض قیمت‌های فعلی گاز و قیمت جهانی ۱۶۰میلیون دلار بوده که می‌‌‌تواند تا ۲۰۰تومان سود هر سهم مبین را افزایش دهد.
شرکت فجر انرژی خلیج‌فارس
این شرکت طی دو فاز در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی واقع در ماهشهر و در زمینی به مساحت ۵۴هکتار در سال ۱۳۷۸ تاسیس شد و طی سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۵ به بهره‌‌‌برداری رسید. هلدینگ خلیج‌فارس با مالکیت حدود ۶۰درصد و مجموعه سهام عدالت با مالکیت حدود ۳۰درصد سهامداران عمده این شرکت هستند. این شرکت واحدهای نیروگاه و بخار، تفکیک هوا و تصفیه آب را در دو فاز دارد. ظرفیت برق این شرکت ۵/ ۱هزار مگاوات است. شرکت‌های پتروشیمی اروند، مارون، شکبیر و شگویا بزرگ‌ترین خریداران محصولات شرکت فجر انرژی خلیج‌فارس هستند.
نرخ جدید یوتیلیتیها ابلاغ شد
مصوبه جدید افزایش نرخ قابل‌توجهی برای محصولات «مبین» و «بفجر» اعمال کرده است. محصولات «مبین» مشمول افزایش ۲۵۰درصدی و محصولات «بفجر» مشمول افزایش ۳۷۲درصدی در سبد محصولات تولیدی شده‌اند.
اثر مصوبه جدید بر روند سوددهی یوتیلیتیها
مصوبه جدید برمبنای ارزش روز دارایی‌‌‌های ثابت استهلاکپذیر است و قیمت‌های یوتیلیتیها که از ابتدای سال ۱۴۰۰ اعمال می‌شود، در شرکت «مبین» به افزایش ۱۲۰هزار میلیارد ریالی درآمد منجر خواهد شد. در مقابل با فرض افزایش نرخ صورت‌گرفته در محصولات برگشتی و خریدها معادل رشد نرخ فروش شرکت و همچنین اعمال گاز متوسط ۱۵۰۰تومان برای کل سال ۱۴۰۰ هزینه‌‌‌های شرکت ۵/ ۲۷هزار میلیارد ریال افزایش می‌‌‌یابد (مصرف گاز سوخت ۲میلیارد مترمکعب در سال). در شرکت «بفجر» این مصوبه به افزایش ۸۶هزار میلیارد ریالی درآمدها منجر می‌شود که با فرض افزایش نرخ‌های صورت‌گرفته در محصولات برگشتی و خریدها معادل رشد نرخ فروش شرکت و همچنین اعمال گاز متوسط ۱۵۰۰تومانی برای کل سال ۱۴۰۰ هزینه‌‌‌های شرکت ۱/ ۳۰هزار میلیارد ریال افزایش خواهد یافت (مصرف گاز سوخت ۸/ ۱میلیارد مترمکعب در سال).
مهم‌ترین ریسک‌‌‌های یوتیلیتیها
خریداران یوتیلیتی، یعنی شرکت‌های پتروشیمی در هر دو منطقه، بازندگان اصلی این مصوبه هستند. پتروشیمی زاگرس که بزرگ‌ترین دریافت‌کننده یوتیلیتی از مبین است، شاهد افزایش نرخ اکسیژن از ۵/ ۳سنت به بیش از ۱۱سنت بوده است. همچنین از آنجا که کارشناسی ارزش روز داراییها امری قضاوتی است، اعتراض یا کارشناسی مجدد می‌‌‌تواند به تغییر نرخ‌ها منجر شود. علاوه بر این، تغییرات سودآوری شرکت‌های پتروشیمی هر منطقه در سال ۱۴۰۰ بر سودآوری شرکت‌های «مبین» و «بفجر» در سال ۱۴۰۱ موثر خواهد بود.
