آینده فولادسازان در آینه بورس

تولید فولاد دنیا در سال ۲۰۱۹ حدود ۱.۸۴۲‌میلیون تن و در سال ۲۰۲۰ حدود ۱.۸۷۷‌میلیون تن گزارش شده است. دو فرآیند کوره بلند و کوره قوس الکتریکی روش‌های اصلی تولید فولاد در دنیا هستند که سهم کوره بلند ۷۰درصد و سهم قوس الکتریکی ۳۰‌درصد از کل تولید فولاد بوده است. خوراک اصلی کوره بلند کک و سنگ آهن دانه‌بندی با عیار ۶۲-۶۰درصد است. کوره قوس الکتریکی معمولا مبتنی بر شارژ قراضه به عنوان خوراک اصلی است اما امکان شارژ چدن مذاب و آهن اسفنجی نیز وجود دارد. در ایران برخلاف دنیا بیش از ۷۵درصد شمش فولاد کشور در کوره‌های قوس الکتریکی تولید می‌شود.

چین، هند و ژاپن بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فولاد دنیا هستند و حدود ۶۷‌درصد فولاد دنیا را تولید می‌کنند. با توجه به قرار گرفتن این سه کشور در منطقه آسیا، طبیعی است که این منطقه بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد در بین تمامی مناطق موجود باشد. این مسأله منجر به آن شده که نه تنها نوسانات بازارهای جهانی نتوانند به اندازه دیگر مناطق بر این منطقه اثر بگذارند، بلکه نوسانات این منطقه به دیگر نقاط جهان سرایت کند.

منطقه خاورمیانه طی ۱۲سال گذشته تنها در سال ۲۰۱۵ میلادی که بحران مازاد ظرفیت فولاد به وجود آمد، رشد منفی را تجربه کرده و در سال‌های دیگر با افزایش تولید روبه‌رو بوده است. می‌توان گفت به طور میانگین تولید فولاد خاورمیانه سالانه ۵/ ۸‌درصد رشد را تجربه کرده و به ۴/ ۴۵‌میلیون تن در سال ۲۰۲۰ رسیده است که حدود ۲درصد از کل تولید جهان را به خود اختصاص داده است. عمده تولیدکنندگان فولاد در خاورمیانه کشورهای ایران، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر هستند. ایران با تولید حدود ۲۹میلیون تن در سال ۲۰۲۰، نزدیک به ۷۱‌درصد از سهم تولید فولاد در منطقه خاورمیانه را در اختیار داشته است. همچنین با توجه به نفتخیز بودن این منطقه و دسترسی به گاز ارزان‌قیمت بیش از ۹۴درصد از تولید فولاد در کوره‌های قوس الکتریکی صورت گرفته است.

تولید فولاد خام در سال ۱۳۹۹ حدود ۳۰میلیون تن و در چهار ماه اول سال ۱۴۰۰ حدود ۷میلیون تن بوده و برآورد شده که تا پایان سال ۱۴۰۰ تولید ۳۵‌میلیون تن تولید فولاد خام در کشور محقق خواهد شد. ایران دهمین تولیدکننده فولاد بزرگ دنیا و اولین کشوری است که تولید آهن اسفنجی را بر پایه گاز در جهان دارد. زنجیره ارزش فولاد در کشور حدود ۱۲درصد از ارزش صادرات غیرنفتی را به خود اختصاص داده و علاوه بر تامین نیاز داخلی، امکان صادرات برای آن وجود دارد. صادرات فولاد خام و محصولات فولادی در سال ۱۳۹۹ برابر ۶۱۶/ ۹‌میلیون تن بوده که در مقایسه با سال ۱۳۹۸ حدود ۱۰درصد کاهش پیدا کرده است. بر اساس برنامه چشم‌انداز سال ۱۴۰۴ و بررسی طرح‌های در دست احداث و قابل تحقق زنجیره ارزش فولاد، ظرفیت تولید فولاد خام به میزان ۵۵میلیون تن در دستورکار قرار دارد. ایران به دلیل دسترس به گاز طبیعی و انرژی‌ برق با نرخ حمایتی، دارای مزیت رقابتی است که سرمایه‌گذاری در این بخش را جذاب کرده و به همان میزان که باعث کاهش هزینه‌های تولید است؛ در صورت حقیقی‌سازی نرخ‌های مصرف گاز و برق برای این صنعت می‌تواند از ریسک‌های بزرگ آن به‌ویژه در سطح رقابت بین‌المللی باشد.

با وجود اینکه کشورهایی مانند آمریکا (۵درصد از سهم فولاد جهان) و روسیه (۸/ ۳درصد از سهم فولاد جهان) تولید داخلی خود را کاهش داده و بیشتر بر واردات تکیه کرده‌اند، تولید جهانی فولاد در ۵۰ سال گذشته بیش از سه برابر شده است؛ چراکه چین و هند به طور مداوم تولید خود را افزایش داده و به دو کشور برتر تولیدکننده فولاد تبدیل شده‌اند. تحلیلگران اعتقاد دارند چین بر اساس برنامه‌های اعلامی خود تصمیم دارد، تولید فولاد داخلی خود را کاهش دهد تا خطرات تولید بیش از حد را کم کرده و اطمینان حاصل کند که می‌تواند تا سال ۲۰۶۰ به وضعیت بدون کربن برسد. همچنین با افزایش شدید قیمت سنگ آهن و فولاد در سال گذشته، بسته به اقدامات دولت بایدن، تقاضای ایالات متحده نیز کاهشی برآورد شده است.

فولاد که عمدتا از سنگ آهن تشکیل شده است، آلیاژی است که کمتر از ۲درصد کربن و یک‌درصد منگنز و سایر عناصر کمیاب را دارد. فولاد می‌تواند هزار برابر قوی‌تر از آهن باشد. با این حال، قدرت واقعی فولاد در بازیافت بی‌نهایت آن بدون افت کیفیت اصلی است. صرف‌نظر از خلوص یا کاربرد، فولاد را همیشه می‌توان بازیافت کرد. درحال حاضر محصولات فولادی جدید به طور متوسط حاوی ۳۰‌درصد فولاد بازیافت شده هستند. به همین دلیل است که فولاد بخش‌های اساسی فناوری‌های مختلف انرژی پایدار را تشکیل می‌دهد. برای مثال، به طور میانگین در ساخت ۸۰‌درصد از یک توربین بادی، در پایه، پمپ‌ها، مخازن و مبدل‌های حرارتی تاسیسات انرژی خورشیدی، فولاد الکتریکی در قلب ژنراتورها و موتورهای خودروهای برقی و هیبریدی و... از فولاد استفاده می‌شود. درحال حاضر تولیدکنندگان فولاد اکثرا به پایداری بلندمدت فکر و تلاش می‌کنند فولاد بدون سوخت فسیلی را با حذف کامل زغال‌سنگ از فرآیند متالورژی به واقعیت تبدیل کنند. در حالی که این صنعت از سال ۱۹۶۰ میانگین شدت انرژی در هر تن تولید شده را از ۵۰ گیگاژول به ۲۰ گیگاژول کاهش داده است، غول‌های فولادی مانند ArcelorMittal پا را فراتر گذاشته و برنامه‌های خود را برای تولید فولاد خنثی از کربن تا سال ۲۰۵۰ ارائه داده‌اند. با بهبود تدریجی اقتصاد جهان، مصرف و تقاضای فولاد افزایش پیدا خواهد کرد، به‌خصوص که توسعه جدید ریودینتو در مورد پودر فولاد اتمی می‌تواند تکامل بعدی در چاپ سه بعدی را به همراه داشته باشد.

 با ادامه نوآوری این صنعت در دوام و قابلیت استفاده، فولاد همچنان به عنوان یک ماده حیاتی در صنایع مورد استفاده قرار می‌گیرد به طوری که می‌توانیم آن را بی‌نهایت بازیافت کرده و تقاضای آن را پایدار برآورد کنیم.

شرکت آهن و فولاد ارفع: «ارفع» دارای دو واحد تولید شمش فولادی (بلیت) و آهن اسفنجی است و ظرفیت اسمی هریک از واحدهای تولیدی آن ۸۰۰هزار تن در سال است. تولید آهن اسفنجی در این شرکت به روش احیای مستقیم و تولید شمش فولاد به روش کوره قوس الکتریکی است. آهن اسفنجی تولید شده توسط این شرکت به طور کامل در فرآیند تولید شمش استفاده می‌شود. تامین‌کننده اصلی گندله (ماده اولیه) ارفع، شرکت معدنی و صنعتی چادرملو است که حدود ۴۴درصد از سهام این شرکت را نیز در اختیار دارد. شرکت در سال ۱۳۹۹ حدود ۸۰۴هزار تن و در ۶ماه ابتدای سال ۱۴۰۰ معادل ۳۴۱هزار تن فروش شمش فولادی داشته است. نرخ فروش شرکت در شهریور ماه سال‌جاری نسبت به اسفند سال گذشته ۳۰درصد افزایش پیدا کرده که بر این اساس سود سال ۱۴۰۰، معادل ریال به ازای هر سهم ۳۳۰۰ریال برآورد می‌شود.

شرکت فولاد کاوه جنوب کیش: «کاوه» در حال حاضر دارای دو مدول احیای مستقیم برای تولید آهن اسفنجی جمعا با ظرفیت ۱.۸۵۶ هزار تن و دو واحد تولید شمش فولادی هر کدام به ظرفیت ۲/ ۱میلیون تن است. حدود ۶۰ تا ۷۰‌درصد وزن مبلغی فروش شرکت از محل صادرات است. عمده گندله موردنیاز این شرکت توسط شرکت معدنی و صنعتی گل‌گهر تامین می‌شود. این شرکت در سال گذشته ۵/ ۱‌میلیون تن و در ۶ماه اول سال ۱۴۰۰ معادل ۶۰۶هزار تن فروش شمش بیلت داشته است. نرخ فروش شرکت در شهریورماه نسبت به اسفند سال گذشته ۱۶درصد افزایش در بیلت صادراتی و ۳۴درصد افزایش در بیلت داخلی داشته که بر این اساس سود سال ۱۴۰۰ هر سهم شرکت ۴هزار ریال برآورد می‌شود.

شرکت فولاد مبارکه اصفهان: «فولاد» (با احتساب فولاد سبا و فولاد هرمزگان)، با مجموع تولید حدود ۸/ ۹میلیون تن اسلب ۴۳درصد از سهم بازار تولید مقاطع فولادی را دربرمی‌گیرد. سبد محصولات این شرکت شامل گندله، آهن اسفنجی، تختال و انواع کلاف (گرم، سرد، گالوانیزه و...) است. حدود ۱۷درصد از فروش ریالی شرکت به صورت صادراتی است. شرکت اصلی در سال گذشته مجموعا ۷/ ۷‌میلیون تن انواع محصولات پوشش‌دار، ورق سرد و گرم به فروش رسانده است که ۷/ ۴‌میلیون تن آن ورق گرم داخلی بوده است. مقدار فروش شرکت در ۶ماه اول سال‌جاری ۶/ ۳‌میلیون تن بوده و نرخ فروش محصولات شرکت به طور میانگین نسبت به اسفند سال گذشته ۳۳درصد افزایش داشته است. سود سال ۱۴۰۰ شرکت به ازای هر سهم ۲۲۰۰ ریال برآورد می‌شود.