وضعیت تولیدکنندگان مواد اولیه دارویی

از مجموع ۱۴۳۱ مولکول موجود در فهرست دارویی ایران، ۸/ ۱۳درصد تعداد مولکول‌های موثره شیمیایی توسط صنعت تولید مواد اولیه دارویی در کشور تولید می‌شود. برخلاف ادعای سندیکای تولید مواد اولیه دارو، مبنی بر تامین بیش از ۷۱درصد نیاز بازار داخلی، میزان تامین ریالی صنعت تولید داخل از کل بازار مواد اولیه دارو و ملزومات بسته‌بندی در سال ۱۳۹۹ به لحاظ حجمی معادل ۱/ ۲۵درصد و به لحاظ ریالی معادل ۱/ ۲۳‌درصد بوده است. حدود ۵۵درصد از مولکول‌های تولید شده در این صنعت در دسته مولکول‌های غیرضروری و بیشتر بر اساس مواد موثر پرفروش و پرسود (نه الزاما برای داروهای ضروری) قرار می‌گیرند. بر اساس گزارش‌های موجود در این صنعت حدود ۲۵ تا ۳۰‌درصد کاهش ارزبری گزارش شده که عمده دلیل این کاهش به دلیل تولید یا کشف (توسط پلیس) مواد موثره داروهای مخدر مثل تریاک است.

نسبت قیمت مواد موثره تولید داخل به قیمت همان مواد از مسیر واردات، طی سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹، بیش از دو برابر بوده است؛ در حالی که بیش از ۷۲‌درصد از مواد موثره تولید داخل در فرآیند تولید تنها یک مرحله و حدود ۱۸درصد دیگر تنها دو مرحله فرآیندی را طی می‌کنند و به اصطلاح عمق تولید و فرآیند پایین است. بر همین اساس فناوری تولید حدود ۹۰درصد از مواد اولیه دارویی پایین یا متوسط است که می‌تواند تنها مبتنی بر خالص‌سازی باشد و ارزش افزوده بیشتری ایجاد نکند که باعث می‌شود ارزبری تولید مواد موثره داخلی عملا تفاوت چندانی با واردات آن نداشته باشد و حتی به دلیل هزینه‌های ثابت بالا، قیمت نهایی محصولات بالاتر از مشابه وارداتی باشد. سهم قابل‌توجهی از واردات مواد اولیه دارویی ایران از دو کشور چین و هند انجام می‌پذیرد. در سال ۱۳۹۹ سهم ریالی تولیدکنندگان داخلی بازار ریالی مواد اولیه دارویی ۱/ ۲۳درصد بوده در حالی که در سال ۱۳۹۸ حدود ۲۸درصد و بالاتر بوده است. همچنین در سال ۱۳۹۹ سهم حجمی مواد اولیه تولید داخل از کل بازار مواد اولیه دارو ۲۵درصد برآورد می‌شود. بیشترین تمرکز صنعت تولید مواد موثره دارویی در ایران به ترتیب روی دسته دارویی آنتی‌بیوتیک‌های سیستمیک، داروهای قلبی-عروقی و داروهای گوارشی بوده است. شرکت البرز بالک و تولید مواد اولیه ‌‌‌داروپخش‌‌‌ از جمله شرکت‌های تولیدکننده مواد اولیه بورسی هستند که در ادامه در خصوص آنها توضیح داده می‌شود.

  شرکت دارویی تولید مواد اولیه ‌‌‌داروپخش‌‌‌ (دتماد)

این شرکت تولیدکننده مواد اولیه دارویی از سال ۱۳۷۵ در دو دسته عمده مواد اولیه موثره نارکوتیک و غیر‌نارکوتیک و نیمه‌ساخته پلت در صنعت فعال است. در سبد محصولات این شرکت محصولات دارویی نهایی مانند کورتون‌ها، و داروهای ترک اعتیاد مانند متادون و بوپرنورفین و مُسکن‌ها نیز وجود دارد. این شرکت در بحث تامین مواد اولیه نارکوتیک در بازار صادراتی نقش قابل‌توجهی ایفا می‌کند. نارکوتیک‌ها؛ مواد مخدر یا سرخوش‌نما، نامی عمومی برای انواع متنوعی از داروها، سایکو اکتیوها و ترکیبات شیمیایی طبیعی و سنتتیک است که معمولا خاصیت تسکین‌دهنده و سرخوش‌کننده دارند و اغلب به دلیل احتمال ایجاد وابستگی به مصرف جزء مواد اعتیادآور طبقه‌‌‌بندی می‌‌‌شوند. تغییرات نرخ فروش ماهانه شرکت طی یک سال گذشته بسیار بالا بوده اما به طور کلی طی ۵ماه اول سال‌جاری نسبت به اسفند ماه ۱۳۹۹ نرخ فروش شرکت به طور میانگین ۶۰درصد افزایش پیدا کرده است. بر اساس گزارش سه ماهه شرکت برآورد می‌شود در سال ۱۴۰۰ سودی معادل ۶.۵۰۰ ریال محقق کند.

 شرکت دارویی تولید مواد اولیه دارویی البرز بالک (دبالک)

شرکت در زمینه تولید مواد اولیه دارویی فعالیت می‌کند و هدف اصلی آن تولید مواد اولیه و موثره دارو برای شرکت‌های تولیدکننده محصول نهایی دارو بوده است. شرکت سه گروه کلی از محصولات را تولید می‌کند که در این بین ۸۶درصد از کل تولیداتش گروه دارویی عمومی (انواع مختلف دارو مثل جم‌فیبروزیل، سیتالوپرام، آتورواستاتین، گاباپنتین و... )، ۱۳درصد آنتی‌بیوتیک (سفیکسیم) و یک‌درصد گروه استروئیدی (دگزامتازون، پردنیزولون و... ) است. تمامی محصولات شرکت در داخل به فروش می‌‌‌رسد.حدود۶۸درصد وزن فروش ریالی شرکت تحت‌تاثیر گروه دارویی عمومی قرار دارد. به طور میانگین طی سال‌جاری نرخ فروش محصولات شرکت ۳۳درصد افزایش پیدا کرده و بر اساس صورت‌های مالی ۶ماهه شرکت سود سال ۱۴۰۰ معادل ۸۸۰ ریال برآورد می‌شود.