ارزش معامله محصول‌های صنعتی و معدنی به ۳۷۰ همت رسید

بورس کالای ایران در تعامل با وزارت صمت به دنبال تداوم بهبود روند مستمر تخصیص بهینه منابع در بازارهای کالایی در سال ۱۴۰۱ است. اهرم‌های در اختیار، این توان را به بورس کالا داده که بتواند هم رضایت تولیدکنندگان را تامین کند و هم در چرخه پایانی زنجیره ارزش صنایع، رضایت مصرف‌کننده را شکل دهد. البته برای رسیدن به چنین وضعیتی، اراده و تصمیم سیاست‌گذاران و قوای حاکمه می‌تواند در تسریع و تضمین آن کمک کند.

بررسی گزارش‌ها نشان می‌دهد، دولت سیزدهم نیز در گزارش‌های عملکردی و توسعه‌ای تاکید کرده بورس کالا می‌تواند بستری برای بهبود شرایط زنجیره تولید تا مصرف کالاها و محصول‌ها باشد. گزارش اخیر وزارت صمت در سال ۱۴۰۱ که در نشست مشترک دولت و مجلس قرائت شد، نشان می‌دهد عرضه همه محصول‌ها در بورس کالا برای خروج از نظام قیمت‌گذاری دستوری، در دستورکار دولت قرار دارد. دولت در برنامه‌های خود تاکید کرده قصد دارد برای مسدود کردن بسترهای فسادزا و ورود بازارهای کالایی به وضعیت شفاف، از ظرفیت بورس کالا برای رسیدن به اهداف مدنظر خود به بهترین نحو احسن بهره ببرد.

بررسی برآیند تعاملات بورس کالا با وزارت صمت و درک اهمیت بستر بورس کالا نزد سیاست‌گذاران برای تخصیص بهینه منابع نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۱ باید منتظر اتفاقات و رویدادهای جدید در این بازار کالایی شفاف باشیم که سعی کرده همواره رونق معاملات را در عملکرد ۱۵ ساله با وجود فراز و نشیب‌ها حفظ کند.

ارزش معاملات بورس کالا به ۶۶۵ همت رسید

 بررسی آماری عملکرد بورس کالا نشان می‌دهد تعاملات دوسویه بورس کالا با دولت‌ها (از سال ۱۳۸۶ تاکنون) رونق بورس کالا را در سال‌های اخیر مستمر و حتی در سال ۱۴۰۰ به بالاترین سطح رساند.

مجموع ارزش کل معاملات بورس کالای ایران در سال ۱۴۰۰ به ۶۶۵ همت رسید که نسبت به مدت مشابه سال ۱۳۹۹ (۳۵۰ همت) افزایش ۹۰ درصدی را تجربه کرد. تالار محصول‌های صنعتی و معدنی در بازار فیزیکی که سهم ۵۵ درصدی را در کل ارزش معاملات داشت، با ثبت معامله ۴/ ۵۷ میلیون انواع کالا و محصول به ارزش ۳۷۰ همت روبه‌رو شد، و نسبت به مدت مشابه سال ۱۳۹۹ (معامله ۷/ ۱۳ میلیون تن انواع کالا و محصول به ارزش ۱۶۶ همت) از لحاظ حجم، افزایش ۳۱۸ درصدی و از لحاظ ارزش، افزایش ۱۲۳ درصدی را به ثبت رساند.

در یک ماه ابتدایی سال جاری (فروردین ۱۴۰۱) نیز ارزش کل معاملات بورس کالای ایران با ثبت ۵/ ۶۲ همت با افزایش ۶۰ درصدی نسبت به فروردین سال ۱۴۰۰ (۱/ ۳۹ همت) روبه‌رو شد. در تالار محصول‌های صنعتی و معدنی نیز در یک ماه ابتدایی سال جاری، ۷/ ۵ میلیون تن انواع کالا و محصول به ارزش ۸/ ۳۳ همت معامله شد که نسبت به مدت مشابه سال قبل (فروردین ۱۴۰۰) از لحاظ حجم، افزایش ۲۸۰ درصدی و از لحاظ ارزش، افزایش ۷۲ درصدی را به ثبت رساند.

جزییات روند معاملات در تالار محصول‌های صنعتی و معدنی در فروردین ۱۴۰۱ نشان می‌دهد یک میلیون تن انواع محصول فولاد به ارزش ۴/ ۱۹ همت، ۲/ ۲۸ هزار تن انواع محصول مس به ارزش ۳/ ۵ همت، ۴۸ تن کنسانتره به ارزش ۱۹۳ میلیارد تومان، ۴۵۰ تن کنسانتره مولیبدن به ارزش ۱۹۸ میلیارد تومان، ۴۵۰ تن کک به ارزش ۵/ ۲ میلیارد تومان و ۳۵۳ هزار تن سنگ آهن به ارزش ۳۷/ ۱ همت معامله شد. معاملات آهن اسفنجی در فروردین سال ۱۴۰۱ نیز ۲۶۰ هزار تن محصول به ارزش ۶۹/ ۲ همت بود. ۴ میلیون تن انواع سیمان نیز به ارزش ۱/ ۲ همت معامله شد.

البته در تالار محصول‌های صنعتی و معدنی در فروردین سال ۱۴۰۱، سایر کالا و محصول‌ها همچون آلومینیوم، روی، (روی و خاک روی) و سرب معامله شد؛ به طوری‌که در یک ماه ابتدایی سال جاری، ۷/ ۲۴ هزار تن انواع محصول آلومینیوم به ارزش ۹/ ۱ همت، ۲ هزار تن فلز روی به ارزش ۲۰۶ میلیارد تومان، ۵/ ۲۴ هزار تن خاک روی به ارزش ۲۳۶ میلیارد تومان و ۷۰۰ تن سُرب به ارزش ۵/ ۴۲ میلیارد تومان معامله شد.

معاملات محصول‌های صنعتی و معدنی در سال ۱۴۰۰

بررسی ارزش معاملات محصول‌های صنعتی و معدنی در بورس کالا در سال ۱۴۰۰ نشان می‌دهد از کل ارزش معاملات انواع محصول معدنی و صنعتی (۳۷۰ همت)، قراردادهای سلف با ۲۰۱ همت بیشترین سهم را داشته‌اند. در تالار معاملاتی مزبور در سال گذشته، ارزش قراردادهای نقدی، ۱۶۴ همت و ارزش قراردادهای نسیه، ۵/ ۴ همت بود.

جزییات ارزش معاملات تالار محصول‌های صنعتی و معدنی در سال گذشته نشان می‌دهد ۶/ ۱۴ میلیون تن انواع محصول فولاد به ارزش ۲۴۴ همت معامله شد که سهم ۲۵ درصدی از لحاظ حجم و سهم ۶۶ درصدی از لحاظ ارزش را به ثبت رساند. معاملات انواع محصول فولاد در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۹ از لحاظ حجم، افزایش ۷۱/ ۱۷ درصدی و از لحاظ ارزش، افزایش ۸/ ۸۶ درصدی را به ثبت رساند.

همچنین ۲۷۲ هزار تن انواع محصول مس به ارزش ۴/ ۴۹ همت در سال گذشته معامله شد که سهم ۵/ ۰ درصدی از لحاظ حجم و سهم ۴/ ۱۳ درصدی از لحاظ ارزش را به ثبت رساند. بررسی معاملات انواع محصول مس در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۹ نیز نشان می‌دهد از لحاظ حجم، افزایش ۶/ ۳۱ درصدی و از لحاظ ارزش، افزایش ۶/ ۱۴۴ درصدی را به ثبت رساند.

در سال گذشته در تالار محصول‌های صنعتی و معدنی، ۷۵۳ تن کنسانتره به ارزش ۷/ ۲ همت معامله شد که نسبت به مدت مشابه سال ۱۳۹۹ از لحاظ حجم، افزایش ۸/ ۲۱ درصدی و از لحاظ ارزش، افزایش ۸/ ۲۹ درصدی را به ثبت رساند.

۸/ ۶ هزار تن کنسانتره مولیبدن به ارزش ۶/ ۲ همت در سال ۱۴۰۰ معامله شد که نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن (۱۳۹۹) افزایش ۷/ ۵ درصدی از لحاظ حجم و افزایش ۴/ ۱۲۹ درصدی را از لحاظ ارزش به ثبت رساند.

همچنین ۵/ ۷ هزار تن کک به ارزش ۱/ ۴۵ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ معامله شد که نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن (۱۳۹۹) اگرچه از لحاظ حجمی با کاهش ۴۴ درصدی روبه رو شد، اما افزایش ۷/ ۶ درصدی را از لحاظ ارزش به ثبت رساند.

۲/ ۵ میلیون تن سنگ آهن نیز به ارزش ۲/ ۱۵ همت در سال ۱۴۰۰ معامله شد که نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن (۱۳۹۹) از لحاظ حجم، افزایش ۹۳۷ درصدی و از لحاظ ارزش، افزایش ۶/ ۲۴۵۰ درصدی را به ثبت رساند که نوعی رکورد به حساب می‌آید. سهم معاملات سنگ آهن از معاملات تالار محصول‌های صنعتی و معدنی از لحاظ حجم، ۱/ ۹ درصد و از لحاظ ارزش، ۱/ ۴ درصد بود.

همچنین دو محصول آهن اسفنجی و سیمان در سال ۱۴۰۰ وارد تالار محصول‌های صنعتی و معدنی شدند که معاملات آن‌ها نشان می‌دهد اقبال خوبی نسبت به حضور آن‌ها در بورس کالا شکل گرفت. بررسی بازارهای مربوط به آهن اسفنجی و سیمان نشان می‌دهد نوسان‌های مربوط به این بازارها با حضور در بورس کالا متعادل و مدیریت شده است و بستر بورس کالا توانسته تجربه موفقی برای عرضه سایر محصول‌های معدنی و صنعتی باشد. در تالار محصول‌های صنعتی و معدنی، ۵/ ۱ میلیون تن آهن اسفنجی به ارزش ۱/ ۱۴ همت در سال ۱۴۰۰ معامله شد. همچنین ۸/ ۳۴ میلیون تن سیمان به ارزش ۸/ ۱۶ همت معامله شد که از لحاظ حجم، سهم ۶۰ درصدی و از لحاظ ارزش، سهم ۵/ ۴ درصدی را در تالار محصول‌های صنعتی و معدنی به خود اختصاص داد.

در سالی که گذشت، همچنین ۹/ ۲۷۵ هزار تن انواع محصول آلومینیوم به ارزش ۸/ ۱۷ همت معامله شد که نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن (۱۳۹۹) با افزایش ۵/ ۱۵ درصدی از لحاظ حجم و افزایش ۷/ ۸۶ درصدی از لحاظ ارزش روبه‌رو بود. ۴/ ۲۵ هزار تن فلز روی هم به ارزش ۸/ ۱ همت در سال ۱۴۰۰ معامله شد که نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن (۱۳۹۹) از لحاظ حجم، افزایش ۸۴ درصدی و از لحاظ ارزش، افزایش ۱۷۳ درصدی را به ثبت رساند.

در سال ۱۴۰۰ در تالار محصول های صنعتی و معدنی، ۵۵۸ هزار تن خاک روی نیز به ارزش ۸/ ۳ همت معامله شد که افزایش ۷۸ درصدی از لحاظ حجم و افزایش ۳۵۵ درصدی از لحاظ ارزش را به ثبت رساند.

همچنین ۹/ ۱ هزار تن سرب به ارزش ۱۱۲ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ معامله شد که نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن (۱۳۹۹) از لحاظ حجم، ۲۸۴ درصد و از لحاظ ارزش، ۵۳۸ درصد افزایش داشت. همچنین ۲/ ۳۸ هزار تن چدن به ارزش ۴۳۴ میلیارد تومان معامله شد که افزایش ۲۸۳۵ درصدی از لحاظ حجم و افزایش ۳۵۴۱ درصدی از لحاظ ارزش را به ثبت رساند. افزایش حجم و ارزش معاملات چُدن در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۹ افزایش قابل ملاحظه‌ای به ثبت رساند که در صدر تغییرات مثبت حجم و ارزش معاملات در تالار محصول‌های صنعتی و معدنی قرار گرفت.

تجربه‌های موفق بورس کالا برای خروج از نظام دستوری

بررسی وضعیت روند معاملات و تعاملات بورس کالا با نهادهای سیاست‌گذار و تصمیم‌گیر نشان می‌دهد دولت قصد دارد در بسته‌های پیشنهادی ورود انواع محصول‌های معدنی و صنعتی را با اولویت تا پایان کار دولت، در دستورکار قرار دهد.

این دستورکار سال گذشته برای سیمان و آهن اسفنجی انجام شد؛ به‌طوری‌که در سال گذشته عرضه  آهن اسفنجی و سیمان به بورس کالا انجام شد و عملکرد معاملاتی آن‌ها نشان داد با اقبال تولیدکنندگان و ذی‌نفعان روبه‌رو شده است. تجربه موفق عرضه سیمان در بورس کالا که با معامله ۸/ ۳۴ میلیون تن به ارزش ۸/ ۱۶ همت مواجه شد، نشان داد بستر بورس کالا می‌تواند با تخصیص بهینه منابع در شرایط رقابتی، بازارهای کالایی را شفاف کند و از رهگذر شفافیت شکل گرفته، به بسترهای فسادزا نیز پایان دهد.

گفت‌وگو با کارشناسان و ارزیابی ناظران بازارهای کالایی نشان می‌دهد برای اینکه به موضوع امضاهای طلایی یا رانت‌های شکل گرفته در بسیاری از بازارها پایان داد، بهتر است بازارهای کالایی به‌ دور از نظام دستوری، قیمت‌گذاری شوند. انحراف قیمت‌ها در بازارهای کالایی منجر به این می‌شود هم سیاست‌گذار در ریل سیاست‌گذاری و هم سرمایه‌گذار در دورنمای سرمایه‌گذاری به اشتباه بیفتد و این همان مساله‌ای است که از آن با عنوان ناکارآمدی و غیر‌بهره‌وری در نظام تولید نام برده می‌شود.

اکنون که در شرایط فعلی (فشارهای ناشی از تحریم) همه بازیگران و ذی‌نفعان برای رسیدن به تخصیص بهینه منابع به اتفاق نظر مشترک رسیده‌اند، بسیاری تاکید دارند بستر بورس کالا که تجلی نظام بازار مبتنی بر سازوکار عرضه و تقاضاست، می‌تواند به بهبود شرایط فعلی بیاید. در بستر بورس کالا می‌توان با اعمال سازوکار عرضه و تقاضا به دور از سیاست‌های دستوری، قیمت‎ها را کشف کرد و با تخصیص بهینه منابع، شرایط عرضه و تقاضا را به گونه‌ای تنظیم کرد که هم تولیدکننده نسبت به حاشیه سود خود مطمئن و چرخه تولید در شرایط رقابت به وضعیت بهره‌ورتری برسد و هم نیاز مصرف‌کننده نهایی با قیمت مناسب، تامین شود.