موسیقی درمانی

شماره روزنامه: ۳۹۳۱ تاریخ چاپ: ۱۳۹۵/۰۹/۲۲ شماره خبر: ۳۲۸۹۲۰۰ ویژه-نامه

امین خالقی نوازنده و مدرس موسیقی بدون شک موسیقی یک موهبت الهی است و ضرورت وجود و استفاده از آن را خداوند هم در تقدیر بشر و هم در برنانه‏ریزی یزدانی قرار داده است و یک نیاز زیستی و سرشتی بسیار قوی پشتوانه آن است که در تمام ابعاد زندگی بشر از آموزش و پرورش گرفته تا نیایش و درمان و سرگرمی نقش داشته و نفوذ کرده است. موسیقی رابطه‌ای زیستی و فیزیولوژیک با مغز انسان دارد. ریتم، محرک بیولوژیک و ملودی، مولد لذت و خوشی است و به همین خاطر کوچکترین کنش ریتمیک و نوای موزون روح و جسم را برمی‏انگیزد و تحریک می‏کند.

امین خالقی
نوازنده و مدرس موسیقی

بدون شک موسیقی یک موهبت الهی است و ضرورت وجود و استفاده از آن را خداوند هم در تقدیر بشر و هم در برنانه‏ریزی یزدانی قرار داده است و یک نیاز زیستی و سرشتی بسیار قوی پشتوانه آن است که در تمام ابعاد زندگی بشر از آموزش و پرورش گرفته تا نیایش و درمان و سرگرمی نقش داشته و نفوذ کرده است. موسیقی رابطه‌ای زیستی و فیزیولوژیک با مغز انسان دارد. ریتم، محرک بیولوژیک و ملودی، مولد لذت و خوشی است و به همین خاطر کوچکترین کنش ریتمیک و نوای موزون روح و جسم را برمی‏انگیزد و تحریک می‏کند. از آغاز نوزادی بدون اینکه آموزشی در کار باشد توجه به ریتم و ملودی در نهاد انسان وجود دارد و مغز به هماهنگی، نظم و سازماندهی اصرار و گرایش دارد که موسیقی جلوه و تشابهی از این هماهنگی است.

استفاده از موسیقی در شفای بیماران و مراسم آیینی و نیایش از ابتدای تاریخ بشر وجود داشته است. مردمان تمدن‌های نخستین از موسیقی آواز و حرکات موزون به همراه هم برای ایجاد حس خلسه و جذبه و نفوذ بر ذهن بهره می‏جستند. طی این مراسم از قوای مافوق الطبیعه طلب نیرو می‏کرده و ارواح بیماری‌زا را از بدن بیمار دور می‏ساخته‏اند. در واقع ریتم و هماهنگی طبل‏ها و زنگ‏ها و حرکات موزون به بیمار برای تمرکز و توجه به القائات کمک می‏کرده است و در اثرتلقین انرژی و باوری که در این مراسم به وجود می‏آمد تغییراتی در ناخودآگاه روح و احساس فرد به وجود آمده و شفا صورت می‏گرفته است. موسیقی درمانی به معنی استفاده از موسیقی و برنامه‏های تنظیم شده موسیقایی برای توانبخشی تمامی بیماران (جسمی و روانی) است. انجمن موسیقی درمانی آمریکا موسیقی درمانی را استفاده از موسیقی برای اهداف درمانی شامل تجدید، ایجاد و تقویت سلامت بدنی و روانی تعریف می‏کند. انجمن موسیقی درمانی استرالیا تعریف موسیقی درمانی را استفاده برنامه‌ریزی‏شده از موسیقی برای اهداف درمانی و رفع نیازهای کودکان و بزرگسالان که به دلایل اجتماعی، عاطفی، بدنی و ذهنی آسیب دیده‏اند ارائه می‏دهد.

همچنین انجمن حرفه‏ای موسیقی درمانگران، موسیقی درمانی را به‌عنوان ابزار و شبکه‏های ارتباطی برای ایجاد رابطه‏ متقابل بین بیمار و درمانگر از راه موسیقی و نشانه‏های موسیقایی تعریف می‏کند که می‏تواند هم در وضعیت بیمار و هم در شیوه‏ درمان تغییراتی ایجاد کند. در موسیقی درمانی دو روش فعال و غیرفعال رواج دارد. روش غیرفعال شنیدن موسیقی و روش فعال نواختن خواندن و حرکات موزون و بحث و گفتگو پیرامون موسیقی است. در موسیقی درمانی غیرفعال عمده تاثیر در برانگیختن و تاثیرگذاری بر واکنش‌های عاطفی و ذهنی و در روش موسیقی درمانی فعال واکنش‏ها‏ی مختلف عاطفی، ذهنی، حسی و حرکتی تحریک و هماهنگ می‏شوند. روش‌های موسیقی درمانی برای هر سنی از نوزاد تا سالمند و برای همه بیماری‌ها از نقایص حسی و حرکتی و معلولیت‏های جسمی گرفته تا اختلال‏های روانی، رفتاری و بیماری‏های مزمن رو به مرگ به کار گرفته می‏شود.

محورهای اصلی برنامه‌های موسیقی درمانی شامل شنیدن موسیقی مناسب و انتخابی، نواختن موسیقی در شکل‏های فردی و گروهی، خواندن ترانه‌ها و آواگری‏های مناسب فردی و گروهی، بحث و گفتگو در مورد موسیقی و مفاهیم آن، حرکات موزون، تمرین پیرامون تصورهای هدایت شده با موسیقی، نمایش و قصه پردازی‎های موسیقایی و ساختن آهنگ و ترانه است. در موسیقی درمانی از انواع سازهای کلاسیک، ملی و محلی و حتی سازها و ابزارهای صوتی دست ساز بر حسب نیاز استفاده می‏شود. هرچه صدای ساز ساده، زیبا و جذاب‌تر باشد بیمار ارتباط بهتری با آن برقرار می‏کند و درمان موثرتر واقع می‏شود. تحقیقات موسیقی پزشکی نشان می دهد که موسیقی به چند گونه بر سلامت، آسایش و رفاه بیماران پزشکی اثر می‏گذارد:

۱-پیشگیری،آموزش و یادگیری

۲-کاهش دردهای گوناگون پزشکی و دندانپزشکی

۳-کاهش تنش‏ها و نگرانی‏های ناشی از جراحی، آسیب‏ها و بیماری‏ها

۴-توانبخشی بعد از جراحی، آسیب‏ها و تصادف‏ها

۵-کاهش خستگی حاصل از تونوس‏های عضلانی و کارکرد ماهیچه‏ها

۶-کاهش عوارض جانبی دارو

۷-کاهش مدت استفاده از دارو

۸-کاهش طول مدت درمان و بستری

نمونه‏هایی از برنامه‏های موسیقی درمانی که برای بیماران پزشکی در بیمارستان‏ها به کار می‏رود شامل تمرین‏های زیر است:

۱- تسکین درد به وسیله شنیدن موسیقی آرام‌بخش و همچنین تمرین تن‏ارامی با سیر در ملودی‏های آرام‏بخش

۲- تحریک صوتی و شنیدن موسیقی برای توسعه و تقویت پاسخ‏های رفتاری و کلامی بیماران در حال اغما

۳- تشکیل گروه «کر» و خواندن گروهی برای افزایش کلامی مثبت