«دنیایاقتصاد» هزینه یک «سفر اقتصادی» به پنج شهر توریستی را سنجش کرد
رژیم اقتصادی سفرهای ایرانی
- هزینه «مسافرت با تور به مقصد بومگردیها» نسبت به سال گذشته ۳۳ تا ۵۰درصد افزایش یافته است
- هزینه «سفر به هتل و تفریح در رستوران» طبق آمار رسمی رشد ۸۰ تا ۸۵درصدی از خود نشان میدهد
- بومگردیها در لبه «ورشکستگی» ناشی از «رکود تفریح مناسب» قرار گرفتهاند
راضیه احقاقی: زندگی در میانه جنگ، آتشبس و توافق، ترس از آینده اقتصادی، موج بیکاری و واهمه از استمرار این شرایط، تورم و جا ماندن دستمزدها از رشد سبد هزینه خانوار باعث شده تا «سفر» به تفریحی غیرقابل دسترس برای بخش قابلتوجهی از خانوارهای ایرانی تبدیل شود. حذف «سفر» از سبد هزینه بخشی از خانوارهای ایرانی علاوه بر تبعات اجتماعی برای شهروندان، تبعات اقتصادی را برای صنعت گردشگری به همراه دارد؛ بهنحویکه فعالان این صنعت در شرایط کنونی به تعدیل نیرو و ارائه تخفیفهای قابلتوجه برای جذب مسافر و در برخی موارد تعطیلی موقت روی آوردهاند. درحالیکه طبق آمار رسمی هزینه سفر به هتل، تفریح و رستوران 80تا85درصد گران شده، تورها هزینه سفرهای اقتصادی را حداکثر 50درصد بالا بردهاند. همچنین بررسیها حاکی از آن است که تورم چگونگی سفر خانوارهای ایرانی را دستخوش تغییر کرده است، «کاهش تعداد روزهای سفر»، «تمایل به سفارش غذاهای ارزان و کاهش کیفیت خوراک در سفر» و «حذف یا تقلیل خرید سوغات» راهکاری است که مردم برای کاهش هزینه سفر اخذ کردهاند.
هزینه سفر 33 تا 49 درصد زیاد شد
یک خانواده 3نفره برای سفر 3روزه با تور به مقصد یک شهر شمالی با اقامت 2شب در بومگردی با امکاناتی متوسط، گردش در مناطق دیدنی شهر و خرید یک سبد حداقلی سوغات باید حدود 49میلیون تومان بپردازد، این رقم برای سفر اقتصادی به مقصد یک بومگردی محاسبه شده و طبیعتا امکان برنامهریزی سفری ارزانتر و گرانتر وجود دارد. حداقل حقوق مطابق وزارت کار 24میلیون تومان تعیین شده و بنابراین یک خانواده 3نفره برای یک سفر اقتصادی 2شب و 3روزه باید دوبرابر حداقل حقوق را کنار بگذارد. همین نسبت بهخوبی دلیل حذف سفر از سبد هزینههای بخش قابلتوجهی از خانوارهای ایرانی را نشان میدهد. این سفر سال گذشته با هزینه حدود 35میلیون تومانی با کیفیتی بهتر به لحاظ کیفیت سفارش غذا، خرید سوغات و حتی صرف هزینه بیشتر برای گردش امکانپذیر بود؛ اما خانوارهای ایرانی برای برقراری سفر در شرایط تورمی کنونی به سه اقدام روی آوردهاند که عبارت است از «کاهش تعداد روزهای سفر»، «تمایل به سفارش غذاهای ارزان و کاهش کیفیت خوراک در سفر» و «حذف یا تقلیل خرید سوغات».
تاثیر جنگ و فشار اقتصادی بر بومگردیها
اولین بومگردیها در شهرهای مختلف کشور در سالهای پایانی دهه 80 شکل گرفتند؛ بومگردیها به سبب فضایی که برای آشنایی مردم با سنتهای محلی فراهم کردند و کاهش هزینه سفر توانستند در جذب مسافر موفق عمل کنند و همین موضوع در افزایش تعداد بومگردیها در شهرهای مختلف دخیل بود، در نیمه دوم دهه 90 و حتی سالهای ابتدایی دهه جاری بر تعداد واحدهای بومگردی در اقصینقاط کشور افزوده شد و این صنعت فرصت مناسبی را برای ایجاد کسبوکارهای کوچک و اشتغالزایی برای مردم محلی بهوجود آورد. با وجود این، افزایش هزینههای ضروری زندگی در سالهای اخیر به این صنعت درحال رشد آسیبهای جدی وارد کرد. روند افسارگسیخته تورم، جاماندن دستمزدها از سبد هزینه خانوار و سهم غول اجارهبها از دستمزد طی 5سال اخیر باعث شد تا بخش قابلتوجهی از خانوارها، سفر را از سبد هزینه خود حذف کنند.
حذف سفر از سبد هزینه بخشی از خانوارهای ایرانی درحالی رقم خورد که در سالهای گذشته سفرهای گران با محوریت سفرهای خارجی و در ادامه سفرهای داخلی با هواپیما از سبد هزینه بخش قابلتوجهی از خانوارها حذف شده بود و سفر با خودروی شخصی به مقصد بومگردیها عمده سفرهای خانوارها را به خود اختصاص داده بود. با وجود این، استمرار شرایط نامساعد اقتصادی و بروز دو جنگ طی یک سال اخیر باعث شد تا ضربه جدیدی به بدنه صنعت گردشگری وارد شود؛ ضربهای که بسیاری از بومگردیها را بهعنوان صنایع کوچک و آسیبپذیر با بحرانهای متعددی مواجه کرد. برای بررسی اثر دو جنگ اخیر و بهخصوص جنگ اسفند و بیکاریهای گسترده و افزایش فشار اقتصادی بر خانوار بر عملکرد بومگردیها گفتوگوهایی با چند تن از فعالان این عرصه انجام شد. این گفتوگوها از بحران کاهش مسافر در ماههای اخیر و تاثیر منفی آن بر عملکرد صنعت گردشگری حکایت دارد.
گفتوگو با فعالان صنعت گردشگری را میتوان در سهبخش خلاصه کرد، اول تاثیر جنگ بر سفرهای نوروزی و همزمان با روزهای جنگ سوم تحمیلی به مقاصد شهرهایی که درگیر جنگ بود، دوم تاثیر آن بر سفر به شهرهایی که درگیر جنگ نبودند و سوم وضعیت سفرها و بومگردیها در هفتههای اخیر و همزمان با آتشبس. یکی از افرادی که برای این گزارش با او گفتوگو شد، گرداننده بومگردی در شهر اصفهان بود. وی درخصوص وضعیت فعالیت خود در زمان جنگ اخیر گفت: اصفهان در زمره شهرهایی بود که در جنگ اخیر آماج حملات هوایی متعددی قرار داشت، به این ترتیب درحالیکه هر سال اصفهان در تعطیلات نوروز با حضور گسترده مسافران مواجه بود، امسال به شکل کامل گردشگری در اصفهان تعطیل شد. این در حالی است که همواره روزهای پایان سال و تعطیلات نوروز بیشترین زمان سفر بوده و همواره اتاقها در تمامی بومگردیها از قبل رزرو میشود. رستورانهای بومگردیها با حضور پرتعداد مسافران رونق داشت و نوروز زمان مناسبی برای فروش سوغات شهر بود. اما با بروز جنگ در روز نهم اسفند و مورد حمله قرار گرفتن شهر اصفهان، تمام روزهای اقامتگاهها در اصفهان کنسل شد. زیان جنگ به بومگردیهای اصفهان به حدی قابلتوجه بود که بسیاری از فعالان این عرصه به تعدیل نیرو روی آوردند و ما در پرداخت اجاره ماهانه محل بومگردی خود با چالش مواجه شدیم.
این فعال صنعت گردشگری در اصفهان گفت: در دوره آتشبس و بهخصوص هفتههای اخیر که آب در زایندهرود جریان پیدا کرده، اصفهان با حضور مجدد گردشگران مواجه شده است. اما شرایط نامساعد اقتصادی و همچنین عدم اطمینان از آینده باعث شده تا بسیاری از مردم فعلا سفر را غیرضروری تلقی کنند. در چنین شرایطی اقامتگاهها برای جذب مسافر، به اقداماتی نظیر کاهش هزینه اقامت روی آوردهاند؛ بهعنوان نمونه هزینه یک شب اقامت در بومگردی ما تقریبا 40درصد کمتر از قیمت مصوب است، اما برای جذب مسافر و پر شدن اتاقها چارهای جز ارائه تخفیف گسترده به مسافران نداریم. وی ادامه داد: در شرایط کنونی اگرچه همچنان برخی از مردم سفر میکنند، اما تغییر رفتاران مسافران بهدلیل شرایط اقتصادی و نگرانی از آینده کاملا محسوس است، کاهش تعداد شبهای اقامت، کاهش میزان خرید سوغات و عدم سفارش غذا از رستوران بومگردی باعث شده است تا چالش در حوزه فعالیت ما استمرار داشته باشد. در شرایط کنونی بهرغم تعدیل نیرو، میزان سودآوری فعالیت در زمان آتشبس تقریبا به یکسوم سودآوری در سال گذشته رسیده است.
در ادامه تهیه این گزارش با خانمی که گرداننده یک بومگردی در شهر رامسر بود، گفتوگو داشتیم، او درخصوص وضعیت کسبوکار خود در روزهای جنگ گفت: اگرچه شهرهای شمالی به واسطه امنیت بیشتر، در دوره جنگ با حضور گسترده مسافران مواجه بود، اما از این حضور نمیتوان با عنوان رونق گردشگری در دوره جنگ در این مناطق یاد کرد. بخش عمده مسافرانی که بهدلیل جنگ به شهرهای شمالی پناه آوردند، در این مناطق خانه داشتند یا به خانه اقوام و آشنایان سفر کردند. طبیعتا کمتر کسی در دوره جنگ با هدف سفر تفریحی به شهرهای شمالی آمد. خانوادههایی که در شهرهای شمالی خانه یا دوست و آشنا نداشتند نیز به دنبال اجاره خانه ارزان بودند؛ چراکه هزینه اقامت بلندمدت در آپارتمان به واسطه کاهش هزینه تهیه خورد و خوراک و... کمتر است. در عین حال، رفتار مسافران جنگزده با مسافران عادی کاملا متفاوت است، مسافران جنگزده به این دلیل که اطمینانی از آینده ندارند، سعی میکنند تا هزینههای خود را در حداقل ممکن مدیریت کنند. وی ادامه داد: اردیبهشت و خرداد زمان مناسبی برای سفر به شهرهایی شمالی به لحاظ آبوهوایی است، در دوره آتشبس نیز بر تعداد مسافران در این مناطق افزوده شده است. با وجود این، اغلب مسافران بهدلیل سفر کم هزینه هستند و این موضوع بر درآمد صنعت گردشگری و بومگردیها اثر منفی برجای گذاشته است.
یکی دیگر از فعالان صنعت گردشگری که با او گفتوگو شد، صاحب بومگردی در شهر کاشان بود. وی درخصوص وضعیت بومگردیهای کاشان در دوره جنگ 40روزه گفت: در جنگ اخیر کاشان پذیرای مسافرانی از اصفهان و تهران بود؛ اما مسافران عمدتا بهدلیل جنگ و نه گردش به کاشان سفر کرده بودند و به دنبال سفری کمهزینه بودند. بنابراین بومگردیهایی که واحدهای خود را با تخفیف خوب در اختیار مسافران قرار میدادند، مسافر داشتند. این موضوع باعث شد اگرچه از زیان بهدلیل تعطیلی ممانعت شود، اما از سودآوری این صنعت به شدت کاسته شود. در عین حال تعدیل نیرو موضوع دیگری بود که در این دوره به بخش گردشگری تحمیل شد. وی ادامه داد: اردیبهشت زمان رونق سفر در کاشان بهدلیل آبوهوا و زمان گلابگیری بود؛ اگرچه پیش از اردیبهشت، آتسبس شد، اما به واقع از تعداد مسافران کاشان به شدت کاسته شده است. بخش قابلتوجهی از شهروندان بهدلیل شرایط اقتصادی و واهمه از آینده از سفر اجتناب میکنند و این موضوع به کسبوکارهای ما به شدت آسیب زده است.
