مزایای اقتصاد چرخشی برای کسبوکارها
اقتصاد چرخشی یک مدل اقتصادی است که به دنبال تعریف مجدد نحوه تولید و مصرف کالاها و خدمات، با هدف ایجاد یک سیستم پایدارتر و کارآمدتر است. این رویکرد مبتنی بر حفظ منابع برای مدت زمان طولانی و بهینهسازی ارزش آنها در هر مرحله از چرخه عمرشان است.
بر عکس مدل اقتصاد خطی سنتی که از الگوی «خریدن، ساختن، استفاده و دور انداختن» پیروی میکند، اقتصاد چرخشی طراحی هوشمندانهتر محصول را ترویج کرده و دوام، قابلیت تعمیر و قابلیت ارتقاء را در اولویت قرار میدهد. بنابراین، کالاها از ابتدا طوری طراحی میشوند که چه از طریق تجزیه به قطعات مفید و چه از طریق تبدیل آنها به کالاهای جدید عمر دوبارهای داشته باشند.
یک نمونه عملی از این گذار، شرکت ایکیا است. بهطور سنتی، مدل کسب وکار ایکیا که روی تولید و فروش مبلمان مقرون به صرفه متمرکز بود، از یک چرخه خطی پیروی میکرد که در آن محصولات در پایان چرخه عمر خود دور ریخته میشدند. با این حال، این شرکت در تعهد خود به اقتصاد چرخشی، چندین استراتژی را اجرا کرده است: این شرکت ارائه خدماتی همچون اجاره مبلمان و برنامههای بازخرید را راهاندازی کرده که مشتریان میتوانند مبلمان دست دوم خود را برای بازسازی یا بازیافت عودت دهند.
با این روش، ایکیا علاوه بر اینکه چرخه عمر محصولات خود را افزایش میدهد، تولید ضایعات را کاهش میدهد و نیاز به منابع جدید را به حداقل میرساند. البته انتخاب مواد تولیدی، یعنی مواد اولیه، و همچنین نوآوری در استفاده از مواد جدید نیز اهمیت بالایی دارد. نمونهای از اقتصاد چرخشی، شرکت Ecoalf است که از ضایعات قهوه برای تولید ژاکت استفاده میکند. در اصل، اقتصاد چرخشی نه تنها بهدنبال خاتمه دادن به چرخه عمر محصولات است، بلکه هدف آن ایجاد یک سیستم احیاکننده است که در آن رشد اقتصادی از مصرف منابع محدود تفکیک میشود. از این طریق، علاوه بر مزایایی که برای محیط زیست به همراه دارد با کاهش وابستگی به مواد اولیه و ایجاد پایهای محکم برای توسعه اقتصادی مقاومتر و پایدارتر در طول زمان، فرصتهای تجاری جدیدی ایجاد خواهد شد.
مزایای کلیدی برای کسبوکارها
استفاده از مدل اقتصاد چرخشی نه تنها چالشهای زیستمحیطی فعلی را برطرف میکند، بلکه مزایای رقابتی مختلفی را نیز برای شرکتها فراهم میکند. در ادامه، مهمترین مزایایی را که اقتصاد چرخشی میتواند برای محیط کسبوکار ارائه دهد، بیان میکنیم:
کاهش هزینه: یکی از مزایای کلیدی اقتصاد چرخشی، کاهش هزینههای عملیاتی است. شرکتها میتوانند از طریق استفاده مجدد از مواد اولیه و به حداقل رساندن ضایعات، هزینههای مواد اولیه و مدیریت ضایعات خود را به میزان قابلتوجهی کاهش دهند. علاوه بر این، اجرای فرآیندهای کارآمدتر و پایدارتر میتواند مصرف انرژی و آب را کاهش دهد و در نتیجه صرفهجویی قابلتوجهی در بلندمدت ایجاد کند.
فرصتهای کسبوکار جدید: گذار به مدل اقتصاد چرخشی، درهایی را به سوی فرصتهای کسبوکار جدید باز میکند. از توسعه محصولات دوستدار محیط زیست تا ایجاد خدمات تعمیر و نوسازی، شرکتها میتوانند بازارهای جدید را کشف و تقاضای رو به رشدی را برای راهحلهای پایدار برآورده کنند. علاوه بر این، اقتصاد چرخشی نوآوری را تشویق میکند و شرکتها را به سمت توسعه فناوریها و فرآیندهایی که استفاده از منابع را بهینه میکنند سوق میدهد.
بهبود تصویر ذهنی از برند: در یک محیط کسبوکار که آگاهانه به محیط زیست خود اهمیت میدهد، اتخاذ یک مدل اقتصاد چرخشی میتواند به طور قابلتوجهی تصویر ذهنی از برند را بهبود بخشد. مسلما مصرفکنندگان برای شرکتهایی که تعهد خود را به محیط زیست نشان میدهند، ارزش قائل هستند. به همین دلیل، اجرای شیوههای چرخشی نه تنها موجب تقویت اعتبار شرکت میشود، بلکه مشتریان و شرکایی که همین ارزشها را دارند نیز جذب میکند.
افزایش رقابتپذیری: اتخاذ اقتصاد چرخشی همچنین میتواند تبدیل به یک مزیت رقابتی شود. شرکتهایی که در پایداری پیشرو هستند، نه تنها به دلیل درک مثبت مصرفکنندگان، بلکه بهدلیل تواناییشان در عملکرد کارآمدتر، خود را بهتر در بازار جا میاندازند. علاوه بر این، سیاستهای دولتی و مقررات زیستمحیطی بهطور فزایندهای به نفع نهادهایی است که مدلهای پایدار و در نتیجه مشوقهای اقتصادی و مالی ایجاد میکنند.
افزایش امنیت تامین مواد: اقتصاد چرخشی با کاهش وابستگی به منابع بکر، به تامین مواد اولیه کمک میکند. شرکتها میتوانند از طریق بازیافت و استفاده مجدد از مواد، خطرات مرتبط با کمبود منابع و نوسانات قیمت در بازارهای جهانی را کاهش دهند. این فرمول نه تنها سازمانها را از اختلالات زنجیره تامین حفظ میکند، بلکه به آنها اجازه میدهد با اطمینان بیشتری برنامهریزی بلندمدت داشته باشند.
اصول اقتصاد چرخشی
اصول کلیدی اقتصاد چرخشی و تاثیر آن بر رویههای کسبوکار عبارتند از:
آگاهی از منابع طبیعی: یکی از اصول ضروری اقتصاد چرخشی، بهبود مستمر منابع طبیعی است. این کار نه تنها به معنی کاهش استفاده از مواد خام بکر، بلکه به معنای احیای اکوسیستمها نیز هست. شرکتهایی که این اصل پایداری را به کار میگیرند، معمولا روی رویههایی سرمایهگذاری میکنند که تنوع زیستی را احیا میکنند و کیفیت خاک، آب و هوا را بهبود میبخشند.
کارآیی سیستم: اقتصاد چرخشی، کارآیی کل سیستم را ارتقا میدهد و به دنبال به حداکثر رساندن ارزش محصولات و مواد در طول چرخه عمر آنهاست. بهطور خلاصه، شرکتها با اتخاذ یک رویکرد جامع، میتوانند عملکرد خود را بهبود بخشند و تاثیر زیستمحیطی خود را کاهش دهند.
بهینهسازی منابع: بهینهسازی منابع یکی دیگر از اصول کلیدی اقتصاد چرخشی است. در این راستا سازمانها باید تلاش کنند از منابع بهطور کارآمدتری استفاده کنند، ضایعات را به حداقل برسانند و ارزش بهدستآمده از هر مواد را به حداکثر برسانند. علاوه بر بازیافت و استفاده مجدد، ارزیابی مجدد محصولات جانبی و زبالههای صنعتی نیز در نظر گرفته میشود و آنها را به منابع جدید درآمد تبدیل میکند.
در نهایت، اقتصاد چرخشی فرصتی بینظیر برای تبدیل مدل کسبوکار به یک مدل پایدارتر و سودآورتر را در اختیار شرکتها قرار میدهد. اقتصاد چرخشی از طریق کاهش هزینهها، ایجاد فرصتهای تجاری جدید، بهبود تصویر ذهنی برند و تامین منابع مواد اولیه، خود را بهعنوان یک استراتژی کلیدی برای مقابله با چالشهای آینده معرفی میکند. اتخاذ این اصول نه تنها به نفع تک تک شرکتهاست، بلکه به توسعه اقتصادی جهانی سالمتر و مقاومتر نیز کمک میکند.
منبع: esade.edu
