دیدهبانی ریسکهای کسبوکار ایران در ۱۴۰۲
دکتر علی داوری، عضو هیاتعلمی دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران دکتر مهدی صانعی، عضو هیاتعلمی دانشگاه آزاد اسلامی
گزارش دیدهبانی ریسکهای کسبوکار ایران در سال۱۴۰۲ توسط دیده‌بان کسبوکار منتشر شد. در این گزارش ۹۹۸ فعال اقتصادی، کارآفرین و صاحب‌نظر به سوالات پرسش‌‌‌نامه پاسخ داده‌‌‌اند که نتایج آن در کلیت ادامه بدبینی این اقشار نسبت به فضای کسبوکار در ایران است. این گزارش شامل ۱۵ ریسک کلان و ۱۵ریسک صنعت است. در بخش نخست (چاپ در ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۲) به ریسکهای بخش کلان پرداخته شد و در این بخش به ریسکهای صنعت می‌پردازیم.
داده‌های جمعیت‌شناختی
۸۷درصد از شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی مرد و ۱۳درصد از آنها زن هستند. بر اساس تحصیلات، از ۹۹۸ نفری که در این نظرسنجی شرکت کرده‌‌‌اند ۴۵درصد مدرک کارشناسی، ۴۲درصد کارشناسی‌‌‌ارشد و ۱۳درصد دارای مدرک دکترا بوده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند. نوع شغل پاسخدهندگان نیز مشخص است و از کل پاسخدهندگان ۳۷درصد بنیان‌گذار-کارآفرین، ۲۸درصد مدیر و ۲۱درصد کارشناس عنوان شده است و ۱۴درصد سایر مشاغل را دارند. در تقسیم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌بندی بر اساس حوزه فعالیت پاسخدهندگان ۶۱درصد فعال بخش خصوصی، ۲۰درصد استخدام دولت، ۱۳درصد شاغل در بخش نیمه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دولتی، ۲درصد مشغول فعالیت در سازمان‌ها و شرکت‌های بین‌المللی، یک‌‌‌درصد استارت‌آپ و ۴درصد در سایر بخش‌‌‌ها مشغول به‌‌‌کار هستند.
ریسکهای صنعت
در این بخش نیز براساس ۱۵ شاخص به بررسی وضعیت صنعت از دیدگاه فعالان و صاحب‌‌‌نظران اقتصادی پرداخته شده است.
۱- قیمت مواد اولیه و محصولات و خدمات نهایی: ۹۳درصد از شرکت‌کنندگان درنظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲ قیمت مواد اولیه و محصولات با افزایش همراه است، ۵درصد باور دارند قیمت‌ها مشابه سال‌‌‌قبل است و ۲درصد به کاهش قیمت مواد اولیه امیدوارند.
۲- هزینه کسب‌و‌کارها به دلیل افزایش سطح عمومی قیمت‌ها: اکثریت ۹۲درصدی پاسخدهندگان افزایش عمومی قیمت‌های مربوط به کسبوکار در سال۱۴۰۲ را انتظار دارند، ۵درصد قیمت‌ها را بدون تغییر برآورد می‌کنند و ۳درصد معتقدند سطح عمومی قیمت‌ها روندی نزولی خواهد داشت.
۳- دسترسی به نقدینگی: ۵۳درصد از شرکت‌کنندگان درنظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲ دسترسی به نقدینگی کاهش خواهد یافت، ۲۴درصد انتظار افزایش دسترسی به نقدینگی را دارند و ۲۳درصد این دسترسی را بدون تغییر ارزیابی می‌کنند.
۴- چالش‌‌‌های مالیاتی کسب‌و‌کارها: ۸۶درصد از پاسخدهندگان معتقدند در سال۱۴۰۲ چالش‌‌‌های مالیاتی افزایش می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌یابد، ۱۰درصد باور دارند که این چالش‌‌‌ها تغییری با سال قبل نخواهد داشت و ۴درصد باقی‌‌‌مانده به کاهش چالش‌‌‌های مالیاتی خوش‌بین هستند.
۵- میزان تقاضای مشتریان: ۶۰ درصد از مشارکت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنندگان در این نظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲ تقاضای مشتریان کاهش خواهد داشت، ۲۱درصد این میزان را ثابت توصیف کرده‌‌‌اند و ۱۹درصد باور دارند در این سال شاهد افزایش تقاضا هستیم.
۶- خرید کالاهای جایگزین توسط مشتریان: ۸۸درصد از شرکت‌کنندگان درنظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲ شاهد افزایش خرید کالاهای جایگزین به دلیل گرانی خواهیم بود، ۹درصد این روند را بدون تغییر می‌‌‌دانند و ۳درصد انتظار کاهش خرید کالاهای جایگزین به دلایلی نظیر گرانی را دارند.
۷- سرمایه‌گذاری تولیدگرا و کسب‌و‌کاری در حوزه‌‌‌های مختلف: ۶۶درصد از شرکت‌کنندگان درنظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲ شاهد کاهش سرمایه‌گذاری تولیدگرا خواهیم بود، ۲۷درصد سرمایه‌گذاری در این بخش را مشابه سال پیش می‌‌‌دانند و ۷درصد انتظار دارند در این سال افزایش سرمایه‌گذاری تولیدگرا داشته باشیم.
۸- اختلال در زنجیره تامین مواد اولیه و واردات: ۶۸درصد از شرکت‌کنندگان درنظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲ میزان اختلال در زنجیره تامین مواد اولیه و واردات به دلایلی مانند تحریم‌‌‌ها و تغییرات قیمتی ارز افزایش می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌یابد، ۱۸درصد انتظار دارند این زنجیره بدون اختلال باشد و ۱۴درصد انتظار کاهش در میزان اختلال زنجیره تامین را دارند.
۹- چشم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌انداز توسعه کسبوکار: ۷۹درصد از شرکت‌کنندگان معتقدند چشم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌انداز توسعه کسبوکار در سال۱۴۰۲ همچنان مبهم خواهد بود، ۱۴درصد این چشم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌انداز را مشابه سال پیش از آن می‌‌‌دانند و اقلیت ۷درصدی معتقد به شفاف‌‌‌شدن چشم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌انداز توسعه کسبوکار در این سال هستند.
۱۰- فعالیت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های شرکت‌های کوچک و متوسط و استارتآپها: ۵۳درصد از پاسخدهندگان درنظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲ میزان فعالیت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های شرکت‌های کوچک و متوسط و استارتآپها کاهش می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌یابد. ۲۵درصد آن را بدون تغییر ارزیابی می‌کنند و ۲۲درصد انتظار دارند فعالیت این بخش افزایش خواهد داشت.
۱۱- فیلترینگ و محدودیت دسترسی به فضای‌‌‌مجازی: ۶۰درصد از شرکت‌کنندگان درنظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲ فیلترینگ و محدودیت دسترسی به فضای مجازی وجود خواهد داشت، ۳۳درصد انتظار دارند محدودیت‌ها در همین سطح باقی بماند و ۷درصد امیدوار به کاهش محدودیت‌های اینترنت هستند.
۱۲- انگیزه، عملکرد و بهره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌وری کارکنان: ۷۱درصد از شرکت‌کنندگان درنظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲ شاهد کاهش انگیزه، عملکرد و بهره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌وری کارکنان خواهیم بود، ۲۴درصد انتظار تغییر در این شاخص را ندارند و ۵درصد انتظار دارند انگیزه کارکنان افزایش داشته باشد.
۱۳- حقوق و مزایای پرداختی به‌‌‌کارکنان: ۹۷درصد از شرکت‌کنندگان درنظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲، حقوق و مزایای پرداختی به‌‌‌کارکنان کمتر از نرخ تورم واقعی، افزایش خواهد یافت و اقلیت ۳درصدی باور دارند افزایش حقوق و مزایا بیشتر از نرخ واقعی تورم خواهد بود.
۱۴- اجرای برنامه‌‌‌های رفاهی منابع انسانی در سازمان‌ها: ۶۴درصد از شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی باور دارند در سال۱۴۰۲، اجرای برنامه‌‌‌های رفاهی منابع انسانی در سازمان‌ها کاهش خواهد یافت، ۲۹درصد آن را بدون تغییر می‌‌‌دانند و ۷درصد انتظار افزایش برنامه‌‌‌های رفاهی سازمان‌ها را دارند.
۱۵- در دسترس بودن نیروی انسانس متخصص: ۷۸درصد از شرکت‌کنندگان درنظرسنجی معتقدند در سال۱۴۰۲ با کمبود نیروی انسانی متخصص روبه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌رو خواهیم بود و ۲۲درصد باور دارند دسترسی کافی به نیروی انسانی متخصص وجود دارد.
