کتاب «آقای مهندس» منتشر شد
روایت زندگی و زمانه محمدرضا نعمتزاده در صنعت و سیاست ایران
تاریخ شفاهی یک عمر خدمت
نعمتزاده که در تیرماه ۱۳۲۴ در تبریز در خانوادهای بازاری و مذهبی بهدنیا آمده، تحصیلات خود را در دبیرستان علوی و سپس در رشته مهندسی محیطزیست از دانشگاه پلیتکنیک کالیفرنیا به پایان رسانده است. او پس از بازگشت به ایران، در کارخانه خانوادگی مشغول به کار شد، اما با اوجگیری انقلاب، مسیر زندگیاش تغییر کرد.کتاب از حضور او در اعتصابات نفت در دیماه ۱۳۵۷ روایت میکند؛ جایی که به همراه هیات اعزامی حضرت امام (مهندس بازرگان، آیتاللههاشمی و حجتالاسلام ناطقنوری، شهید قندی و مهندس کتیرایی) به جنوب کشور میرود تا سوخت مورد نیاز مردم را تامین کند و همزمان از صادرات نفت جلوگیری نماید. این حضور، سرآغاز ورود او به عرصههای کلیدی مدیریتی کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی شد.
از وزارت کار تا صنایع دفاع؛ مدیریت در بحرانها
نعمتزاده در آبان ۱۳۵۸ به عنوان وزیر کار و امور اجتماعی منصوب شد. او در گفتگو با مجتبی حسینی روایت میکند که مهمترین دستاوردش در این دوره، بازگشایی کارخانجات تعطیلشده و حل بحران بیکاری پس از انقلاب بود. او همچنین با تشکیل تیمهای سهنفره (شامل یک کارشناس وزارت کار، یک نیروی مردمی و یک روحانی)، موفق شد اعتصابات را سامان دهد و واحدهای تولیدی را به چرخه کار بازگرداند.
با شروع جنگ تحمیلی، نعمتزاده به صنایع دفاع رفت و مسوولیت تکمیل پروژههای نیمهتمام و کلیدی را بر عهده گرفت که پیمانکاران خارجی آنها را رها کرده بودند. او پروژههای پارچین، تانکسازی، تولید گلولههای ضدهوایی و هلیکوپترسازی را به سرانجام رساند و سپس صنایع هواپیماسازی را پایهگذاری کرد. در دوران جنگ، او همچنین دو بار به عنوان مدیرعامل شرکت توانیر منصوب شد تا بحران خاموشیهای ناشی از بمباران نیروگاهها را مدیریت کند.
دوران سازندگی؛ توسعه صنایع پایه
در دولتهای هاشمی رفسنجانی، محمدرضا نعمتزاده به عنوان وزیر صنایع، نقشی محوری در بازسازی کشور ایفا کرد. او با برنامهریزی برای احداث دهها کارخانه سیمان، صنعت ساختمان را متحول کرد و با راهاندازی صنایع پنیر، کاشی، سرامیک و شیشه و صنایع بستهبندی وابستگی کشور به واردات را به شدت کاهش داد. در این دوره، او همچنین بر ادغام وزارت صنایع و صنایع سنگین نظارت داشت و فرآیند خصوصیسازی در دوره او آغاز شد.
پدر پتروشیمی ایران
شاید مهمترین فصل کتاب آقای مهندس، روایت زندگی حرفهای نعمتزاده در دوران هشت ساله مدیریت او بر شرکت ملی صنایع پتروشیمی در دولت خاتمی باشد. او در این دوره، سهم ایران را از ۳ دهم درصد به حدود ۳ درصد از تولید جهانی پتروشیمی ارتقا داد. تاسیس منطقه ویژه اقتصادی بندر امام، توسعه عسلویه، و احداث خط لوله عظیم اتیلن غرب به طول نزدیک به ۲۰۰۰ کیلومتر، از جمله دستاوردهای این دوره است. نعمتزاده در این کتاب با صراحت از موانعی که بر سر راه توسعه پتروشیمی وجود داشته سخن میگوید؛ از جمله مخالفت اولیه شرکت نفت با تفکیک گاز اتان از گاز طبیعی، و نیز مشکلات ناشی از تحریمها که مانع از تکمیل برخی پروژهها شد. او همچنین از تجربه جذب سرمایهگذاری خارجی میگوید؛ از جمله مشارکت با شرکت ساسول آفریقای جنوبی در پتروشیمی آریاساسول، و مذاکره با بیپی، شل و میتسویی و دیگر شرکتهای بزرگ حوزه پتروشیمی در جهان.
کارت هوشمند سوخت و مدیریت مصرف
در دولت احمدینژاد، به عنوان مدیرعامل شرکت پالایش و پخش، طراحی و اجرای پروژه کارت هوشمند سوخت را بر عهده گرفت.او در کتاب شرح میدهد که چگونه این پروژه ملی با وجود مخالفتهای دستگاههای نظارتی و نیروی انتظامی، در کمتر از ۱۴ ماه به اجرا درآمد و توانست مصرف بنزین را از ۷۰میلیون لیتر در روز به ۶۰میلیون لیتر کاهش دهد.
وزارت صمت در دولت روحانی و بازنشستگی
نعمتزاده در سال ۱۳۹۱ مسوولیت ستاد انتخاباتی حسن روحانی را به عهده گرفت. او در گفتگو با حسینی نکات جذاب و شنیدنی از روزهای پرالتهاب انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ روایت میکند. پس از این پیروزی، کتاب آقای مهندس به روایت آخرین مسوولیت دولتی نعمتزاده، وزارت صنعت، معدن و تجارت در دولت یازدهم به ریاست حسن روحانی میپردازد. او در این دوره با تمرکز بر «رفع موانع تولید»، ۳۵ مانع اصلی را شناسایی و به مجلس ارائه کرد. همچنین با امضای برجام، زمینه را برای ورود سرمایهگذاران خارجی مانند پژو و سیتروئن فراهم آورد.
پس از خداحافظی از دولت، نعمتزاده به فعالیتهای مشاورهای در حوزه صنعت ادامه داده است.
روایتگری با پشتوانهای عمیق
مجتبی حسینی، گردآورنده و نویسنده این کتاب، بهعنوان مصاحبهکننده و پیشبرنده روایت اصلی، شخصیتی چندوجهی ارائه میکند تا گفتوگوشونده را با جزئیاتی حیرت انگیز بخشهای پیدا و پنهان از حضور خود در تاریخ نیم قرن اخیر ایران روایت کند. همین موضوع موجب شده در کتاب آقای مهندس با روایتهایی دست اول و شنیده نشده فراوانی مواجه شویم. حسینی که بیشتر به عنوان رونامهنگار سیاسی شناخته میشود، در دو دهه گذشته بیش از ۱۰۰ گفتگو در حوزه تاریخ شفاهی با کارگزاران و سیاستمداران ایران داشته بر همین اساس با تسلط بر رویدادهای پس از انقلاب گفتوگویی خواندنی با نعمتزاده را رقم میزند.
روایت یک عمر تلاش در صنعت ایران
کتاب، روایتگر ۴۶ سال تلاش بیوقفه در سطوح مختلف مدیریتی کشور است. نعمتزاده در این مسیر، مسوولیتهایی چون وزارت کار، وزارت صنایع در دولت شهید رجایی، وزارت صنایع در دو دولت هاشمی رفسنجانی، معاونت وزیر نفت و مدیرعاملی صنایع پتروشیمی در دولت سید محمد خاتمی، مدیرعاملی پالایش و پخش در دولت محمود احمدینژاد، و نهایتا وزارت صنعت، معدن و تجارت در دولت حسن روحانی را بر عهده داشته است.
چرا این کتاب مهم است؟
«آقای مهندس» روایت دستاول از وقایع کلیدی تاریخ معاصر ایران است که در کمتر منبعی به این تفصیل آمده است. از روزهای منتهی به انقلاب و راهاندازی پالایشگاه آبادان، تا دوران جنگ و بازسازی صنایع دفاعی، تا سالهای سازندگی و توسعه صنایع پایه و نهایتا تا دوران پسابرجام و رفع موانع تولید. این کتاب، فارغ از ارئه روایتهای جذاب از تاریخ معاصر، درسها و تجربههای مدیریتی ارزشمندی را در خود جای داده است. نعمتزاده در سراسر کتاب، از اصول مدیریتی خود سخن میگوید و با اشاره به تجربه سازندگی در صنایع متنوع و مختلف کشور به ویژه در توسعه صنعت پتروشیمی در مناطق محروم، احداث خط اتیلن غرب، و حتی احیای حقوق یک پیشکسوت صنعت، مصداقهایی از این نگاه را برای مخاطب به تصویر میکشد.
