چشم‏‌انداز مس در ۲۰۲۲

چین، خودروهای برقی و توسعه روباتیک سه عامل محرک در رشد تقاضای فلز مس طی ۱۰سال آینده هستند و در این مسیر، فلز سرخ نقش حیاتی در تحول جهان دارد. این وضعیت کشورهای جهان را به صرافت سرمایه‌‌گذاری گسترده در استخراج و فرآوری مس انداخته و افق سرمایه‌‌گذاری در استخراج، فرآوری و حلقه‌های تکمیلی را مثبت ساخته است. با این‌حال تصور اتمام دوره فولاد و یکه‌‌تازی مس در جهان خطا است و هر فلز نقش خود را منوط به تحولات تولید بازی خواهد کرد. دلیل این موضوع به سختی دستیابی به اهداف کربن صفر برمی‌‌گردد. تصویری که چهار موسسه مختلف اقتصادی اعم از مکنزی، مارکت‌‌واچ، ریسرچ‌اند مارکت و فیچ ترسیم کرده‌اند نشان می‌دهد به چهار دلیل عمده مس فلزی پرتقاضاتر از قبل خواهد بود اما این وضعیت دست‌کم تا افق ۲۰۲۵ با مشکلاتی از ناحیه کمبود ذخایر کشف شده این فلز روبه‌روست که همین عامل از افول چشمگیر قیمت مس جلوگیری خواهد کرد. موسسه فیچ تاکید دارد ذخایر کمتر از انتظار، تولید پایین‌‌تر از تقاضا، افزایش رشد اقتصادی جهان و بسته‌های محرک اقتصادی دولت‌ها مهم‌ترین عوامل موثر بر افزایش تقاضای جهانی مس طی سالیان پیش رو خواهد بود.

مس که در سال ۲۰۲۱ میلادی به رکوردهای تاریخی از نظر قیمت رسید، طبق پیش‌‌بینی فیچ احتمالا در اواخر ۲۰۲۲ از ‌‌نظر قیمت با ثبات بیشتری به کار خود ادامه خواهد داد. دلیل این موضوع افزایش احتمالی استخراج خواهد بود که عاملی التیام‌‌بخش برای صنایع طرف حساب این بخش به عنوان مصرف‌‌کننده مس است. تحلیلگران معتقدند با توجه به اینکه جهان در عصر گذار انرژی و انتقال به یک وضعیت پایدار و کم‌‌کربن قرار دارد، قیمت مس تا اطلاع ثانوی به نرخ‌‌های قبلی دوره ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۴ بازنخواهد گشت. از جمله دلایل تداوم نرخ‌‌های بالا برای مس در بازارهای جهانی، کسری قابل پیش‌‌بینی تولید است که باید در میان‌‌مدت از طریق بازگشایی معادن تعطیل شده، توسعه تدریجی معادن کنونی در کنار برنامه‌‌ریزی برای تمدید عمر رگه‌های در حال استحصال صورت گیرد.

قیمت مس در حالی سال۲۰۲۱ را با رشد حدود ۲۵درصدی به نسبت سال ۲۰۲۰ به پایان می‌‌رساند که در برخی از مقاطع سال قیمت هر تن از این فلز به مرز ۱۱هزار دلار هم نزدیک شد. در آن مقطع بحث‌های بسیاری مبنی بر ۱۵هزار دلاری شدن مس در گرفت. وضعیتی که البته خیلی زود تغییر جهت داد و روند تقاضا، بهای مس را تا مرز ۹۵۰۰دلار کاهش داد. این وضعیت ناشی از کاهش تقاضای واسطه‌‌ای در این بازار و جهت‌‌گیری سرمایه‎‌‌ها به سمت سایر بازارها بود. در نظرسنجی‌‌های قبلی پیش‌‌بینی‌‌ها از رشد بهای مس به این شکل بود که بهای این فلز تا سطح ۷۲۰۰ دلار در هر تن رشد کند. با این حال نرخی که در نهایت برای مس در حال حاضر تثبیت شده در محدوده بیش از ۹۲۰۰دلار قرار دارد. پیش‌‌بینی فیچ که برمبنای اعداد شاخص بورس فلزات لندن (London Metal Exchange/ LME) تنظیم می‌شود گویای افول بها تا سطح ۷۵۰۰ دلار در هر تن است. عددی که بنا به ادعای فیچ و برخی دیگر از موسسات تحلیلی در بلندمدت روی نرخ ۶۷۰۰ دلار تثبیت خواهد شد ولی ممکن است طی سال ۲۰۲۲ همچنان در محدوده بالایی بماند.

این موسسه معتقد است، با توجه به تقاضای بالای صنایع سبز برای مس از ۵درصد کل تقاضای مس در سال ۲۰۲۱ به ۲۰درصد در سال ۲۰۳۵، روند نیاز به مس کماکان در سطح قابل توجهی خواهد بود. این موضوع البته باعث نخواهد شد تا نوسانی در قیمت و سطح تقاضای مس رخ ندهد مخصوصا که بالا بودن قیمت حمل و نقل و تداوم تاخت و تاز ویروس کرونا در جهان می‌تواند فشار سنگینی را به جابه‌جایی این فلز وارد آورد.

بررسی ترندهای جهانی نشان می‌دهد چین، آمریکا و اتحادیه اروپا کماکان مهم‌ترین مصرف‌‌کنندگان مس و پیش‌‌برندگان ایده ساخت جهان پاک بر پایه محصولاتی نوین، بدون کربن و هوشمند هستند. محصولاتی که در ساخت آنها از مس و همچنین فلزاتی نظیر کبالت، لیتیوم و تنگستن استفاده بیشتری می‌شود. با اینکه تولید مس در جهان بازیگران مشخصی دارد که در اقصی نقاط پنج قاره پخش شده‌‌اند اما عمده بازیگران عرضه‌‌کننده مس در قاره آمریکا و به ویژه در آمریکای جنوبی فعال هستند. گزارشی تازه از مارکت اینتلیجنس نشان می‌دهد قرار است تا سال ۲۰۲۵ معادن تازه‌‌ای در فیلیپین، چین، گینه پاپوا، پرو، شیلی، مکزیک، آرژانتین و آمریکا احداث شود و به بهره‌‌برداری برسد که تولید مس را به سطحی بالاتر برساند.

  سال۲۰۲۱، سال طلایی مس

بهای مس در روزهای پایانی سال ۲۰۲۱ نسبت به سال ۲۰۲۰ بیش از ۷/ ۲۴درصد رشد کرده است. یک گزارش در سایت ماکروترند از شاخص کومکس (COMEX copper prices) با بررسی قیمت افتتاحیه و اختتامیه در هر سال، چارچوب جالبی برای تحلیل قیمت مس در یک بازه زمانی ۶۱ ساله فراهم کرده است. این بازه زمانی که از سال۱۹۶۰ شروع شده و به سال ۲۰۲۱ ختم شده، نشان می‌دهد قیمت مس در ۲۸ سال روند نزولی را نسبت به پایان سال قبل تجربه کرده و در ۳۱ سال با قیمتی بالاتر از انتهای سال قبل بازی را به پایان رسانده است. نکته جالب اینکه مقایسه میانگین قیمت سالانه ۲۰۲۱ با ۲۰۲۰ گویای رشد ۵۰درصدی بهای مس ظرف یک سال است که خود به خوبی از شرایط مناسب این فلز در زمینه رشد قیمت حکایت دارد. پیش از این و طی‌۶۰ سال اخیر تنها در سال ۲۰۰۶ بوده که جهش بهای مس بیش از ۵۰ درصد بوده و به ورای ۸۵درصد رسیده است. این وب‌‌سایت که بهای میانگین هر پوند (۴۵۳گرم) مس را در سال ۲۰۲۱ ۴ دلار و ۲۳سنت عنوان کرده، پایین‌‌ترین قیمت سال ۲۰۲۱ را ۳دلار و ۵۲سنت و بیشترین قیمت سال ۲۰۲۱ را ۴دلار و ۷۶سنت عنوان کرده است. پیش‌‌بینی تحلیلگران شاخص بازار جهانی نظیر گروه CME از آتیه مس، ایستادن میانگین نرخ این فلز در محدوده ۱/ ۴ تا ۵/ ۴دلار برای هر پوند مس در پایان سال ۲۰۲۲ میلادی است. اعدادی که معاملات مس در این سال تجربه کرد، بالاترین ارقام طی ۶دهه اخیر بوده است.

  نقش «دکتر مس»  در جهانی که تغییر می‌کند

به نظر می‌رسد چشم‌انداز افزایش تقاضا همراه با عرضه محدود سنگ مس، از پیش‌بینی اوج مس درباره افزایش دائمی قیمت‌ها حمایت می‌کند. چنان‌که در سالی که گذشت (۲۰۲۱) دیدیم، قیمت‌‌ها همیشه به‌شدت چرخه‌‌ای و حاوی نوسان بوده‌‌اند و دلیلی وجود ندارد که فرض کنیم این وضعیت ادامه نخواهد داشت.

نخستین دلیل این وضعیت این است که تقاضای مس با چرخه‌های فعالیت تجاری و رشد نقدینگی مرتبط است. رونق اقتصادی معمولا مصرف را تقویت می‌کند در حالی که رکودها اثر معکوسی دارند.

کرونا یکی از بدترین ضربات را طی سالیان اخیر به مس وارد کرد و قیمت این فلز را تا مرز ۴۵۰۰دلار در هر تن رساند. با توجه به اهمیت فلز سرخ در سراسر اقتصاد، قیمت مس اغلب به عنوان یک زنگ خطر اقتصادی و نقطه عطف در بازار کامودیتی عمل کرده است. به همین دلیل گاهی مس را «دکتر مس» هم می‌‌نامند و از نوسانات این فلز در مسیر پیش‌‌بینی دوره‌های رونق و رکود استفاده می‌کنند.

اما دلیل دوم و شاید مهم‌تر در توجه به نوسانات مس، ماهیت عرضه و تقاضا است. قیمت‌‌های بالا از منظر تاریخی راه را برای کاهش قیمت‌‌های آتی باز می‌کنند. چگونه؟ با تحریک سرمایه‌‌داران به کشف منابع و استفاده از فناوری‌‌های جدید که هزینه‌های پردازش و استخراج و فرآوری مس مانند شناورسازی، ذوب سریع، روش‌های الکتریکی و... را کاهش می‌دهند و راه را برای عرضه بیشتر و کاهش قیمت هموار خواهد کرد. از دیگر سو، قیمت‌‌های بالاتر احتمالا شکاف تقاضا را از طریق افزایش جایگزین کاهش می‌دهد. بازگشت به دهه ۱۹۷۰ و تب تعدیل ساختاری اقتصاد در جهان در اوایل دهه ۱۹۸۰ به خوبی رواج استفاده از سیم‌‌های آلومینیومی، پایین رفتن قیمت‌‌های تولید و مصرف بی‌‌رویه را تایید می‌کند.

براین مبنا، قیمت مس که در سال اخیر افزایش یافت تا حدی به دلیل تقاضاهای پیش‌‌بینی شده برنامه‌های زیرساختی آمریکا و چشم‌‌انداز رشد اقتصادی سریع‌‌تر در جهان بود. باید دید که آیا این وضعیت تداوم می‌‌یابد یا خیر. چین که در حال حاضر بیش از ۵۰‌درصد مصرف جهانی را به خود اختصاص داده است، در حال حاضر در حال توسعه تعدادی از کلان‌شهرها و شبکه‌های ریلی پرسرعت است که به مقادیر زیادی مس نیاز دارند.

این پروژه شامل طرح تحول دلتای رود مروارید در شرق چین است که قرار است تا سال ۲۰۳۰ تکمیل شود. شواهد موجود گویای ایجاد یک کلونی متشکل از ۹ شهر با جمعیت ۵۷ میلیون نفر است که برای انقلاب دیجیتال آماده می‌شود.

به جز این پروژه‌ها، نقش فزاینده انرژی‌‌های تجدیدپذیر نیز باعث افزایش مصرف مس می‌شود زیرا توربین‌‌های بادی و پنل‌‌های خورشیدی به مقادیر بیشتری مس در هر واحد انرژی تولید شده نسبت به نیروگاه‌های سنتی نیاز دارند. به همین ترتیب، خودروهای برقی و هیبریدی مس بیشتری نسبت به خودروهای بنزینی معمولی مصرف می‌کنند و با رشد چشمگیر این قبیل محصولات، پیوسته بازار برای مس تقاضایی بیشتر و برای سایر فلزات مورد استفاده در صنعت خودرو نظیر آهن تغییر تقاضا را شاهد خواهد بود.

  رازهای تقویت تولید مس در جهان

در سمت عرضه، هزینه‌های حاشیه‌‌ای استخراج احتمالا همچنان رو به افزایش خواهد بود. غلظت سنگ‌‌های درجه یک احتمالا همچنان در حال کاهش خواهد بود در حالی که زمان توسعه معدن و اکتشافات همیشه در حال افزایش است.

یک عامل مهم در مسیر افزایش تولید مس، مقاومت گروه‌های زیست‌‌محیطی است که صنعت مس احتمالا با شدت بیشتری در سال‌های آتی با آن مواجه می‌شود، زیرا استخراج معادن و ذوب آزاد هر دو فعالیت‌‌های بسیار آلاینده‌‌ای هستند.

استخراج مس از معادن روباز کماکان یک معضل جدی است. دلیل این مهم آزاد شدن اسید سولفوریک و فلزات سنگین در سامانه محیط زیست محلی است. در عین حال این فرآیند حجم زیادی از دی اکسید گوگرد را آزاد می‌کند. با تهی شدن ذخایر ارزان‌قیمت در کشورهای توسعه‌یافته، تولید و پالایش به‌طور فزاینده‌ای به مناطق ناپایدارتر و بی‌‌ثبات مانند جمهوری دموکراتیک کنگو یا حتی افغانستان تغییر می‌کند.

چین در تلاش است با خرید و راه‌‌اندازی معادن خود و ارائه مشوق‌‌هایی به دولت‌های میزبان، خطرات ناشی از فعالیت در این محیط‌‌ها را کاهش دهد. این کشور اخیرا حتی موافقت طالبان را برای حفاظت از پروژه ۳ میلیارد دلاری خود برای استخراج مس در شمال کابل گرفته است. با وجود این‌، پتانسیل ایجاد اختلالات پیش‌‌بینی نشده در تولید مس در جهان همچنان وجود دارد.

وضعیتی که در صورت بروز چین را مجبور خواهد کرد در کوتاه‌‌ترین زمان نیازهای خود را از بازارهای جهانی برآورده کند.

از نظر تئوری، تولیدکنندگان باید بتوانند با حفظ تولید خود در سطح تقاضا، قیمت‌ها را تثبیت کنند. وضعیتی که در عمل به ندرت اتفاق افتاده است. نه تنها پیش‌‌بینی مصرف بسیار دشوار است، بلکه افزایش تولید نیز به زمان نیاز دارد. توسعه معادن جدید اکنون بیش از ۳۰ سال طول می‌‌کشد و هماهنگی تولید اضافی با دوره‌های افزایش تقاضا را تقریبا غیرممکن می‌کند. علاوه بر این، قیمت‌‌های پاییـن سرمایه‌‌گذاری‌‌هـای معدنی را منصرف می‌کند، حتی اگر با توجه به زمان انجام اجتناب‌‌ناپذیر، ممکن است یک مورد منطقی برای توسعه ظرفیت وجود داشته باشد.تلاش‌‌های زیادی برای دستکاری بازار مس از طریق کارتل‌‌ها صورت گرفته است، که بسیاری از آنها به‌شدت بر قیمت‌‌های کوتاه‌‌مدت تاثیر گذاشته‌‌اند، اما تاثیر بلندمدت کمی داشته‌‌اند. منابع بالقوه مس زیادی برای اعمال کنترل کامل بر تولید اولیه و ثانویه جهان وجود دارد. و همان‌طور که کارتل‌‌های تولیدکننده متعددی آموخته‌‌اند، جذابیت‌‌های قیمت‌‌های بالا معمولا نظم و انضباط لازم برای کنترل بازار را در درازمدت تضعیف می‌کند.

در نهایت، این ابعاد و اندازه شیفت صنعت خودرو از محصولات آلاینده به تولیدات برقی و نیز توسعه زیرساخت‌‌های دیجیتال است که سرعت انتقال جهان را به عصری کم‌‌کربن در افق ۲۰۳۰ تعیین می‌کند.