۱۹گروه بورسی از فتح قله ۹۹ بازماندند
نقشه جدید سودسازی در بورس
بررسی مسیر بازدهی صنایع از سال طلایی ۱۳۹۹ تا رکود فرسایشی ۱۴۰۰، بهبود تدریجی ۱۴۰۱، صعود مبتنی بر زیرساختها در ۱۴۰۲، نوسانات ناهمگون ۱۴۰۳ و جهش دوباره در سالجاری، گویای یک تغییر پارادایم مهم در بازار سرمایه است. بورس تهران امروز بیش از هر مقطع دیگری به بازاری «تحلیلمحور و انتخابمحور» تبدیل شدهاست. بازاری که در آن دیگر حرکت یکپارچه صنایع تعیینکننده نیست، بلکه کیفیت سودآوری، مزیت رقابتی و تابآوری هر صنعت، سرنوشت بازدهی سهام را رقم میزند.
بررسیها نشان میدهد اورهسازان، فلزات گرانبهای غیرآهنی، یوتیلیتیها، لجستیک دریایی و برخی صنایع ریالی توانستهاند چندبرابر شاخصکل بازدهی بسازند. این در حالی است که صنایع مالی پرریسک، خدماتی آسیبپذیر و برخی گروههای تکنولوژیمحور همچنان زیر سایه ریزش تاریخی ۹۹ باقیماندهاند. این گزارش با واکاوی عملکرد ۵۱ گروه بورسی در ۶ سال گذشته، تصویری دقیق از تغییر آرایش قدرت در بازار سهام، جابهجایی کانونهای سودآوری و پیام پنهان اعداد برای سرمایهگذاران ترسیم میکند.
چهار گروه با رشد بیش از ۴۰۰درصد
از اوج قیمتی مرداد ۱۳۹۹ یعنی مورخ ۱۹مرداد ماه این سال، تا پایان دیماه سالجاری، شاخصکل بورس تهران بازدهی ۱۱۶درصدی را ثبت کردهاست. این بازه زمانی از آنجا حائزاهمیت است که در این مدت بسیاری از صنایع نزول سنگینی را تجربه کردند و حتی برخی از آنها هنوز با گذشت ۶سال به سقف مرداد ماه ۹۹ خود نرسیدهاند. بهرغم رشد ۱۱۶درصدی شاخصکل در مدت یادشده، برخی صنایع موفق شدند با عملکرد فوقالعاده، بازدهیهای چندبرابر نماگر اصلی بازار به سرمایهگذاران خود هدیه دهند. در صدر این گروهها، تولیدکنندگان کود یا همان اورهسازان قرار دارند که بازدهی شگفتانگیز ۶۳۹درصدی را به ثبت رساندند. این رشد چشمگیر، ناشی از ماهیت پایدار این صنایع، جریان نقدی مستمر و صادرات گسترده اورهسازان دارد. گروه تولید فلزات گرانبهای غیرآهن با بازدهی ۵۸۰درصد در رتبه دوم قرارگرفت.
این گروه از روندهای مثبت جهانی فلزات گرانبها بهرهمند شده و توانسته است سود قابلتوجهی برای سهامداران خود ایجاد کند. رتبه سوم بازدهی نیز متعلق به گروه خدمات رفاهی متنوع یا همان یوتیلیتیها است که با ثبت بازدهی ۵۳۵درصدی، همچنان یکی از صنایع موفق و موردتوجه بازار باقیماندهاست. این موفقیت نشاندهنده پایداری تقاضای داخلی و توانایی این گروه در جذب نقدینگی سرمایهگذاران به شرکتهای زیرساختی است. گروه خردهفروشی نیز با بازدهی ۴۷۵درصدی، چهارمین گروه برتر بازار در این دوره بودهاست. گروه خردهفروش بهعنوان یک زیرمجموعه قوی صنایع ریالی در دورههای اخیر عملکرد بسیار خوبی از خود به نمایش گذاشته است. پس از چهار گروه مورد اشاره، گروه بنادر و کشتیرانی به همراه سیمانیها هریک با تجربه بازدهی ۳۵۴ و ۳۲۷درصد در جایگاه پنجم و ششم جدول بازدهی از اوج مرداد سال ۹۹ قرارگرفتند.
ناکامی ۱۹گروه بورسی در عبور از قله ۹۹
از ۱۹ مرداد ۱۳۹۹ که بورس تهران سقف قیمتی تاریخی خود را ثبت کرد و پس از آن، ریزش چشمگیر و تاریخی شاخصکل رقم خورد، بازار سهام با چالشهای متعددی مواجه شد. اگرچه برخی گروهها توانستهاند نهتنها ریزش خود را جبران کنند، بلکه بازدهی قابلتوجهی نصیب سهامداران خود کنند، اما ۱۹ گروه بورسی هنوز موفق به بازگشت به قلههای قیمتی سال ۹۹ نشدهاند و در محدوده بازدهی منفی باقیماندهاند، در مقابل ۳۲گروه نیز نهتنها از قله ۹۹خود عبور کردهاند بلکه بازدهی مثبتی را نیز در این سالها برای سهامداران خود رقم زدهاند. در صدر گروههای بازنده، گروه فعالیت مرتبط با اوراقبهادار یا همان «فراکاپها» قرار دارد که از مرداد ۱۳۹۹ تاکنون با افت چشمگیر ۸۲درصدی بازدهی مواجه شدهاست. این گروه که به دلیل ماهیت پیچیده، حساسیت بالا به شرایط بازار و ریسکهای ذاتی خود شناخته میشود، در این دوره طولانی با فشار شدید فروش و کاهش اقبال سرمایهگذاران روبهرو بودهاست.
کاهش کدهای فعال سرمایهگذار به دلیل از بین رفتن اعتماد عمومی فعالان را میتوان اصلیترین عامل روی گردانی سرمایهگذاران از صنعت مذکور دانست. پس از آن، گروه هتل و رستوران با بازدهی منفی ۶۳درصد و گروه سختافزار و تجهیزات با افت ۵۷درصدی، رتبههای بعدی را به خود اختصاص دادهاند. این صنایع که هرکدام با چالشهای خاصی از جمله محدودیتهای کرونایی، مشکلات زنجیره تامین، نوسانات نرخ ارز و سیاستگذاریهای نامشخص روبهرو بودهاند، نتوانستهاند طی این سالها نزول بالای قیمتی خود را جبران کنند.
سالی که بورس تهران تاریخساز شد
سال ۱۳۹۹ یکی از درخشانترین سالهای تاریخ بورس تهران بود. سالی که شاخصکل با رشد ۱۵۵درصدی به کانون توجه فعالان اقتصادی و عموم مردم تبدیل شد، با این حال بررسی بازدهی صنایع نشان میدهد که برخی گروهها عملکردی بهمراتب فراتر از میانگین بازار به ثبت رساندند. در صدر این گروهها، خردهفروشی با بازدهی کمسابقه ۴۵۰درصدی قرارگرفت. افزایش مصرف داخلی و تغییر الگوی خرید در دوران کرونا، در کنار ریسک کمتر و ثبات نسبی این صنعت، از مهمترین عوامل این رشد محسوب میشود. پس از آن، گروه بیمه با ثبت بازدهی ۳۴۲درصدی در جایگاه دوم قرارگرفت. صنعتی که با افزایش تقاضا برای خدمات بیمهای و بهبود سودآوری شرکتها در دوره کرونا موردتوجه بازار قرارگرفت. محصولات کاغذی نیز با رشد ۳۳۸درصدی، سومین صنعت پربازده سال ۱۳۹۹ بود.
گروهی که با اتکا به افزایش تقاضای داخلی و اثرگذاری رشد نرخ ارز، توانست بازدهی قابلتوجهی برای سهامداران ایجاد کند. درحالیکه شاخصکل بازدهی ۱۵۵درصدی را ثبت کرد، از میان ۵۱ گروه بورسی، ۴۹ گروه عملکرد مثبت داشتند که بیانگر رونق گسترده بازار در آن سال است. تنها دو گروه سختافزار و تجهیزات و فعالیتهای مرتبط با اوراقبهادار با بازدهی منفی مواجه شدند. موضوعی که به حساسیت بالای این صنایع نسبت به نوسانات بازارهای مالی بازمیگردد.
سال سرد و بیرمق بورس تهران
پس از سال پرهیجان ۱۳۹۹، بورس تهران در سال ۱۴۰۰ وارد دورهای کاملا متفاوت شد. شاخصکل در این سال تنها ۵درصد بازدهی ثبت کرد که کمترین رشد آن در پنج سال اخیر محسوب میشود و بیانگر رکودی عمیق و فراگیر در اغلب صنایع بازار است. در چنین فضایی، گروه اورهسازها با ثبت بازدهی ۴۹درصدی در صدر صنایع برتر قرارگرفتند. رشدی که نشاندهنده تمرکز بازار بر گروههای کالامحور و صادراتی بود. بهرهمندی از تقاضای جهانی و افزایش قیمت کودهای شیمیایی، سودآوری این شرکتها را در سال ۱۴۰۰ تقویت کرد. در رتبههای بعدی، گروه کانیهای فلزی با بازدهی ۴۴درصد و یوتیلیتیها یا خدمات رفاهی متنوع با رشد ۴۱درصد قرارگرفتند.
رشد قیمتهای جهانی فلزات از یکسو و ماهیت پایدار و جریان نقدی قابلاتکای یوتیلیتیها از سوی دیگر، موجب شد این دو گروه عملکردی بهتر از شاخصکل داشته باشند. در مقابل، ۴۲ گروه از مجموع ۵۱ گروه بورسی سال ۱۴۰۰ را با بازدهی منفی به پایان رساندند. موضوعی که بازتابدهنده فضای سرد بازار و افزایش بیاعتمادی سرمایهگذاران بود. مجموعهای از عوامل داخلی از جمله سیاستهای انقباضی، نوسانات ارزی و ابهام در سیاستگذاریها، در کنار تنشهای سیاسی و اقتصادی، از مهمترین دلایل این رکود بهشمار میروند.
کورسوی امید در سال ۱۴۰۱
پس از سال رکودی ۱۴۰۰، بورس تهران در سال ۱۴۰۱ نشانههایی از بهبود را بروز داد. شاخصکل با ثبت بازدهی ۴۳درصدی، از بازگشت نسبی اعتماد سرمایهگذاران حکایت داشت. هرچند این رشد همچنان فاصله معناداری با سالهای اوج بازار داشت. در این سال، گروه محصولات کاغذی با جهش کمسابقه ۳۲۲درصدی در صدر جدول بازدهی قرارگرفت. بهبود تقاضای داخلی، افزایش نرخهای فروش و اثرگذاری رشد نرخ ارز از مهمترین عوامل تقویت حاشیه سود و رشد قیمت سهام این صنعت بودند.
پس از آن، گروه خردهفروشی با ثبت بازدهی ۱۴۵درصدی بار دیگر توانست جایگاه دوم را به خود اختصاص دهد. عملکردی که بیانگر تداوم جذابیت این صنعت و توان آن در جذب نقدینگی حتی در شرایط ناپایدار بازار است. گروه سایر مواد معدنی نیز با رشد ۱۳۲درصدی، سومین صنعت برتر بورس در سال ۱۴۰۱ بود که افزایش قیمتهای جهانی و تقاضای صادراتی نقش مهمی در این عملکرد داشت. در مجموع، ۴۸ گروه از ۵۱ گروه بورسی سال ۱۴۰۱ را با بازدهی مثبت به پایان رساندند که نشاندهنده گسترش دامنه بهبود بازار است. تنها سه گروه عملکرد منفی ثبت کردند که عمدتا تحتتاثیر چالشهای ساختاری یا سیاستگذاریهای خاص قرار داشتند.
صعود زیرساختیها
سال ۱۴۰۲ بورس تهران در ادامه روند بهبود نسبی، بازدهی ۱۲درصدی را ثبت کرد. رقمی که اگرچه کمتر از اوج سال ۱۳۹۹ و ۱۴۰۱ است، اما نمایانگر ثبات نسبی بازار سرمایه باقی ماند.
گروه بنادر و کشتیرانی با بازدهی چشمگیر ۱۰۱درصد در صدر بازدهی سالانه قرارگرفت. رشدی که متاثر از افزایش تجارت خارجی، تقاضای بالاتر خدمات لجستیکی و سرمایهگذاری در زیرساختهای حملونقل دریایی بود. خدمات سختافزار و تجهیزات نیز با رشد ۹۹درصدی در جایگاه دوم ایستاد. این صنعت تکنولوژیمحور با بهرهگیری از روندهای دیجیتال و افزایش نیاز شرکتها به تجهیزات سختافزاری، سهم قابلتوجهی از نقدینگی بازار را جذب کرد. گروه انبوهسازی، املاک و مستغلات با رشد ۹۴درصدی سومین گروه برتر بود که بازگشت توجه بازار به بخش مسکن و سیاستهای حمایتی دولت در این حوزه را نشان میدهد. در مجموع، ۴۳ گروه بورسی بازدهی مثبت داشتند و ۸ گروه بازدهی منفی ثبت کردند. وضعیتی که تداوم نوسانات و عدمتعادل در بازار سرمایه را منعکس میکند.
تداوم نوسانات بورس
سال ۱۴۰۳ بورس تهران با ثبت بازدهی ۲۳درصدی، بهبود قابلتوجهی نسبت به سال قبل نشان داد که نشانهای از بهبود فضای اقتصادی و افزایش اعتماد نسبی سرمایهگذاران است، با این حال بازدهی صنایع بهطور چشمگیری متفاوت باقی ماند. گروه منسوجات با رشد ۸۷درصدی، بیشترین بازدهی را کسب کرد که نتیجه بهبود تقاضای داخلی، افزایش قیمت مواد اولیه و سیاستهای حمایتی در این صنعت بود. رتبه دوم به گروه اورهسازها با بازدهی ۶۸درصد اختصاص یافت که همچنان جایگاه پایداری در بازار سرمایهدارد. گروه کوچک پیمانکاری صنعتی با رشد ۶۰درصدی، سومین گروه برتر بود که بازتاب بازگشت فعالیتهای صنعتی و ساختمانی و افزایش تقاضا در این حوزه است. در مجموع، تنها ۲۷ گروه از ۵۱گروه بورسی بازدهی مثبت داشتند و ۲۴ گروه با بازدهی منفی مواجه شدند. وضعیتی که نشاندهنده تداوم عدمتعادل و پراکندگی عملکرد صنایع در بورس تهران است.
بهبود بورس در سایه اصلاحات کلان
سالجاری بورس تهران با تحولات مهم ساختاری و سیاستگذاری اقتصادی همراه بود که فضای بازار سرمایه را تا حد زیادی بهبود بخشید. اقداماتی مانند حذف ارز نیما و توافقی، تعریف ارز تالار اول و دوم و همینطور تعیینتکلیف نرخ خوراک باعث آرامش نسبی و افزایش اطمینان سرمایهگذاران شد. البته باید در نظر داشت در سالجاری جنگ ۱۲روزه ایران و رژیم صهیونیستی موجب عقبنشینی شاخصهای بورسی شد، بااینحال اصلاحات ساختاری اقتصاد نزول سنگین دوره پساجنگ را جبران کرد. شاخصکل بورس تا انتهای دی ماه بازدهی ۶۵درصدی ثبت کرد که بازگشتی قدرتمند و نویدبخش دورهای جدید از رونق است.
در صدر صنایع برتر، گروه تولید فلزات گرانبهای غیرآهن با بازدهی ۱۴۴درصد قرار دارد. گروه تولیدکنندگان کود یا همان اورهسازان که از اوج۹۹ تا انتهای دهمین ماه سالجاری بهترین عملکرد را داشت، در سالجاری نیز عملکرد قابلتوجهی از خود به نمایش گذاشت. این گروه با بازدهی ۱۲۹درصد رتبه دوم را کسب کرد. صنعت سایر محصولات غذایی نیز با ۱۱۴درصد رشد، سومین گروه برتر بازار سرمایه در سالجاری بود. تا پایان دهمین ماه سالجاری، ۴۶ گروه بورسی عملکرد مثبتی داشت و پنج گروه قطعات خودرو، ماشینآلات، وسایل خانگی، انبوهسازی و سختافزار و تجهیزات بازدهی منفی برجای گذاشتهاند.
