ضریب نفوذ صندوقهای ETF مبتنی بر طلا در بورس تهران
بر اساس دادههای بینالمللی، در سالهای اخیر مجموع دارایی تحتمدیریت ETFهای طلا در جهان در محدوده ۲۰۰ تا ۲۲۰میلیارد دلار در نوسان بوده و در مقاطع اوج نااطمینانی ژئوپلیتیک و تورمی، جریان ورودی سرمایه به این صندوقها بهطور معناداری افزایشیافتهاست بهطوری که در حالحاضر این عدد بالای ۵۰۰میلیارد دلار است. نکته قابلتوجه آن است که بیش از نیمی از تقاضای ETFهای طلا در حالحاضر از سوی سرمایهگذاران نهادی، صندوقهای بازنشستگی و مدیران دارایی بزرگ تامین میشود؛ موضوعی که از بلوغ این ابزار مالی حکایت دارد.
برخلاف گذشته که طلا سهمی حاشیهای در سبد داراییها داشت، امروزه بسیاری از مدلهای تخصیص دارایی، سهمی بین ۵ تا ۱۰درصد برای طلا - عمدتا از طریق ETFها - در نظر میگیرند. دلیل این امر، همبستگی پایین طلا با داراییهای پرریسک و کارکرد آن بهعنوان ابزار پوششریسک تورم و بحران است. بررسی رفتار ETFهای طلا در دورههای افزایش نرخ بهره اسمی اما تداوم نرخ بهره حقیقی منفی، نشان میدهد؛ این صندوقها همچنان جذابیت خود را حفظ کردهاند.
مطابق جمعبندی و اجماع نهادهای معتبر مالی والاستریت درخصوص چشمانداز سال۲۰۲۶، طلا همچنان یکی از داراییهای کلیدی در محیط اقتصاد کلان جهانی باقی خواهد ماند. تحلیلها نشان میدهد؛ اگرچه تورم جهانی نسبت به اوجهای سالهای گذشته تعدیلشده، اما تورم ساختاری، بدهی بالای دولتها، ریسکهای ژئوپلیتیک و نااطمینانیهای تجاری همچنان پابرجاست. در این چارچوب، بسیاری از موسسات مالی بینالمللی انتظار دارند که نرخهای بهره اسمی در اقتصادهای بزرگ بهتدریج کاهش یابد، اما نرخ بهره حقیقی در سطوح پایین باقیبماند. این وضعیت، بهطور تاریخی محیطی مساعد برای طلا ایجادکرده است. علاوهبر این، تداوم خرید طلا توسط بانکهای مرکزی - که در سالهای اخیر به رکوردهای تاریخی رسیده - بهعنوان یک عامل حمایتی بلندمدت برای قیمت طلا ارزیابی میشود.
بر همین اساس، ETFهای طلا در سال۲۰۲۶ نیز نقش پررنگی در استراتژیهای هج تورمی و مدیریت ریسک ایفا خواهند کرد و انتظار میرود جریان سرمایه به این صندوقها، بهویژه در دورههای افزایش نوسان بازارهای مالی، تقویت شود.
در بازار سرمایه ایران، صندوقهای ETF مبتنی بر طلا را میتوان نسخه بومیشده همین تجربه جهانی دانست. رشدمیلیارد دلاری و قابلتوجه دارایی تحتمدیریت این صندوقها در سالهای اخیر، بهویژه در دورههایی که انتظارات تورمی و نااطمینانیهای اقتصاد کلان افزایشیافته، نشان میدهد؛ سرمایهگذاران ایرانی نیز کارکرد مشابهی برای این ابزار قائلاند.
افزایش تعداد کدهای فعال، رشد انفجاری ارزش معاملات روزانه، معافیت مالیاتی و تبدیلشدن ETFهای طلا به یکی از گزینههای اصلی پارک نقدینگی، همگی نشانههایی از افزایش ضریب نفوذ این صندوقهاست. در عمل، ETFهای طلا در بورس تهران به پلی میان بازار سرمایه و بازار سنتی طلا تبدیل شدهاند. مزیت اصلی ETFهای طلا، امکان سرمایهگذاری شفاف، نقدشونده و کمهزینه در طلاست. سرمایهگذار بدون درگیری با ریسک نگهداری فیزیکی، میتواند در هر لحظه وارد یا خارج شود. این ویژگی، بهویژه برای سرمایهگذاران نهادی و سبدگردانها اهمیت بالایی دارد.
در مقابل، محدودیتهایی نظیر هزینه مدیریت، وابستگی به ساختار بازار گواهیسپرده و احتمال انحراف قیمت از NAV نیز وجود دارد، با اینحال مقایسه عملکرد بلندمدت نشان میدهد؛ ETFهای طلا، برای اهداف پوششریسک و تخصیص دارایی، کارآیی بالاتری نسبت به نگهداری طلای فیزیکی دارند. یکی از مسیرهای توسعه آتی ETFهای طلا در ایران، استفاده از آنها بهعنوان وثیقه در فرآیندهای تامین مالی است. تجربه جهانی نشان میدهد؛ داراییهای مبتنی بر طلا، در صورت برخورداری از چارچوب حقوقی شفاف، میتوانند نقش موثری در گسترش اعتباردهی ایفا کنند. در صورت توسعه این زیرساختها، ETFهای طلا در بورس تهران نیز میتوانند به ابزاری چندمنظوره تبدیل شوند.
افزایش ضریب نفوذ صندوقهای ETF مبتنی بر طلا در بورس تهران را باید در امتداد یک روند جهانی تحلیل کرد؛ روندی که ریشه در تغییر ماهیت طلا، تحولات اقتصاد کلان و نیاز سرمایهگذاران به ابزارهای پوششریسک دارد. با توجه به چشمانداز سال۲۰۲۶ و تداوم ریسکهای تورمی و ژئوپلیتیک، بهنظر میرسد نقش ETFهای طلا در بازار سرمایه ایران نیز بیش از پیش تقویت شود و این ابزار، از یک گزینه مکمل، به یکی از اجزای اصلی پرتفوی سرمایهگذاران تبدیل شود.
* تحلیلگر ارشد بازارهای مالی
