راز محبوبیت خریدهای اینترنتی
دنیای اقتصاد : هفته گذشته گزارش اقتصادی شبکه شاپرک منتشر شد. اطلاعات این گزارش نشان می‌دهد که به سبب عوامل مختلفی از جمله رشد سهم بازار و رشد متوسط مبلغ تراکنشها، محبوبیت ابزار پذیرش اینترنتی درحال افزایش است که به تفصیل در ادامه به آن پرداخته خواهد شد. از دیگر نکات مهم این گزارش این مساله است که ارزش حقیقی تراکنشها (ارزش مجموع تراکنشها با حذف اثر تورم) کاهشی ۵.۴۷ درصدی داشته که نشان از کاهش قدرت خرید در کشور دارد. از طرف دیگر عملکرد شرکت‌های PSP و بانک‌ها در بازار خدمات پرداخت در سال ۱۴۰۲ در این گزارش ارائه شده که نکات جالبی را از عملکرد این صنعت نشان می‌دهد.
تازه‌ترین گزارش شاپرک که هفته گذشته منتشر شد نشان می‌دهد که ارزش حقیقی تراکنشها در سال ۱۴۰۲ به نسبت ۱۴۰۱، کاهش ۵.۴۷ درصدی داشته است. بر اساس اطلاعات این گزارش، در سال ۱۴۰۲ تعداد ۴۹.۳ میلیارد تراکنش بر بستر شبکه شاپرک انجام شد که مجموع ارزش این تراکنشها ۹.۲هزار هزار میلیارد تومان بوده است. این موضوع نشان می‌دهد که تعداد تراکنشها به نسبت سال ۱۴۰۱ رشد ۱۰.۴ درصدی و از بعد مبلغ تراکنشها رشد ۳۲.۹ درصدی داشته است. اما این داده‌‌‌ها بدون در نظر گرفتن تورم سال ۱۴۰۲ است. بر اساس داده‌‌‌های بانک مرکزی شاخص کل بهای خدمات مصرفی (CPI) عدد ۲۰۵ واحد بوده که با حذف اثر تورم از مبلغ تراکنشها مشخص می‌شود که این مبلغ به نسبت سال ۱۴۰۱ کاهش ۵.۴۷ درصدی داشته است. ارزش حقیقی تراکنشها در سال ۱۴۰۱ مبلغ ۶۳.۵هزار میلیارد تومان بوده که این رقم در سال ۱۴۰۲ به ۶۰هزار میلیارد تومان رسیده است.
افزایش نقش پرداخت‌‌‌های اینترنتی
بخش بعدی گزارش شاپرک نشان می‌دهد که محبوبیت و کاربری پرداخت‌‌‌های اینترنتی در کشور درحال افزایش است. بر اساس اطلاعات این گزارش، تعداد ابزار پذیرش اینترنتی فعال در کشور در سال ۱۴۰۱ ،۷۹۱.۴هزار دستگاه بوده که این عدد در سال ۱۴۰۲ به یک میلیون و ۱۶۹هزار دستگاه فعال رسیده است. در سال ۱۴۰۱ سهم بازار ابزار پذیرش اینترنتی حدود ۷.۳۸درصد بوده که در سال ۱۴۰۲ به ۹.۹۶درصد رسیده است. این درحالی است که ابزار کارت‌خوان‌‌‌های فروشگاهی در عین حال که تعداد صعودی داشته اما با کاهش ۱.۴۸ درصدی سهم بازار خود مواجه بوده است. تعداد دستگاه‌‌‌های فعال کارت‌خوان در کشور در سال ۱۴۰۱ حدود ۹.۸ میلیون دستگاه بوده که این تعداد در سال ۱۴۰۲ به ۱۰.۵ میلیون دستگاه رسیده است.
از طرفی تعداد تراکنشهای پردازش‌شده توسط ابزار اینترنتی هم رشد ۳۷ درصدی داشته است که موجب شده سهم این ابزار در تعداد تراکنشها از ۴.۸درصد در سال ۱۴۰۱ به ۵.۶ درصد در سال ۱۴۰۲ برسد. نکته جالب‌تر سهم این ابزار از ارزش تراکنش‌‌‌هاست که رشد ۷۳ درصدی داشته و نشان از افزایش اعتماد به خرید اینترنتی در کشور دارد. همچنین متوسط مبلغ تراکنشها هم نشان می‌دهد مبلغ ابزار پذیرش اینترنتی به نسبت کارت‌خوان‌‌‌ها و ابزار موبایلی بیشترین سهم را داشته است. این شاخص برای ابزار پذیرش اینترنتی ۸۱۷هزار تومان بوده و این در حالی است که این عدد برای کارت‌خوان‌‌‌ها ۲۲۱ و برای ابزار پذیرش موبایلی ۱۷هزار تومان بوده است.
همچنین میزان نفوذ ابزارهای پذیرش شاپرک و سرانه تعداد ابزار از جمله شاخص‌‌‌هایی است که با بررسی آنها می‌توان میزان دسترسی مردم به هر یک از این ابزارها را بررسی کرد. سرانه ابزارهای پذیرش شاپرک در اسفند ماه۱۴۰۲به حدود یک‌هزار و ۸۹۸ ابزار به ازای هر۱۰هزار نفر بالای ۱۸ سال در کشور رسیده است، این مقدار نسبت به زمان مشابه سال۱۴۰۱معادل ۹.۵۳درصد افزایش یافته است.
بررسی عملکرد پرداخت‌یارها
بر اساس اطلاعات شاپرک، بیشترین مبلغ تراکنشهای پردازش شده توسط شرکت «بهپرداخت ملت» صورت گرفته است. این شرکت سال گذشته هم بیشترین سهم را داشته است. سهم بازار بهپرداخت در سال ۱۴۰۱ به میزان ۱۹.۸۲درصد بوده که این عدد در سال ۱۴۰۲ به ۲۰.۳۹درصد رسیده است. پس از این شرکت دو شرکت «پرداخت الکترونیک سامان» و «پرداخت الکترونیک سداد» با سهم‌‌‌های ۱۸.۷ و ۱۱.۵۷ درصدی در جایگاه‌‌‌های بعدی قرار دارند. در ادامه این گزارش به میزان خطایPSPها در پذیرش تراکنشها اشاره شده است. در این بخش عملکرد شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت از منظر تراکنشهای ناموفق حوزه پذیرندگی مورد بررسی قرار می‌گیرد و هدف آن، انجام مقیاس‌‌‌های بین شرکت‌ها در پشتیبانی از تراکنشهای صحیح و دقت در عملکرد است.
به این منظور سهم خطای پذیرندگی از تعداد کل تراکنشهای هر شرکت PSP محاسبه می‌شود تا بررسی شود که کدام شرکت عملکرد بهتری از این منظر داشته است. شرکت «فراپردازان آروند امید» جایگاه نخست را در بهترین عملکرد از منظر «نسبت خطای پذیرندگی به مجموع تراکنشها» در سال۱۴۰۲به‌‌‌دست آورده است. در سال ۱۴۰۲ پس از این شرکت، کمترین میزان نسبت خطای پذیرندگی به مجموع تراکنشها به‌‌‌ترتیب در شرکت‌های «تجارت الکترونیک پارسیان» و «پرداخت الکترونیک سپهر»رخ داده است. از سوی دیگر بیشترین نسبت تعداد خطای پذیرندگی به کل تعداد تراکنشها در سال۱۴۰۲به شرکت «فن‌‌‌آواکارت» اختصاص دارد. پس از این شرکت نام شرکت‌های «پرداخت الکترونیک سامان» و «کارت اعتباری ایران‌‌‌کیش» مشاهده می‌شود.
بررسی وضعیت بانک‌های صادرکننده و پذیرنده
اطلاعات گزارش شاپرک نشان می‌دهد که بانک سپه با سهم ۱۷.۸۵ درصدی از تعداد تراکنشها بالاترین سهم تعدادی و بانک ملت باسهم۱۶.۷۲ درصدی از مبلغ تراکنشها، بالاترین سهم مبلغی را در سال۱۴۰۲ در اختیار داشته‌اند. در بحث تعداد تراکنشهای بانک‌های ملت و ملی و در بحث مبلغ تراکنشها هم بانک‌های ملی و صادرات در جایگاه‌‌‌های بعدی قرار دارند. این گزارش نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۲ بیشترین سهم از تعداد تراکنشهای ابزار کارت‌خوان فروشگاهی با ۱۹.۲درصد متعلق به بانک سپه و ابزار پذیرش اینترنتی با ۳۶.۲درصد و ابزار پذیرش موبایلی با ۵۵.۶درصد متعلق به بانک ملت بوده است. در این سال بیشترین سهم از مبلغ تراکنشهای ابزار کارت‌خوان فروشگاهی با ۱۶.۸درصد و ابزار پذیرش اینترنتی با ۱۶.۲درصد و ابزار پذیرش موبایلی با ۵۵.۱درصد متعلق به بانک ملت بوده است. در بخش بعدی گزارش به سهم هر بانک در صدور کارت‌‌‌های بانکی پرداخته شده است.
کارت‌‌‌های بانکی دارای تراکنش در سوئیچ شاپرک به لحاظ کاربری در سه دسته کارت برداشت (بدهی)، کارت اعتباری و کارت پیش‌‌‌پرداخته یا بینام (کارت هدیه و بن کارت) طبقه‌بندی می‌‌‌شوند. دراسفند ماه ۱۴۰۲، تعداد کارت‌‌‌های بانکی تراکنش‌‌‌دار درسوئیچ شاپرک مجموعا حدود ۱۶۲.۸ میلیون کارت بوده که نسبت به سال گذشته ۷.۵۹درصد رشد داشته است. بیشترین تعداد کارت‌‌‌های فعال با ۱۵۲ میلیون عدد و سهم تعدادی۹۳.۶۳درصد متعلق به کارت برداشت و کمترین تعداد آن با ۲ میلیون عدد و سهم۱.۲۳ درصدی متعلق به کارت اعتباری بوده است. در سال ۱۴۰۲ تعداد کارت‌‌‌های دارای حداقل یک تراکنش، متعلق به ۳۲ بانک صادرکننده بوده‌‌‌اند که بانک‌های ملی، سپه، ملت و صادرات بیشترین سهم از تعداد کارت‌‌‌های بانکی تراکنش‌‌‌دار را به خود اختصاص داده‌‌‌اند.
در بخشی دیگر از این گزارش برای بررسی برتری عملکرد هر بانک از نظر پذیرش یا صدور تراکنشهای شاپرکی، تعداد تراکنشهای صادره هر بانک از تعداد تراکنشهای پذیرش شده همان بانک کسر شده و به این شکل می‌توان تا حدودی عملکرد بانک‌ها را سنجید. بر اساس اطلاعات این بخش، بانک‌های سپه، ملت و پارسیان در سال۱۴۰۲بیشترین اختلاف مثبت درتعداد تراکنشهای پذیرش‌شده و صادرشده را دارا بوده و بانک‌های ملی ایران، صادرات ایران و رفاه کارگران بیشترین اختلاف منفی را در این خصوص دارند. این به این معناست که در سال ۱۴۰۲ سه بانک نخست ورود منابع مالی بیشتر از میزان خروج آن از بانک و در سه بانک دیگر این موضوع برعکس بوده است.
