تغییر فاز تورم تولید

 بررسی تورم ماهانه تولیدکننده نشان می‌دهد این متغیر در خردادماه بالاترین میزان را در ۲۶ ماه اخیر تجربه کرد و به ۶.۳درصد رسیده است. توقف روند کاهشی تورم تولیدکننده از این ماه آغاز شد، بااین‌حال، در تیرماه تورم ماهانه تولیدکننده ۱.۹درصد بود. این وضعیت به این معنی است که سطح ۲۵درصدی تورم نقطه‌به‌نقطه تولیدکننده تیرماه، از تورم ماهانه خردادماه به‌شدت تاثیر پذیرفته است.

اثر نرخ ارز

با کاهش نوسانات ارزی در سال ۱۴۰۰، روند صعودی شدید نرخ رشد نقطه‌به‌نقطه بهای تولیدکننده که از ۱۰۳.۱درصد عبور کرده بود، متوقف شد و به‌تدریج کاهش یافت. هزینه‌های تولید‌کنندگان به صورت قابل‌توجهی تحت تاثیر نرخ ارز است. در سال‌های اخیر بانک مرکزی با ابزارهای خود ثبات را به نرخ ارز بازگرداند و این امر منجر به کاهش هزینه‌های تولید‌کننده و در نتیجه کاهش تورم نقطه‌به‌نقطه شاخص بهای تولید‌کننده شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد روند افزایشی رشد نقطه‌به‌نقطه سطح عمومی قیمت‌های مصرف‌کننده تا اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۲ ادامه یافت و در این ماه با رسیدن تورم نقطه‌به‌نقطه به ۵۵.۵درصد، تورم مصرف‌کننده به قله چند سال اخیر خود رسید. پس از عبور از قله اردیبهشت‌ماه، با توجه به ثبات نسبی نرخ رشد ارز و کاهش نرخ رشد نقدینگی، روند نزولی تورم مصرف‌کننده بار دیگر آغاز شد. روند نزولی نرخ تورم مصرف‌کننده تا فروردین‌ماه امسال ادامه یافت و به  ۳۰.۹درصد رسید؛ پس از آن با روند کندی به مسیر صعودی خود بازگشت. در نهایت می‌توان گفت تورم نقطه‌به‌نقطه مصرف‌کننده در ۳ ماه اخیر افزایش یافته است.

ناگفته نماند که تورم مصرف‌کننده از الگوی رشد تورم تولید‌کننده بهره می‌گیرد و هرگونه تغییر در تورم تولید‌کننده پس از مدتی تاخیر در تورم مصرف‌کننده دیده می‌شود. بنابراین تورم تولید‌کننده را می‌توان به عنوان یک «تورم پیش‌نگر» دانست. این بدان معناست که افزایش قیمت‌های تولید‌کننده قبل از مصرف‌کننده اتفاق می‌افتد. به طور معمول، تولید‌کنندگان برای جبران افزایش هزینه‌های تولید، ابتدا قیمت‌های خود را بالا می‌برند و سپس این افزایش قیمت به‌تدریج به قیمت‌های مصرف‌کننده نیز منتقل می‌شود. بنابراین، تغییرات در تورم تولید‌کننده می‌تواند به عنوان یک نشانه از تحولات آتی در تورم مصرف‌کننده در نظر گرفته شود. در نتیجه، پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که تورم مصرف‌کننده نیز در ماه‌های آتی کاهش خواهد یافت.

روند تورم تولیدکننده و مصرف‌کننده

طبق آمار بانک مرکزی تورم نقطه‌به‌نقطه شاخص بهای تولید‌کننده در تیرماه به ۲۵درصد رسیده که نشان‌دهنده ۰.۳واحد درصد کاهش نسبت به ماه گذشته است. شاخص سالانه بهای تولیدکننده که معیاری برای سنجش تغییرات قیمت کالاها در مرحله تولید است، در تیرماه ۱۴۰۳ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶.۱واحد درصد کاهش یافت و از ۳۵.۱درصد به ۲۹درصد رسید. روند کاهشی تورم تولیدکننده از اردیبهشت ۱۴۰۰، زمانی که به اوج ۱۰۳.۱درصدی خود رسید، آغاز شده و تا پایان تیر‌ماه امسال ادامه داشته است. تورم سالانه تولیدکننده طبق اعلام بانک مرکزی در تیرماه امسال برابر با ۲۹درصد بوده است که حاکی از کاهش ۰.۷واحد درصدی نسبت به تورم سالانه این متغیر در خردادماه امسال است. از سوی دیگر، مرکز آمار ایران تورم نقطه‌به‌نقطه مصرف‌کننده را در تیر‌ماه ۳۲.۲درصد اعلام کرده که نسبت به ماه قبل با رشد  ۰.۳واحد درصدی رو به‌رو بوده است. بررسی این دو آمار نشان می‌دهد تورم مصرف‌کننده نیز طی سه ماه اخیر روند صعودی آهسته‌ای را تجربه کرده است.

اهمیت شاخص تولید‌کننده و مصرف‌کننده و ارتباط میان آنها

شاخص (PPI (Producer Price Index، شاخصی است که تغییرات قیمت کالاها و خدمات در سطح عمده‌فروشی و تولیدی را اندازه‌گیری می‌کند. در محاسبه این شاخص هزینه‌های مالیاتی، حمل‌ونقل و حاشیه سود تجاری که احتمال می‌رود خریدار آن را پرداخت کرده، در نظر نمی‌گیرند. PPI معیاری از حرکت میانگین قیمت‌های دریافتی توسط تولیدکنندگان کالاهای مختلف را ارائه می‌دهند. شاخص CPI‌ (Consumer price index) نیز به‌عنوان شاخصی برای اندازه‌گیری سطح عمومی قیمت‌ کالاها و خدمات مورد مصرف خانوارها، یکی از بهترین معیارهای سنجش تغییر قدرت خرید پول داخل کشور محسوب می‌شود.  بررسی روند این دو شاخص از آنجا حائز اهمیت است که با  پیگیری روند تولید‌کننده می‌توان تغییرات آتی تورم مصرف‌کننده را پیش‌بینی کرد. همچنین بررسی تورم تولید‌کننده می‌تواند هشدارهایی را در خصوص چالش‌ها و شرایط زنجیره تامین به تولیدکنندگان دهد. از سوی دیگر شاخص مصرف‌کننده یک شاخص مهم برای ارزیابی وضعیت اقتصادی کشور و ردیابی روند تغییرات قیمت‌ها به شمار می‌رود.