رکورد کاهشی چکهای برگشتی
دنیای اقتصاد : بانک مرکزی در گزارشی آمار مربوط به چکهای مبادله‌ای در مهرماه سال جاری را منتشر کرد. بر اساس این گزارش، نسبت تعداد چکهای برگشتی به چکهای مبادله‌ای رکورد تازه‌ای ثبت کرده و به ۶/ ۷درصد رسیده است. این عدد در یک سال اخیر بی‌سابقه است. با‌این‌حال بررسی مبلغ چکهای مبادله‌شده در مهرماه حاکی از آن است که مبلغ چکهای برگشتی در آغاز پاییز نسبت به ماه گذشته ۵/ ۰درصد افزایش یافته و عدد ۱/ ۱۱درصد را به ثبت رسانده است. با چشم‌پوشی از تغییراتی که در نسبت چکهای برگشتی به وقوع پیوسته است، می‌توان گفت به طور کلی تحول قابل‌توجهی در مبلغ و تعداد مبادلات چکی کشور در مهرماه به وقوع نپیوسته است. جزئیات دیگر این گزارش حاکی از آن است که استان تهران با وجود سهم ۳/ ۲۹درصدی از تعداد چکهای برگشتی مهرماه، بیش از ۷/ ۴۶درصد از کل مبلغ چکهای برگشتی را به خود اختصاص داده است. در مهرماه، استان یزد بالاترین نسبت مبلغ چکهای برگشتی به مبادله‌ای و استان چهارمحال‌و‌بختیاری بالاترین نسبت تعداد چکهای برگشتی به مبادله‌ای را به ثبت رسانده‌اند.
چک ابزار بااهمیت
چک به عنوان یکی از ابزارهای شناخته‌شده و معتبر در نظام پرداخت، نقش قابل‌توجهی در تسویه مبادلات خرد و کلان ایفا می‌کند. طی دو دهه اخیر به دلیل گسترش ابزار تجهیزات پرداخت الکترونیکی و توسعه سامانه‌های پرداخت جدید، تراکنش‌های بانکی به سمت استفاده از سامانه‌ها و ابزارهای الکترونیکی رفته است و به مرور زمان این ابزارهای جدید جایگزین ابزارهای سنتی مانند اسکناس و چک شدند. با این وجود نقش کلیدی و اهمیت کارکرد و امتیاز چک، علی‌الخصوص جایگاه اعتباری آن در مبادلات، باعث شده این ابزار همچنان از مهم‌ترین ابزارهای نظام پرداخت کشور به شمار برود. این نقش کلیدی باعث شده آمار مربوط به این ابزار پرداخت از مدت‌ها قبل منتشر شود. از سال ۹۵ و با راهاندازی سامانه چکاوک از سوی بانک مرکزی، آمار چکهای مبادله‌ای از طریق سایت بانک مرکزی منتشر می‌شود. این سامانه به منظور تسهیل انتقال اطلاعات چک و تسویه بین‌بانکی راهاندازی شد و کاهش مدت‌زمان تسویه بین‌بانکی، اعمال نظارت متمرکز توسط بانک مرکزی بر جریان گردش وجوه و اعمال کنترل‌های قانونی و مقرراتی از نتایج عملیاتی شدن این سامانه است.
آمار برگشتی‌ها در آغاز پاییز
بانک مرکزی به صورت ماهانه با انتشار آمار چکهای مبادله‌شده در سطح کشور، وضعیت کلی استفاده از این ابزار مالی را ارائه می‌کند. این نهاد مرجع با انتشار تازه‌ترین آمار چک در مهرماه، این اطلاعات را به‌روز کرد. این گزارش تازه جزئیاتی مانند تعداد و مبلغ چکهای مبادله‌شده، و همچنین تعداد و مبلغ چکهای وصول‌شده و برگشتی را به تفکیک استان‌های کشور ارائه می‌کند. بر اساس آخرین گزارش منتشر‌شده از سوی بانک مرکزی، آمارهای مربوط به مبادلات چکی در مهر سال جاری نشان می‌دهد در این دوره زمانی در کل کشور حدود ۴/ ۶میلیون فقره چک مبادله شده که نسبت به ماه گذشته ۵درصد کاهش داشته است.
ارزش چکهای مبادله‌شده در این ماه به ۳۱۸هزار میلیارد تومان بالغ می‌شود که نسبت به ماه قبل ۹/ ۴درصد کاهش یافته است. در نخستین ماه پاییز در کل کشور از ۴/ ۶میلیون چک مورد‌مبادله‌قرار‌گرفته حدود ۹/ ۵میلیون فقره وصول شده که نسبت به ماه گذشته ۴/ ۴درصد کاهش یافته است. از سوی دیگر مبلغ این چکهای وصول‌شده به بیش از ۲۸۳هزار میلیارد تومان می‌رسد که از کاهش ۹/ ۴درصدی مبلغ چکهای وصول‌شده نسبت به ماه گذشته حکایت دارد. از کل تعداد چکهای مبادله‌شده در مهرماه ۴/ ۹۲درصد وصول شده است که در ۱۲ ماه گذشته بی‌سابقه است. در واقع آمار ۶/ ۷درصدی نسبت تعداد چکهای برگشتی به تعداد چکهای مبادله‌ای پایین‌ترین سطح در ۱۲ ماه گذشته به حساب می‌آید. همچنین مبلغ چکهای وصول‌شده نسبت به چکهای مبادله‌ای نیز به ۹/ ۸۸درصد رسیده است.
این در حالی است که نسبت چکهای وصول‌شده به چکهای مبادله‌ای در شهریور‌ماه از نظر تعداد و مبلغ، اعداد ۸/ ۹۱ و ۵/ ۸۹درصد را به ثبت رسانده است. از سوی دیگر آمارهای بانک مرکزی درباره چک حاکی از آن است که در مهر ۱۴۰۱ بیش از ۴۸۴هزار فقره چک برگشت داده شده است که ارزش آن‌ها به بیش از ۳۵هزار میلیارد تومان می‌رسد. این اعداد نشان‌دهنده آن است که تعداد چکهای برگشتی نسبت به ماه گذشته با ۳/ ۱۲درصد کاهش مواجه شده است.
از سوی دیگر مبلغ چکهای برگشتی رفتار متفاوتی از خود بر جای گذاشت و نسبت به مرداد‌ماه ۵/ ۰درصد رشد کرد. نسبت کل چکهای برگشتی به چکهای مبادله‌ای در شهریور‌ماه از نظر تعداد و ارزش به ترتیب به ۶/ ۷ و ۵/ ۱۰درصد می‌رسد. نکته قابل‌توجه در آمارهای منتشر‌شده، درصد تغییرات نسبت‌های مختلف نسبت به مدت مشابه سال گذشته است. در مهرماه سال ۱۴۰۰ نسبت تعداد چکهای برگشتی به مبادله‌ای ۸/ ۸درصد و نسبت مبلغ چکهای برگشتی به چکهای معاملاتی ۱/ ۱۳درصد به ثبت رسیده بود. با مقایسه آمارهای مهرماه ۱۴۰۱ با ۱۴۰۰ می‌توان دید نسبت چکهای برگشتی، چه در تعداد و چه در مبلغ، کاهش یافته است. گزارش بانک مرکزی نشان می‌دهد از کل تعداد چکهای برگشتی، ۵/ ۹۶درصد به دلیل فقدان یا کسری موجودی برگشت داده شده‌اند.
آمار مبادله چک در سطح استان‌ها
بررسی آمارهای منتشر‌شده نشان می‌دهد در مهرماه ۱۴۰۱، در استان تهران حدود ۲میلیون فقره چک به ارزش حدود ۱۶۰هزار میلیارد تومان معامله شده است که از این مقدار حدود یک‌میلیون و ۸۵۰هزار فقره چک به مبلغ ۱۴۳هزار میلیارد تومان وصول شده است. این اعداد حاکی از وصول ۳/ ۸۹درصدی از نظر ارزش و ۹۲درصدی از نظر تعداد نسبت به کل چکهای مبادله‌ای در تهران است. به طور کلی استان‌های تهران، اصفهان و خراسان رضوی ۲/ ۴۸درصد از کل چکهای مبادله‌ای کشور را به خود اختصاص داده‌اند که سهم تهران ۳/ ۲۹درصد، اصفهان ۵/ ۱۱درصد و خراسان رضوی ۴/ ۷درصد بوده است. از طرفی دیگر در شهریور ۸/ ۶۰درصد از چکهای مبادله‌ای از نظر مبلغ در این سه استان مبادله شده است که سهم تهران ۷/ ۴۶درصد، اصفهان ۹/ ۷درصد و خراسان رضوی ۲/ ۶درصد بوده است. در بین سایر استان‌های کشور، بیشترین نسبت تعداد چکهای وصولی به کل چکهای مبادله‌ای ، به ترتیب به استان‌های گیلان با ۷/ ۹۴، کرمانشاه ۵/ ۹۳درصد و خوزستان با ۴/ ۹۳درصد اختصاص یافته است. همچنین بیشترین نسبت ارزش چکهای وصولی به چکهای مبادله‌شده به ترتیب مختص استان‌های گیلان با ۷/ ۹۱، قزوین ۷/ ۹۰ و البرز با ۴/ ۹۰ درصد است.
