بحران در صادرات زعفران/ جنگ صادرات قانونی را به صفر رساند
صادرات زعفران ایران در سالهای اخیر با وجود نوسانات مقطعی، در بازهای نسبتا ثابت حفظ شده و این محصول همچنان جایگاه خود را در بازارهای جهانی بهعنوان یک کالای استراتژیک و باارزش حفظ کرده است. با این حال، بروز برخی محدودیتها در حوزه حملونقل بینالمللی و تغییر در دسترسی به بازارهای هدف، موجب شده روند صادرات در مقاطعی با کاهش یا تاخیر مواجه شود. در چنین شرایطی، اهمیت مدیریت هوشمند بازارهای صادراتی، تنوعبخشی به مقاصد و تسهیل فرآیندهای تجاری بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته تا ضمن حفظ سهم ایران در بازار جهانی، از ظرفیتهای این محصول در راستای تامین منافع اقتصادی کشور بهنحو مطلوبتری بهرهبرداری شود.
محمدرضا اردیخانی - رئیس هیأتمدیره صندوق توسعه صادرات زعفران درباره وضعیت صادرات این محصول اظهار کرد: در سه تا چهار سال گذشته، میزان صادرات زعفران سالانه بین ۲۰۰ تا ۲۲۰ تن بوده است. بر اساس آمار ۱۰ ماهه سال گذشته، حدود ۱۶۶ تن صادرات ثبت شده که در مقایسه با سال ۱۴۰۳، حدود دو درصد افزایش را نشان میدهد و عملاً در همان سطح قبلی قرار دارد.
وی افزود: در صورت تداوم روند عادی، پیشبینی میشد صادرات سال گذشته نیز در همان بازه ۲۰۰ تا ۲۲۰ تن قرار بگیرد، اما به دلیل مشکلات ناشی از جنگ، این روند دچار اختلال شد. بیش از ۹۰ درصد صادرات زعفران بهصورت هوایی انجام میشود و با بروز جنگ و تعطیلی برخی خطوط پروازی، عملاً ارسال کالا یا انجام نشد یا بهشدت محدود شد.
اردیخانی ادامه داد: بر همین اساس، بهنظر میرسد صادرات زعفران در اسفندماه بهصورت قانونی نزدیک به صفر بوده و عملاً صادراتی انجام نشده است؛ موضوعی که در صورت انتشار آمار رسمی، کاهش محسوس صادرات در این ماه را نشان خواهد داد.
رئیس هیأتمدیره صندوق توسعه صادرات زعفران با اشاره به مشکلات حوزه حملونقل گفت: این چالشها همچنان ادامه دارد و شرکتهای هواپیمایی بهسختی بار حمل میکنند. از سوی دیگر، افزایش نرخ حمل نیز قابل توجه بوده و در برخی موارد، هزینهها از یکونیم برابر تا حدود چهار برابر افزایش یافته است. افزایش نرخ سوخت و کاهش تعداد پروازها تا حدی میتوانست منجر به رشد هزینههای حمل شود، اما در برخی موارد، افزایش نرخها فراتر از حد انتظار بوده و هزینه صادرات را برای صادرکنندگان بهشدت بالا برده است. این موضوع برای مشتریان هدف نیز هزینهزا بوده و باعث شده یا از خرید خودداری کنند یا حجم خریدشان را کاهش دهند.
وی افزود: علاوه بر افزایش هزینهها، تاخیر در ارسال بار نیز از دیگر مشکلاتی است که حتی در دوره پس از جنگ نیز ادامه داشته و بر روند صادرات تاثیر منفی گذاشته است. اردیخانی در ادامه به وضعیت بازارهای هدف اشاره کرد و گفت: بازارهای اصلی صادرات زعفران ایران شامل چین، امارات و اسپانیا بودهاند. با این حال، طی دو تا دو ماه و نیم گذشته، بازار امارات عملاً از دست رفته است.
اردیخانی تصریح کرد: بهطور میانگین سالانه حدود ۶۰ تن زعفران به امارات صادر میشد که بخش عمده آن نیز بهصورت «ریاکسپورت» به سایر کشورها ارسال میشد، اما در حال حاضر صادرات به این کشور تقریباً به صفر رسیده است.
رئیس هیأتمدیره صندوق توسعه صادرات زعفران خاطرنشان کرد: با از دست رفتن بازار امارات، ماهانه حدود پنج تن از صادرات زعفران کاهش خواهد یافت و تاکنون نیز بازار جایگزینی که بتواند ظرفیت و پتانسیل اقتصادی مشابهی داشته باشد، شناسایی نشده است؛ بنابراین، پیشبینی میشود این کاهش در صادرات ادامهدار باشد.
وی درباره وضعیت مقاصد صادراتی این محصول اظهار کرد: در ماههای گذشته و در شرایط فعلی، تا زمان یافتن جایگزین مناسب برای بازارهای از دسترفته، مقاصد صادراتی ما محدود شده و بازارهای سنتی همچون چین و اسپانیا همچنان باقی ماندهاند.در کنار این بازارها، افغانستان بهعنوان یکی از مقاصد مهم، عملاً به یک مسیر صادراتی غیررسمی تبدیل شده است. در حال حاضر امکان صادرات قانونی زعفران به افغانستان وجود ندارد و صادرات بهصورت غیرقانونی یا خارج از روال طبیعی انجام میشود.
رئیس هیأتمدیره صندوق توسعه صادرات زعفران تصریح کرد: پیشنهاد ما در این مقطع این است که با مذاکره با دولت مستقر در افغانستان، امکان صادرات قانونی زعفران به این کشور فراهم شود؛ حداقل تا زمانی که شرایط به حالت عادی بازگردد. در این صورت میتوان از مسیر افغانستان، صادرات مجدد (ریاکسپورت) به سایر کشورها را انجام داد و در عین حال، آمار دقیق صادرات و بازگشت ارز نیز بهصورت شفاف و قانونی قابل رصد خواهد بود.
وی ادامه داد: در حال حاضر، زعفران از کشور خارج میشود و از مسیرهایی مانند افغانستان به بازارهای جهانی میرسد، اما مشخص نیست ارز حاصل از آن به کشور بازمیگردد یا خیر و حتی منشأ این زعفران نیز در بازارهای جهانی قابل شناسایی نیست. بر اساس دادههای منتشرشده از سوی گمرک چین، این کشور در ماه مارس حدود یکونیم تن زعفران وارد کرده است. این در حالی است که در همان بازه زمانی، پرواز مستقیم یا بسیار محدودی از ایران به چین وجود داشته و این موضوع نشان میدهد واردات چین بهاحتمال زیاد از مسیر کشورهایی مانند افغانستان انجام شده است. در چنین شرایطی، بعید بهنظر میرسد ارز حاصل از این صادرات به کشور بازگشته باشد.
وی تأکید کرد: لازم است با دولت افغانستان مذاکراتی صورت گیرد تا واردات زعفران از ایران بهصورت رسمی آزاد شود و امکان صادرات قانونی از این مسیر فراهم شود.
اردیخانی در ادامه به ضرورت تعریف بازارهای جایگزین اشاره کرد و گفت: با از دست رفتن بازار امارات، باید برای این خلأ برنامهریزی شود. عمان، پاکستان و ترکیه از جمله گزینههای بالقوه برای جایگزینی این بازار هستند که میتوان با مذاکره، شرایط تعرفهای آنها را اصلاح کرد.
وی افزود: همچنین کشور هند بهعنوان بزرگترین بازار مصرف ادویه در جهان، ظرفیت بالایی برای صادرات زعفران دارد، اما بهدلیل تعرفههای بالا، ایران سهمی از صادرات مستقیم به این کشور ندارد. در شرایط فعلی، میتوان با رایزنیهای تجاری، زمینه کاهش تعرفهها و توسعه صادرات مستقیم به هند را فراهم کرد.
رئیس هیأتمدیره صندوق توسعه صادرات زعفران خاطرنشان کرد: در صورت عدم برنامهریزی برای جایگزینی بازارهای صادراتی، انباشت محصول و کاهش صادرات میتواند بر قیمت زعفران در داخل کشور تأثیرگذار باشد. زعفران محصولی ارزآور است که برخلاف بسیاری از کالاها، وابستگی به مسیرهای دریایی ندارد و حتی در شرایط خاص نیز امکان صادرات آن وجود دارد. بنابراین، ضروری است هرچه سریعتر برای ساماندهی بازارهای صادراتی، تسهیل فرآیندها اقدام شود. به گفته وی، فعالان این حوزه آمادگی دارند در صورت فراهم شدن شرایط، ارز حاصل از صادرات را بهموقع به کشور بازگردانند.
اردیخانی با اشاره به وضعیت بستهبندی این محصول اظهار کرد: بستهبندی زعفران عمدتاً یا با کارتن و کاغذهای فشرده انجام میشود یا با استفاده از محصولات پتروشیمی مانند پلیاستایرن و قوطیهایی که از این مواد ساخته میشوند.در شرایط فعلی، کاغذ که عموماً وارداتی بوده، با افزایش نرخهای عجیب و بعضاً دو تا سه برابری مواجه شده است. یکی از مشکلات اصلی که اکنون با آن درگیر هستیم، قیمتهای لحظهای است؛ بهطوریکه صبح قیمتها از بازار برای خرید از تأمینکننده دریافت میشود، اما تا زمان تأمین موجودی و انجام پرداخت، نرخها تغییر کرده و عملاً معاملات بهصورت لحظهای انجام میشود.
اردیخانی ادامه داد: انتظار میرود در این شرایط، حداقل در داخل کشور همکاری بیشتری شکل بگیرد و با نگاه به تولید ملی و منافع میهنی، در برخی موارد سود شخصی کنار گذاشته شود تا بتوان از این وضعیت عبور کرد.
رئیس هیأتمدیره صندوق توسعه صادرات زعفران در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت تامین بستهبندیهای مبتنی بر پلیاستایرن اشاره کرد و گفت: این نوع بستهبندیها عموما از پتروشیمیها تامین میشود و تا هفته گذشته نیز از محل انبارها عرضه صورت گرفته است. به نظر میرسد در یکی دو ماه آینده، حتی تا سه ماه، مشکلی در این زمینه وجود نداشته باشد.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
